तस्य व्रतस्य भावेन त्वया प्राप्तं महत्कुलम् । भूसुराणां महाप्राज्ञं सत्यधर्मसमाविलम्
त्या व्रताच्या पुण्याने तुला मोठं घराणं मिळालं, ज्ञानी ब्राह्मणांमध्ये, सत्य आणि धर्माने युक्त.
तस्मै तु ब्राह्मणायैव वैष्णवाय महात्मने । श्रद्धया सत्यभावेन दत्तमन्नं सुसंस्कृतम्
त्या विष्णुभक्त, महात्मा ब्राह्मणाला, श्रद्धा आणि सत्य भावाने, नीट तयार केलेलं अन्न दिलंस.
तस्य दानस्य भावेन मिष्टान्नमुपतिष्ठति । महामोहैः प्रमुग्धो हि तृष्णया व्यापितं मनः
त्या दानाच्या पुण्यामुळे तुला स्वादिष्ट अन्न मिळतं, जरी तुझं मन मोठ्या मोहाने आणि तृष्णेने भरलेलं होतं.
पूर्वजन्मनि ते विप्र अर्थमेव प्रसंचितम् । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यो हि दीनेष्वन्येषु वै त्वया
पूर्वजन्मी, ब्राह्मण, तू फक्त धन साठवलंस, पण ब्राह्मणांना किंवा इतर गरजू लोकांना काही दिलं नाहीस.
दारेषु पुत्रलोभेन म्रियमाणेन वै तदा । तस्य पापस्य भावेन दारिद्रं त्वामुपाविशत्
पत्नी आणि मुलांवरील मोहामुळे, त्या वेळी तू मेलास; त्या पापाच्या फळामुळे तुला दारिद्र्य आलं.
पुत्रलोभं परित्यज्य स्नेहं त्यक्त्वा प्रदूरतः । अपुत्रवान्भवाञ्जातस्तस्य पापस्य वै फलम्
मुलांवरील आसक्ती आणि दूरचा स्नेह सोडून, तू मुलाविना जन्मास आलास—हे त्या पापाचं फळ आहे.
सुपुत्रं च कुलं विप्र धनधान्यवरस्त्रियः । सुजन्ममरणं चैव सुभोगाः सुखमेव च
चांगला मुलगा, मोठं घराणं, धन, धान्य, उत्तम पत्नी, शुभ जन्म आणि मृत्यू, उत्तम भोग आणि सुख—
राज्यं स्वर्गश्च मोक्षश्च यद्यद्दुर्लभमेव च । प्रसादात्तस्य देवस्य विष्णोश्चैव महात्मनः
राज्य, स्वर्ग आणि मोक्ष, आणि जे काही दुर्मिळ आहे, ते सर्व त्या महान विष्णूच्या कृपेने मिळतं.
तस्मादाराध्य गोविन्दं नारायणमनामयम् । प्राप्स्यसि त्वं परं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्
म्हणून गोविंद, निरोगी नारायण यांची भक्तीपूर्वक पूजा केल्यास, तुला ते परम स्थान, विष्णूचं सर्वोच्च पद मिळेल.
सुपुत्र त्वं धनं धान्यं सुभोगान्सुखमेव च । पूर्वजन्मकृतं सर्वं यत्त्वया परिचेष्टितम्
चांगला मुलगा, धन, धान्य, उत्तम भोग आणि सुख—हे सर्व, पूर्वजन्मी तू जे मिळवण्याचा प्रयत्न केलंस—
तन्मया कथितं विप्र तवाग्रे परिनिष्ठितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग नारायणपरो भव
ती तुझ्यासमोर सांगितलेली गोष्ट पूर्णपणे स्पष्ट झाली आहे, हे जाणून, हे भाग्यवान ब्राह्मण, तू नारायणाच्या भक्तीत मन लाव.
ब्रह्मात्मजेनापि महानुभावः स विप्रवर्यः परिबोधितो हि । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र
ब्रह्मदेवाच्या पुत्रानेही त्या महान ब्राह्मणाला समजावले; आनंदाने भरून, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने भक्तीने वसिष्ठांना नमस्कार केला.
आमंत्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहर्षः । सर्वं हि वृत्तं ममपूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात्
त्या ब्राह्मणाला निरोप देऊन तो घरी गेला आणि सुमना या आपल्या पत्नीला भेटून अत्यंत आनंदी झाला; माझ्या पूर्वीच्या सर्व कृती त्या ब्राह्मणाने तुझ्या कृपेने उघड केल्या.
भद्रे वसिष्ठेन विकाशनीतमद्यैव मोहं परिनाशितं मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत्
सौम्ये, आज वसिष्ठांनी माझा मोह दूर केला आहे; मी मधुसूदनाची उपासना करीन आणि त्या परम मोक्षपदाला जाईन.
आकर्ण्य वाक्यं परमं महांतं सुमंगलं मंगलदायकं हि । हर्षेण युक्ता तमुवाच कांतं पुण्योसि विप्रेण विबोधितोऽसि
ती सर्वोच्च, मंगलमय, कल्याणकारी वाणी ऐकून, ती आनंदाने आपल्या प्रिय पतीला म्हणाली, 'तू पुण्यवान आहेस, ब्राह्मणाने तुला जागृत केले आहे.'
सूत उवाच- सोमशर्मा महाप्राज्ञः सुमनया सह सत्तमः । कपिलासंगमे पुण्ये रेवातीरे सुपुण्यदे
सूतम्हणाले - सोमशर्मा हा अत्यंत बुद्धिमान आणि सुमना ह्या आपल्या पतिसोबत, कपिला आणि रेवाच्या पवित्र संगमावर गेला.
स्नात्वा तत्र स मेधावी तर्पयित्वा सुरान्पितॄन् । तपस्तेपे सुशांतात्मा जपन्नारायणं शिवम्
तेथे स्नान करून, त्या बुद्धिमानाने देव-पूर्वजांना तर्पण केले; शांतचित्ताने त्याने नारायणाचे पवित्र नाव जपत तप केला.
द्वादशाक्षरमंत्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः । तस्यैव देवदेवस्य वासुदेवस्य सुव्रतः
द्वादशाक्षरी मंत्राने ध्यान करत, त्याचे मन एकाग्र होते; देवांचा देव वासुदेव याच्या भक्तीत तो नियमाने राहिला.
आसने शयने याने स्वप्ने पश्यति केशवम् । सदैव निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः
तो बसला असो, झोपला असो, प्रवास करत असो किंवा स्वप्नात असो, त्याला नेहमी केशवच दिसे; तो नेहमी स्थिर राहिला, इच्छा व राग सोडून.
सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा । सुमना कांतमेवापि शुश्रूषति तपोन्वितम्
ती सुमना, पतीव्रता आणि पुण्यवती, आपल्या तपस्वी पतीची सेवा करीत होती.
ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः संदर्शितं भयम् । सर्पा विषोल्बणाः कृष्णास्तत्र यांति महात्मनः
त्याच्या ध्यानात असताना, काही अडथळ्यांमुळे त्याला भीती वाटू लागली; काळ्या विषारी साप त्या महात्म्याजवळ आले.
पार्श्वे ते तप्यमानस्य तस्य ते सोमशर्मणः । सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे
त्याच्या तपात असताना, सिंह, वाघ, हत्ती त्याच्या जवळ आले आणि सोमशर्माला भीती वाटू लागली.
वेताला राक्षसा भूताः कूष्मांडाः प्रेतभैरवाः । भयं विदर्शयंत्येते दारुणं प्राणनाशनम्
वेताळ, राक्षस, भुते, कूष्मांड, प्रेत, भैरव असे भयानक जीव दिसू लागले आणि त्यांनी अत्यंत भयंकर, प्राणघातक भीती दाखवली.
नानाविधा महाभीमाः सिंहास्तत्र समागताः । दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुश्चातिभैरवम्
अनेक प्रकारचे भयंकर सिंह तिथे जमले, त्यांची तोंडे मोठ्या दातांनी आणि जबड्यांनी भयानक दिसत होती, आणि ते मोठ्या आवाजात डरकाळ्या फोडू लागले.
विष्णोर्ध्यानात्स धर्मात्मा न चचाल महामतिः । महाविघ्नैः सुसंरूढैश्चालितो मुनिपुंगवः
विष्णूच्या ध्यानामुळे तो धर्मात्मा, मोठ्या बुद्धीचा, मोठ्या अडचणींमध्येही हलला नाही; तो श्रेष्ठ ऋषी स्थिर राहिला.
एवं न चलते ध्यानात्सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैश्च शीतेन महावृष्ट्या सुपीडितः
अशा प्रकारे, सोमशर्मा हा श्रेष्ठ ब्राह्मण ध्यानातून हलला नाही; जोरदार वारे, थंडी आणि मोठ्या पावसाने त्रास दिला तरीही.
भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः
तेथे एक अत्यंत भयंकर सिंह मोठ्या डरकाळ्या फोडत आला; तो पाहून ब्राह्मण घाबरला आणि त्याने नरहरीचे स्मरण केले.
इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम्
त्याने निळ्या मणीसारखा, पिवळे वस्त्र घातलेला, तेजस्वी, शंख-चक्र-गदा-पद्म धारण केलेला देव पाहिला.
महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम्
मोत्यांच्या मोठ्या हाराने, जो चंद्रासारखा शुभ्र चमकत होता, आणि कौस्तुभ मणीने शोभलेला जनार्दन तेजाने उजळून निघाला होता.
श्रीवत्सांकेन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभांगं शतपत्रनिभेक्षणम्
ज्याच्या हृदयावर दिव्य श्रीवत्साचा ठसा चमकत आहे, ज्याचे सर्व अंग दागिन्यांनी सुशोभित आहे, आणि ज्याची नजर शतदल कमळासारखी आहे.