आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम
हे सर्व लोक येतात आणि जातात, पण फार मोठा त्रास देतात; हे सर्व या जगात मुलांच्या रूपानेच असतात, हे द्विजश्रेष्ठ.
पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः
तू पूर्वजन्मी जे पुण्य कमावलेस आणि जपलेस, ते सर्व मी आता सांगतो; हे अद्भुत कथन पुन्हा ऐक.
वसिष्ठ उवाच- भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः
वसिष्ठ म्हणाले—हे महाप्राज्ञा, तू पूर्वजन्मी शूद्र होतास, दुसरे काही नव्हते; तू शेतकरी होतास, तुला ज्ञान नव्हते आणि मोठा लोभी होतास.
एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्
तुझी एकच बायको होती, नेहमी वाद करणारी, आणि अनेक मुले होती, पण तू काहीच दिले नाहीस; तुला धर्म माहित नव्हता, आणि सत्याचाही कधी ऐकिव नव्हता.
दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते
तू कधीच दान दिले नाहीस, ग्रंथांचे अध्ययन केले नाहीस; आणि तीर्थयात्राही कधी केली नाहीस, हे महाबुद्धिमान.
एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम
अशा प्रकारे, हे विप्र, तू पुन्हा पुन्हा शेती केलीस आणि सर्व जनावरांची, गायींची देखभाल केलीस, हे द्विजोत्तम.
महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम
तसंच, तू वारंवार म्हशी आणि घोड्यांची देखभाल केलीस; असं काम पूर्वी तू केलंस, हे द्विजश्रेष्ठ.
विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा
तू मोठ्या लोभाने खूप धन साठवलंस; पण ते पुण्याच्या कामासाठी कधीच खर्च केलं नाहीस.
पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च
तू पात्र माणसाला कधीच दान दिलं नाहीस, अगदी दुर्बल माणूस दिसला तरीही नाही; दया दाखवूनही तू धन दिलं नाहीस, फक्त साठवलंस.
गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया
गायी, म्हशी आणि इतर सर्व जनावरे तू गोळा केलीस; त्यांना विकून, हे विप्र, तू खूप धन साठवलंस.
तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया
तू ताक, तूप आणि दूध विकलंस, आणि मग दहीही विकलंस; वाईट काळाची चिंता करत राहिलास, विष्णूच्या मायेमुळे फसवलास.
कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन
तू अन्न फार महाग केलंस, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ; आणि कधीच दान दिलं नाहीस, कारण तुझ्यात दया नव्हती.
देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्
तू कधीच देवांची पूजा केली नाहीस, हे विप्र; सणासुदीच्याही वेळी ब्राह्मणांना काही दिलं नाहीस.
श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्
श्राद्धाचा काळ आला तरी तू श्रद्धेने ते केलं नाहीस; तुझी सती पत्नी तुला त्या दिवशीची आठवण करून द्यायची.
श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे
तुझ्या सासऱ्याचं आणि सासूचं श्राद्धाचं वेळ आली, हे महाबुद्धिमान; तुझ्या पत्नीचं बोलणं ऐकून तू घर सोडून पळून जायचास.
धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः
तुला कधीच धर्माचा मार्ग दिसला नाही, कधी ऐकूही आला नाही; लोभच तुझी आई, वडील, भाऊ, आणि लोभच तुझे नातेवाईक होते.
पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः
तू नेहमीच लोभाला धरून राहिलास, आणि धर्म सोडून दिलास; म्हणूनच तू दु:खी आणि अत्यंत गरिबीने त्रस्त झाला आहेस.
दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा
दररोज तुझ्या मनात मोठी तृष्णा वाढतच जाते, विशेषतः जेव्हा तुझ्या घरी संपत्ती वाढते.
तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि
त्या तृष्णेच्या ज्वाळांनी जळत असताना, अगदी रात्री गाढ झोपेत असलास तरी, तुझ्या मनात नेहमीच चिंता असते.
दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च
दिवस उजाडला की, तू नेहमी मोठ्या मोहात गुंतलेला असतोस — 'माझ्याकडे कधी हजार, लक्ष, कोटी, किंवा दहा कोटी येतील?' अशी विचार करत राहतोस.
भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च
'माझ्या घरी कधी खरव किंवा निखरव येईल?' असेच तू हजार, लक्ष, कोटी, आणि अर्बुद यांचा विचार करत राहतोस.
खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा
खरव आणि निखरव मिळाले तरी तुझी तृष्णा कधीच संपत नाही; ती नेहमी वाढतच राहते, अगदी तुझ्या शरीरालाही सोडून.
नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते
तू कधीच काही दिलं नाही, यज्ञ केला नाही, किंवा संपत्तीचा उपभोग घेतला नाही, हे ब्राह्मण; जे काही जमिनीत पुरलं, ते तुझ्या मुलांना माहीतही नाही.
अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्
संपत्ती मिळवण्यासाठी तू नेहमी दुसरे उपाय शोधतोस, हे ब्राह्मण, आणि सर्वत्र लोकांना विचारतोस.
खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः
तू खाणकाम, रसायनशास्त्र, आणि धातूंचा अभ्यास याबद्दल चौकशी करतोस; तृष्णेने भ्रमित होऊन, तू एकटा भटकत राहतोस.
स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि
तू नेहमी चिंतामणी आणि सिद्धी देणाऱ्या रत्नांचा विचार करतोस, आणि गुहेत कसे जायचे याचा विचार करत, उत्सुकतेने विचारपूस करतोस.
तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः
तृष्णेच्या आगीत जळत असताना, तुला कधीच सुख मिळत नाही; तृष्णेच्या आगीत होरपळून, तू व्याकुळ होतोस आणि शुद्ध हरपतोस.
एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया
अशा रीतीने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू मोहात पडला आहेस आणि काळाच्या अधीन झाला आहेस; तुझी पत्नी आणि मुले त्या संपत्तीबद्दल तुझ्याकडे विचारत राहतात.
कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्
तू त्यांना कधीच काही सांगितले नाहीस, आणि प्राण सोडून यमाकडे गेलास; म्हणून मी तुझा पूर्वजन्माचा सर्व वृत्तांत तुला सांगितला आहे.
अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि
या कर्मामुळे, हे ब्राह्मण, तू गरीब आणि दरिद्री झाला आहेस; ज्याच्याकडे भक्तिपूर्ण मुले असतात, त्याला या जगात नेहमी सुख मिळते.