निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च
स्वतःच्या धर्माच्या कृपेने तो पुण्यवान कुळात जन्म घेतो; तो ब्राह्मण असो वा मोठ्या पुण्याचा क्षत्रिय असो.
धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः
किंवा धनाढ्य आणि पुण्यवान वैश्य असो, तो तेथे धर्मात आनंद घेतो आणि पुन्हा पुण्य कर्म करतो.
सोमशर्मोवाच- पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि यदि जानासि भामिनि
सोमशर्मन म्हणाला: भद्रे, पाप्यांच्या मृत्यूला कोणती लक्षणे असतात? ती मला विस्ताराने सांग, जर तुला माहीत असेल तर.
सुमनोवाच- श्रूयतामभिधास्यामि तस्मात्सिद्धाच्छ्रुतं मया । पापिनां मरणे कांत यादृशं लिंगमेव च
सुमना म्हणाली: ऐक, मी सिद्ध लोकांकडून जे ऐकले ते सांगते; पाप्यांच्या मृत्यूबद्दल आणि त्याच्या चिन्हांबद्दल.
महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्तां भूमिं पापसमन्विताम्
मी तुला मोठ्या पाप्यांचे ठिकाण आणि त्यांच्या कृती सांगते: जिथे विष्ठा, मूत्र आणि घाण भरलेली असते, अशा पापयुक्त भूमीवर.
सतां प्राप्य सुदुष्टात्मा प्राणान्दुःखेन मुंचति । चांडालभूमिं संप्राप्य मरणं याति दुःस्थितः
सज्जनांच्या ठिकाणी पोहोचून, दुष्ट आत्मा मोठ्या वेदनेने प्राण सोडतो; चांडाळांच्या भूमीत जाऊन, तो दुःखात मरतो.
गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः । कल्पपालगृहं गत्वा निधनायोपगच्छति
तो गाढवे वावरणाऱ्या जागी किंवा वेश्येच्या घरी राहतो; किंवा झाडूवाल्याच्या घरी जाऊन, मृत्यूकडे जातो.
अस्थिचर्मनखैः पूर्णमाश्रितं पापकिल्बिषैः । तां प्राप्य च स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्
हाडे, कातडी आणि नखे यांनी भरलेल्या, पापाने मळलेल्या जागी तो राहतो; तिथे पोहोचल्यावर, दुष्ट आत्मा नक्कीच मरतो.
अन्यां पापसमाचारां प्राप्य मृत्युं स गच्छति । अथ चेष्टां प्रवक्ष्यामि दूतानां तु तमिच्छताम्
किंवा दुसऱ्या पापी वागणुकीच्या ठिकाणी पोहोचून, तो मृत्यूला जातो; आता मी त्याला हवे असलेल्या दूतांच्या कृती सांगते.
भैरवान्दारुणान्घोरानतिकृष्णान्महोदरान् । पिंगाक्षान्पीतनीलांश्च अतिश्वेतान्महोदरान्
ते भयंकर, भीषण, काळसर, मोठ्या पोटाचे, पिंगट डोळ्यांचे, पिवळ्या आणि निळ्या रंगाचे, फारच फिकट आणि मोठ्या पोटाचे असतात.
अत्युच्चान्विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान्करालांश्च सिंहास्यान्सर्पहस्तकान्
ते फार उंच, विकराळ, सुकलेल्या मांसासारखे दिसणारे, रौद्र दातांचे, भयंकर तोंडाचे, सिंहासारखे तोंड आणि सापासारखे हात असलेले असतात.
सतान्दृष्ट्वा प्रकंपेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान्महारावान्महामते
त्यांना पाहून तो थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा घाबरतो; ते भयंकर, मोठ्या आवाजात डरकाळ्या फोडतात, हे महाबुद्धीमान.
मुंचंति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे
सर्व दूत त्याला कानाच्या मुळाशी पकडतात; गळ्यात, कमरेत आणि पोटावर दोऱ्यांनी बांधतात.
समाधृष्य निपात्यंते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम्
त्याला पकडून ते खाली फेकतात आणि 'हाय हाय' असे वारंवार ओरडतात; अशा मरणाऱ्याच्या हालचाली मी आता सांगते.
परद्रव्यापहरणं परभार्याविडंबनम् । ऋणं परस्य सर्वस्वं गृहीतं यत्तु पापिभिः
दुसऱ्याचं धन चोरून घेणं, दुसऱ्याच्या बायकोशी संबंध ठेवणं, आणि पापी लोकांनी दुसऱ्याचं सगळं संपत्ती कर्ज म्हणून घेणं —
पुनर्नैव प्रदत्तं हि लोभास्वादविमोहतः । अन्यदेवं महापापं कुप्रतिग्रहमेव च
— आणि लोभ, चव किंवा भ्रमामुळे ते परत न देणं; अशा वाईट कृत्यांमध्ये चुकीने दिलेली भेट स्वीकारणं देखील मोठं पाप आहे.
कंठमायांति ते सर्वे म्रियमाणस्य तस्य च । यानिकानि च पापानि पूर्वमेव कृतानि च
मरणाच्या वेळेस, या सगळ्या पापांचं ओझं त्या माणसाच्या गळ्याशी येतं, आणि पूर्वी केलेली इतर पापं देखील त्याच्यासोबत येतात.
आयांति कंठमूलं ते महापापस्य नान्यथा । दुःखमुत्पादयंत्येते कफबंधेन दारुणम्
ही सगळी मोठी पापं गळ्याच्या मुळाशी पोहोचतात, आणि कफ अडवून ती माणसाला भयंकर वेदना देतात.
पीडाभिर्दारुणाभिस्तु कंठो घुरघुरायते । रोदते कंपतेऽत्यर्थं मातरं पितरं पुनः
तीव्र वेदनांनी त्याचा गळा घुरघुरायला लागतो; तो रडतो, जोरात थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा आई-वडिलांना हाक मारतो.
स्मरते भ्रातरं तत्र भार्यां पुत्रान्पुनःपुनः । पुनर्विस्मरणं याति महापापेन मोहितः
तो तिथे आपला भाऊ, बायको आणि मुलांना वारंवार आठवतो; पण मोठ्या पापामुळे त्याचं मन गोंधळून तो पुन्हा विसरतो.
तस्य प्राणान गच्छंति बहुपीडासमाकुलाः । पतते कंपते चैव मूर्च्छते च पुनःपुनः
त्याचे प्राण खूप यातना सहन करत निघून जातात; तो पडतो, थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा शुद्ध हरपतो.
एवं पीडासमायुक्तो दुःखं भुंक्तेति मोहितः । तस्य प्राणाः सुदुःखेन महाकष्टैः प्रचालिताः
अशा प्रकारे, दुःखांनी त्रस्त होऊन तो माणूस मोहात राहतो; त्याचे प्राण मोठ्या कष्टांनी आणि वेदनांनी हलवले जातात.
अपानमार्गमाश्रित्य शृणु कांत प्रयांति ते । एवं प्राणी महामुग्धो लोभमोहसमन्वितः
अपान मार्गाने प्राण जातात, हे ऐक प्रियेला, कसा तो लोभ आणि मोहाने भरलेला जीव निघून जातो —
नीयते यमदूतैस्तु तस्य दुःखं वदाम्यहम्
— यमाच्या दूतांनी त्याला घेऊन जातात; त्याच्या दुःखाची मी तुला सांगतो.
सुमनोवाच- अंगारसंचये मार्गे घृष्यमाणो हि नीयते । दह्यमानः स दुष्टात्मा चेष्टमानः पुनः पुनः
सुमना म्हणाली — अंगारांनी भरलेल्या वाटेवर ओढत नेतात, तो दुष्ट आत्मा पुन्हा पुन्हा तडफडत जळत जातो.
यत्रातपो महातीव्रो द्वादशादित्यतापितः । नीयते तेन मार्गेण संतप्तः सूर्यरश्मिभिः
जिथे प्रचंड ताप आहे, बारा सूर्यांच्या ज्वाळांनी भाजला जातो, त्या मार्गाने त्याला सूर्यकिरणांनी होरपळत नेतात.
पर्वतेष्वेव दुर्गेषु छायाहीनेषु दुर्मतिः । नीयते तेन मार्गेण क्षुधातृष्णाप्रपीडितः
कठीण आणि सावली नसलेल्या पर्वतांवर, तो वाईट मनाचा माणूस उपासमारीने आणि तहानेने त्रस्त होत त्या वाटेने नेला जातो.
स दूतैर्हन्यमानस्तु गदाखड्गैः परश्वधैः । कशाभिस्ताड्यमानस्तु निंद्यमानस्तु दूतकैः
तेथे दूत त्याला गदा, तलवार आणि कुऱ्हाडांनी मारतात, चाबकांनी फटके देतात आणि त्याची निंदा करतात.
ततः शीतमये मार्गे वायुना सेव्यते पुनः । तेन शीतेन दुःखी स भूत्वा याति न संशयः
नंतर, थंडगार वाटेवर वाऱ्याने पुन्हा छळ होतो; त्या थंडीतून तो नक्कीच दुःखी होतो.
आकृष्यमाणो दूतैस्तु नानादुर्गेषु नीयते । एवं पापी स दुष्टात्मा देवब्राह्मणनिंदकः
दूत त्याला ओढत विविध कठीण जागांमधून नेतात; अशा प्रकारे, देव आणि ब्राह्मणांची निंदा करणारा तो पापी माणूस तडफडतो.