ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः
ज्ञान आणि विवेकाने युक्त, जनार्दनाचं स्मरण करत, तो त्यांच्यासोबत आनंदी आणि समाधानी मनाने पुढे जातो.
एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति
आपलं शरीर सोडताना तिथे एकत्व मिळतं; दहाव्या दरवाज्यातून त्याचा आत्मा निघून जातो.
शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः
त्याच्यासाठी सुंदर पालखी येते, हंसवाहन येतं; विमान, घोडा किंवा उत्तम हत्ती येतो.
छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः
छत्र धरलेलं असतं, चामरांनी वाऱ्यावर फडफडवलं जातं, तो पुण्यात्मा सर्वत्र पुण्यवानांच्या सन्मानाने न्हालेला असतो.
गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
धर्मात्म्याचं गाणं गायलं जातं, पंडित त्याची स्तुती करतात, दिव्य बंड आणि वेदपारंगत ब्राह्मण त्याचं गौरव करतात.
साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः
सज्जनांनी स्तुती केली जाते, सर्व सुखांनी युक्त असतो, दानाच्या सामर्थ्यानुसार तिथे त्याला फळ मिळतं.
आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः
तो सुखाने बागा आणि वनांत जातो, त्याच्याभोवती दिव्य अप्सरा मंगल अलंकारांनी सजलेल्या असतात.
देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्
देवतांच्या स्तुतीने तो धर्मराजाला पाहतो; आणि देवता धर्मासोबत त्याच्याकडे थेट येतात.
एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्
ये, ये, भाग्यवान, आपल्या इच्छेनुसार सर्व सुखांचा उपभोग घे. अशा प्रकारे तो सौम्य रूपाचा, मोठ्या बुद्धीचा धर्म पाहतो.
स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै
आपल्या पुण्याच्या प्रभावाने तो स्वर्गाचा आनंद घेतो; पण सुख संपल्यावर, धर्मात्मा पुन्हा जन्म घेतो.
निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च
स्वतःच्या धर्माच्या कृपेने तो पुण्यवान कुळात जन्म घेतो; तो ब्राह्मण असो वा मोठ्या पुण्याचा क्षत्रिय असो.
धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः
किंवा धनाढ्य आणि पुण्यवान वैश्य असो, तो तेथे धर्मात आनंद घेतो आणि पुन्हा पुण्य कर्म करतो.
सोमशर्मोवाच- पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि यदि जानासि भामिनि
सोमशर्मन म्हणाला: भद्रे, पाप्यांच्या मृत्यूला कोणती लक्षणे असतात? ती मला विस्ताराने सांग, जर तुला माहीत असेल तर.
सुमनोवाच- श्रूयतामभिधास्यामि तस्मात्सिद्धाच्छ्रुतं मया । पापिनां मरणे कांत यादृशं लिंगमेव च
सुमना म्हणाली: ऐक, मी सिद्ध लोकांकडून जे ऐकले ते सांगते; पाप्यांच्या मृत्यूबद्दल आणि त्याच्या चिन्हांबद्दल.
महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्तां भूमिं पापसमन्विताम्
मी तुला मोठ्या पाप्यांचे ठिकाण आणि त्यांच्या कृती सांगते: जिथे विष्ठा, मूत्र आणि घाण भरलेली असते, अशा पापयुक्त भूमीवर.
सतां प्राप्य सुदुष्टात्मा प्राणान्दुःखेन मुंचति । चांडालभूमिं संप्राप्य मरणं याति दुःस्थितः
सज्जनांच्या ठिकाणी पोहोचून, दुष्ट आत्मा मोठ्या वेदनेने प्राण सोडतो; चांडाळांच्या भूमीत जाऊन, तो दुःखात मरतो.
गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः । कल्पपालगृहं गत्वा निधनायोपगच्छति
तो गाढवे वावरणाऱ्या जागी किंवा वेश्येच्या घरी राहतो; किंवा झाडूवाल्याच्या घरी जाऊन, मृत्यूकडे जातो.
अस्थिचर्मनखैः पूर्णमाश्रितं पापकिल्बिषैः । तां प्राप्य च स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्
हाडे, कातडी आणि नखे यांनी भरलेल्या, पापाने मळलेल्या जागी तो राहतो; तिथे पोहोचल्यावर, दुष्ट आत्मा नक्कीच मरतो.
अन्यां पापसमाचारां प्राप्य मृत्युं स गच्छति । अथ चेष्टां प्रवक्ष्यामि दूतानां तु तमिच्छताम्
किंवा दुसऱ्या पापी वागणुकीच्या ठिकाणी पोहोचून, तो मृत्यूला जातो; आता मी त्याला हवे असलेल्या दूतांच्या कृती सांगते.
भैरवान्दारुणान्घोरानतिकृष्णान्महोदरान् । पिंगाक्षान्पीतनीलांश्च अतिश्वेतान्महोदरान्
ते भयंकर, भीषण, काळसर, मोठ्या पोटाचे, पिंगट डोळ्यांचे, पिवळ्या आणि निळ्या रंगाचे, फारच फिकट आणि मोठ्या पोटाचे असतात.
अत्युच्चान्विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान्करालांश्च सिंहास्यान्सर्पहस्तकान्
ते फार उंच, विकराळ, सुकलेल्या मांसासारखे दिसणारे, रौद्र दातांचे, भयंकर तोंडाचे, सिंहासारखे तोंड आणि सापासारखे हात असलेले असतात.
सतान्दृष्ट्वा प्रकंपेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान्महारावान्महामते
त्यांना पाहून तो थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा घाबरतो; ते भयंकर, मोठ्या आवाजात डरकाळ्या फोडतात, हे महाबुद्धीमान.
मुंचंति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे
सर्व दूत त्याला कानाच्या मुळाशी पकडतात; गळ्यात, कमरेत आणि पोटावर दोऱ्यांनी बांधतात.
समाधृष्य निपात्यंते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम्
त्याला पकडून ते खाली फेकतात आणि 'हाय हाय' असे वारंवार ओरडतात; अशा मरणाऱ्याच्या हालचाली मी आता सांगते.
परद्रव्यापहरणं परभार्याविडंबनम् । ऋणं परस्य सर्वस्वं गृहीतं यत्तु पापिभिः
दुसऱ्याचं धन चोरून घेणं, दुसऱ्याच्या बायकोशी संबंध ठेवणं, आणि पापी लोकांनी दुसऱ्याचं सगळं संपत्ती कर्ज म्हणून घेणं —
पुनर्नैव प्रदत्तं हि लोभास्वादविमोहतः । अन्यदेवं महापापं कुप्रतिग्रहमेव च
— आणि लोभ, चव किंवा भ्रमामुळे ते परत न देणं; अशा वाईट कृत्यांमध्ये चुकीने दिलेली भेट स्वीकारणं देखील मोठं पाप आहे.
कंठमायांति ते सर्वे म्रियमाणस्य तस्य च । यानिकानि च पापानि पूर्वमेव कृतानि च
मरणाच्या वेळेस, या सगळ्या पापांचं ओझं त्या माणसाच्या गळ्याशी येतं, आणि पूर्वी केलेली इतर पापं देखील त्याच्यासोबत येतात.
आयांति कंठमूलं ते महापापस्य नान्यथा । दुःखमुत्पादयंत्येते कफबंधेन दारुणम्
ही सगळी मोठी पापं गळ्याच्या मुळाशी पोहोचतात, आणि कफ अडवून ती माणसाला भयंकर वेदना देतात.
पीडाभिर्दारुणाभिस्तु कंठो घुरघुरायते । रोदते कंपतेऽत्यर्थं मातरं पितरं पुनः
तीव्र वेदनांनी त्याचा गळा घुरघुरायला लागतो; तो रडतो, जोरात थरथरतो आणि पुन्हा पुन्हा आई-वडिलांना हाक मारतो.
स्मरते भ्रातरं तत्र भार्यां पुत्रान्पुनःपुनः । पुनर्विस्मरणं याति महापापेन मोहितः
तो तिथे आपला भाऊ, बायको आणि मुलांना वारंवार आठवतो; पण मोठ्या पापामुळे त्याचं मन गोंधळून तो पुन्हा विसरतो.