दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम
मोठ्या दुःखाने ग्रासलेला, वारंवार विचार करत, माझ्या वडिलांनी आलेल्या त्या थोर पुरुषाला असे सांगितले.
भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद
हे सद्गुणी, मी जाणतो की तुम्ही दुःखाने व्याकुळ आहात; तुम्ही दुःखी का झाला आहात, ते कारण मला सांगा.
एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः
महात्मा च्यवन यांच्या या शब्दांनी ऐकून, त्या सद्गुणीने माझ्या थोर वडिलांना असे उत्तर दिले.
वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा
महाज्ञानी वेदशर्मा म्हणाले, 'माझ्या सर्व दुःखाचे कारण असे आहे की माझी पत्नी, अत्यंत सती आणि पतीव्रता—'
अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया
'—ती अपुत्र आहे, त्यामुळे माझा वंश चालत नाही; हेच कारण आहे, जसे तुम्ही विचारले म्हणून सांगितले.'
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा
तेवढ्यात एक सिद्ध पुरुष तेथे आले आणि माझे वडील त्यांच्या सोबत उठून वेदशर्माला भेटले.
द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः
त्या सिद्ध पुरुषाची दोघांनीही भक्तीभावाने पूजा केली, त्यांना उत्तम अन्न, भेटवस्तू आणि गोड शब्दांनी सन्मान दिला.
द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम
दोघांनी विचारले तसे, जसे तुम्ही पूर्वी विचारले होते, त्या धर्मात्म्याने माझ्या वडिलांना आणि त्यांच्या मित्राला उत्तर दिले.
धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः
'धर्माचे सर्व कारण मी तुम्हाला सांगितले आहे; धर्मानेच पुत्र, धन, धान्य आणि स्त्रिया मिळतात.'
ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्
मग वेदशर्म्यांनी पूर्णपणे धर्माचे पालन केले आणि त्या धर्मामुळे त्यांना मोठे सुख आणि पुत्र प्राप्त झाला.
तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्
त्या संगतीमुळे आणि त्याच्या परिणामाने, जसे तू सांगितलेस आणि मीही सांगितले, तसेच हे माझे ठाम मत आहे की हेच श्रेष्ठ कल्याण आहे.
तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा
म्हणून, त्या महात्म्याने सांगितलेले सर्व शंका दूर करणारे ज्ञान ऐकून, ब्राह्मणांचा धर्म नेहमी पाळावा.
सोमशर्मोवाच- धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे
सोमशर्मा म्हणाले—'धर्मामुळे मृत्यू आणि जन्म कसे येतात, हे मला सांग. दोन्हींची लक्षणे, हे प्रिये, मला पूर्णपणे सांग.'
सुमनोवाच- सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्
सुमना म्हणाली—'सत्य, शुद्धता, क्षमा, शांतता आणि तीर्थयात्रेचे पुण्य, तसेच धर्माचे पालन—यामुळे मी त्याच्या मृत्यूबद्दल सांगते.'
रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा
त्याला आजार येत नाही, शरीरात वेदना होत नाहीत; ना थकवा, ना अशक्तपणा, ना घाम, ना गोंधळ.
दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः
तो दिव्य रूप धारण करतो, आणि गंधर्व, ब्राह्मण, वेदपठणात निपुण आणि गाण्याच्या ज्ञानात पारंगत असे येतात.
तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल
ते त्याच्या जवळ येतात, भरपूर स्तुती करतात, तो आरामात बसलेला असतो आणि देवपूजेत मग्न असतो.
तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च
जो ज्ञानी धर्मनिष्ठ असतो, त्याला स्नानासाठी तीर्थ मिळते, अग्निकुंडात, गोशाळेत किंवा देवळातही.
आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः
उद्यानात किंवा तळ्याजवळ, जिथे अश्वत्थ किंवा वडाचं झाड आहे, तिथे पवित्र वृक्षाच्या छायेत, तसेच श्रीवृक्षाजवळ आश्रय घेतला की,
अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः
अश्वत्थाच्या ठिकाणी किंवा हत्तीच्या जागी जाऊन, मनुष्य जर अशोक किंवा आंब्याच्या झाडाजवळ उभा राहिला,
संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्
ब्राह्मणांच्या उपस्थितीत, राजवाड्यात किंवा रणभूमीत जिथे पूर्वी मृत्यू झाला आहे तिथे आश्रय घेतला,
मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्
मृत्यूची ठिकाणं पुण्यदायी असतात, फक्त धर्मासाठी; गोशाळा किंवा अमरकंटक मिळवून,
शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः
जो नेहमी शुद्ध धर्माचं पालन करतो, धर्मावर प्रेम करतो, तो मरणाच्या वेळी असं पुण्यस्थान प्राप्त करतो.
मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्
तो पुण्यवान पुरुष आपल्या आई-वडिलांना, श्रेष्ठ भावाला आणि इतर नातेवाईकांना पाहतो.
बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः
पुण्यवान सेवकांनी वारंवार स्तुती केली जाते, तो कधीच पापी किंवा आई-वडिलांना पुन्हा पाहत नाही.
गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्
गंधर्व गाणी गातात, भक्तजन स्तोत्रांनी स्तुती करतात, ब्राह्मण मंत्रपठण करतात आणि आई प्रेमाने पूजा करते.
पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो
वडील आणि आप्तेष्टही त्या धर्मात्म्याचं सन्मान करतात; अशा प्रकारे दूतांचं वर्णन झालं आणि ही पुण्यस्थाने सांगितली.
प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः
तो दूतांना प्रत्यक्ष पाहतो, जे हास्य आणि प्रेमाने भरलेले असतात; त्याला स्वप्न, मोह किंवा दुःख कधीच होत नाही.
धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति
धर्मराज, जो अत्यंत बुद्धिमान आहे, त्याला बोलावतो — 'ये, ये, हे भाग्यवान, जिथे धर्म आहे तिथे ये.'
तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति
त्याला ना भ्रम, ना गोंधळ, ना थकवा, ना विस्मरण होतं; इथे काहीच शंका राहत नाही आणि तो प्रसन्न मनाने राहतो.