मुक्ताभरणशोभाढ्या निर्मला चारुहासिनी । इयं श्रद्धा महाभाग पश्य पश्य समागता
मुक्ता दागिन्यांच्या शोभेने युक्त, निर्मळ, सुंदर हास्य असलेली ही श्रद्धा, महाभाग, पाहा पाहा, येथे आली आहे.
बहुबुद्धिसमाक्रांता बहुज्ञानसमाकुला । सुभोगासक्तरूपा सा सुस्थिता चारुमंगला
अनेक बुद्धीने व्यापलेली, भरपूर ज्ञानाने युक्त, उत्तम सुखात रमलेली, स्थिर आणि सुंदर मंगलमय आहे.
सर्वेष्टध्यानसंयुक्ता लोकमाता यशस्विनी । सर्वाभरणशोभाढ्या पीनश्रोणि पयोधरा
सर्व इच्छित ध्यानांनी युक्त, जगाची माता, कीर्तीवान, सर्व अलंकारांनी सजलेली, भरदार कंबर आणि उन्नत स्तन असलेली आहे.
गौरवर्णा समायाता माल्यवस्त्रविभूषिता । इयं मेधा महाप्राज्ञ तवैव परिसंस्थिता
गोरीवर्णाची, माळा आणि वस्त्रांनी सजलेली ही मेधा, महाप्राज्ञा, तुझ्या जवळ स्थिर आहे.
हंसचंद्रप्रतीकाशा मुक्ताहारविलंबिनी । सर्वाभरणसंभूषा सुप्रसन्ना मनस्विनी
हंस आणि चंद्रासारखी, मुक्ताहार घातलेली, सर्व अलंकारांनी सजलेली, अत्यंत प्रसन्न आणि बुद्धिमान आहे.
श्वेतवस्त्रेण संवीता शतपत्रं शयेकृतम् । पुस्तककरा पंकजस्था राजमाना सदैव हि
पांढऱ्या वस्त्रांनी वेढलेली, शतदल कमळावर विसावलेली, हातात पुस्तक असलेली, कमळावर बसलेली, नेहमी तेजस्वी आहे.
एषा प्रज्ञा महाभाग भाग्यवंतं समागता । लाक्षारससमावर्णा सुप्रसन्ना सदैव हि
ही प्रज्ञा, महाभाग, भाग्यवानाकडे आली आहे. ती लाखरसासारख्या रंगाची आणि नेहमी अत्यंत प्रसन्न आहे.
पीतपुष्पकृतामाला हारकेयूरभूषणा । मुद्रिका कंकणोपेता कर्णकुंडलमंडिता
पिवळ्या फुलांची माळ घातलेली, हार आणि कंकणांनी सजलेली, अंगठ्या आणि बांगड्या असलेली, कानात कुंडले घातलेली आहे.
पीतेन वाससा देवी सदैव परिराजते । त्रैलोक्यस्योपकाराय पोषणायाद्वितीयका
ती देवी नेहमी पिवळ्या वस्त्रात शोभून दिसते, तीनही लोकांच्या उपकारासाठी आणि पोषणासाठी दुसरी म्हणून ओळखली जाते.
यस्याः शीलं द्विजश्रेष्ठ सदैव परिकीर्तितम् । सेयं दया सु संप्राप्ता तव पार्श्वे द्विजोत्तम
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जिचे सदैव गुणगान केले जाते, ती दया आता तुझ्या जवळ आली आहे, हे उत्तम ब्राह्मण.
इयं वृद्धा महाप्राज्ञ भावभार्या तपस्विनी । मम माता द्विजश्रेष्ठ धर्मोहं तव सुव्रत
ही वृद्ध, अत्यंत बुद्धिमान, भावपूर्ण पत्नी आणि तपस्विनी माझी आई आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण; मी धर्म आहे आणि तू व्रतस्थ आहेस.
इति ज्ञात्वा शमं गच्छ मामेवं परिपालय । दुर्वासा उवाच- यदि धर्मः समायातो मत्समीपं तु सांप्रतम्
हे जाणून तू शांतता मिळव, आणि माझी अशीच काळजी घे. दुर्वासा म्हणाले - जर धर्म आता माझ्या जवळ आला असेल—
एतन्मे कारणं ब्रूहि किं ते धर्म करोम्यहम् । धर्म उवाच- कस्मात्क्रुद्धोसि विप्रेन्द्र किमेतैर्विप्रियं कृतम्
हे धर्मा, मला हे कारण सांग, मी तुझ्याकडून काय करून घ्यावे? धर्म म्हणाले - हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तू रागावला आहेस, या लोकांनी काय चुकीचे केले?
तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि दुर्वासो यदि मन्यसे । दुर्वासा उवाच- येनाहं कुपितो देव तदिदं कारणं शृणु
हे दुर्वासा, तुला योग्य वाटले तर मला कारण सांग. दुर्वासा म्हणाले - ज्या कारणासाठी मी रागावलो आहे, ते ऐक, हे देव.
दमशौचैः सुसंक्लेशैः शोधितं कायमात्मनः । लक्षवर्षप्रमाणं वै तपश्चर्या मया कृता
स्वतःवर संयम, शुद्धता आणि कठोर तप करून मी माझे शरीर शुद्ध केले आहे; लक्ष वर्षे मी तपस्या केली आहे.
एवं पश्यसि मामेवं दया तेन प्रवर्तते । तस्मात्क्रुद्धोस्मि तेद्यैव शापमेवं ददाम्यहम्
तू मला असा पाहतोस आणि दया त्याप्रमाणे वागते; म्हणून मी रागावलो आहे आणि आज तुला शाप देणार आहे.
एवं श्रुत्वा तदा तस्य तमुवाच महामतिः । धर्म उवाच- मयि नष्टे महाप्राज्ञ लोको नाशं समेष्यति
हे ऐकून, त्या बुद्धिमानाने त्याला असे सांगितले. धर्म म्हणाले - जर मी नष्ट झालो, हे महाप्राज्ञ, तर जगाचा नाश होईल.
दुःखमूलमहं तात निकर्शामि भृशं द्विज । सौख्यं पश्चादहं दद्मि यदि सत्यं न मुंचति
मी दुःखाचा मूळ आहे, हे तात, मी ब्राह्मणांना फार त्रास देतो; नंतर मी सुख देतो, जर सत्य सोडले नाही तर.
पापोयं सुखमूलस्तु पुण्यं दुःखेन लभ्यते । पुण्यमेवं प्रकुर्वाणः प्राणी प्राणान्विमुंचति
पाप हे सुखाचे मूळ आहे, पण पुण्य दुःखातून मिळते; पुण्य करताना जीव आपले प्राण सोडतो.
महत्सौख्यं ददाम्येवं परत्र च न संशयः । दुर्वासा उवाच- सुखं येनाप्यते तेन परं दुःखं प्रपद्यते
मी असे मोठे सुख देतो आणि पुढेही नक्कीच देतो. दुर्वासा म्हणाले - ज्याने सुख मिळवले, त्याला मोठे दुःखही मिळते.
तत्तु मर्त्यः परित्यज्य अन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति निश्चयं नैव पश्यति
पण मनुष्य ते सुख सोडतो, तेव्हा दुसरा त्याचा उपभोग घेतो; त्या सुखाचे कोणाला खरे ज्ञान आहे? कोणीही खात्रीने पाहू शकत नाही.
तच्छ्रेयो नैव पश्यामि अन्याय्यं हि कृतं तव । येन कायेन क्रियते भुज्यते नैव तत्सुखम्
मला ते खरे कल्याण वाटत नाही; तू जे केलेस ते अन्याय आहे. ज्या शरीराने कर्म केले जाते, त्याला ते सुख मिळत नाही.
अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति चान्यायं धर्ममेव वा
एकाने केलेल्या कर्माचा त्रास दुसऱ्याला होतो, आणि दुसरा त्याचे सुख भोगतो; त्या सुखाचे किंवा धर्माचे खरेपण कोण जाणतो?
अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि सुखं पुनः । भुनक्ति पुरुषो धर्म तत्सर्वं श्रेयसा युतम्
एकाने केलेल्या कर्माचा त्रास दुसऱ्याला होतो, आणि पुन्हा दुसरा त्याचे सुख भोगतो; मनुष्य धर्माचा अनुभव घेतो आणि ते सर्व कल्याणकारक असते.
पुण्यं चैव अनेनापि अनेन फलमश्नुते । क्रियमाणं पुनः पुण्यमन्येन परिभुज्यते
याने पुण्य मिळते आणि त्याचे फळही मिळते; केलेले पुण्य पुन्हा दुसऱ्याने उपभोगले जाते.
तत्सर्वं हि सुखं प्रोक्तं यत्तथा यस्य लक्षणम् । धर्मशास्त्रोदितं चैव कृतं सर्वत्र नान्यथा
ज्याचे जसे स्वरूप आहे, तसे ते सुख सांगितले आहे; धर्मशास्त्रात जे सांगितले आहे, ते सर्वत्र केले जाते, वेगळे नाही.
येन कायेन कुर्वंति तेन दुःखं सहन्ति ते । परत्र तेन भुंजंति अनेनापि तथैव च
ज्या देहाने माणूस कर्म करतो, त्याच देहाने तो दु:ख भोगतो; पुढच्या जन्मातही त्याच देहाने फळ मिळतं, आणि या जन्मातही तसंच घडतं.
इति ज्ञात्वा स धर्मात्मा भवान्समवलोकयेत् । यथा चौरा महापापाः स्वकायेन सहंति ते
हे जाणून, जो धर्मशील आहे त्याने नीट विचार करावा; जसं चोर किंवा मोठे पापी आपल्या देहानेच दु:ख सहन करतात.
दुःखेन दारुणं तीव्रं तथा सुखं कथं नहि । धर्म उवाच- येन कायेन पापाश्च संचरन्ति हि पातकम्
जर त्यांना फार कठीण आणि तीव्र वेदना होतात, तर त्यांना तितकंच सुख का मिळत नाही? धर्म म्हणाले— ज्या देहाने पापी पाप करतात—
तेन पीडां सहंत्येव पातकस्य हि तत्फलम् । दंडमेकं परं दृष्टं धर्मशास्त्रेषु पंडितैः
त्याच देहाने ते यातना भोगतात; हेच पापाचं फळ आहे. धर्मशास्त्र जाणणाऱ्यांनी एकच शिक्षा श्रेष्ठ मानली आहे.