गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने
सर्व गुणांनी आणि सौंदर्याने युक्त, सर्व शुभ चिन्हांनी शोभलेला असा तो, त्या व्यक्तीवर दिवसेंदिवस पुत्र होऊन, त्याच्यावर भक्ती दाखवतो.
प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्
तो गोड आणि प्रिय बोलतो, जरी आजारी असला तरी खूप प्रेम दाखवतो, आपलं धन घेतो आणि उत्तम आनंद निर्माण करतो.
यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्
पूर्वी ज्याने जे दिलं, ते जर कोणीतरी परत घेतलं, तर त्याने फक्त दुःखच मिळतं, हे भाग्यवान, ते दुःख फार भयंकर आणि प्राणघातक असतं.
तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति
अशा प्रकारे, त्याच्याशी मैत्री म्हणून, मोठ्या गुणांनी युक्त पुत्र होऊन, तो कमी आयुष्य घेऊन जन्मतो आणि मग मृत्यूला सामोरा जातो.
दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः
तो दुःख देऊन निघून जातो, पुन्हा पुन्हा जन्म घेतो आणि मरतो; आणि जेव्हा तो 'अरे माझा मुलगा, माझा मुलगा!' असं विलाप करतो.
तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्
तेव्हा तो हसतो आणि म्हणतो, 'हा कोणाचा मुलगा, कोण वडील? याने माझ्या फायद्यासाठी ठेवलेला विश्वासघात केला.'
द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा
माझं धन घेतल्यावरही माझा जीव गेला नाही; पण पूर्वी मोठं आणि असह्य दुःख झालं.
तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः
अशा प्रकारे दुःख देऊन, उत्तम धन घेऊन, मी आज फार घाईने निघून जाणार; मी कोणाचा असा मुलगा आहे?
न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः
तो माझा वडील नाही, मी कधीच त्याचा मुलगा नव्हतो, किंवा कुणाचा नव्हतो; मी त्याला पिशाच्चत्व दिलं, असं दुष्टाचं स्वभाव आहे.
एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्
असं म्हणून तो पुन्हा पुन्हा हसत निघून जातो; त्या मार्गाने जातो आणि फार भयंकर दुःख देतो.
एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च
अशा प्रकारे, प्रिय, विश्वासघात करणारे पुत्र या संसारात सर्वत्र दिसतात, आणि ते दुःखाने भरलेले असतात.
ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः
आता मी तुझ्यासमोर कर्जाशी संबंधित पुत्रांविषयी सांगणार आहे.
सुमनोवाच- ऋणसंबंधिनं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । ऋणं यस्य गृहीत्वा यः प्रयाति मरणं किल
सुमन म्हणाली: मी तुझ्यासमोर कर्जाशी संबंधित पुत्राची गोष्ट सांगते—जो कर्ज घेऊन मृत्यूला जातो.
अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्राता चाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्त्तेत अतिदुष्टः सदैव सः
तो मुलगा, भाऊ, प्रिय वडील किंवा मित्र म्हणून वागत असला, तरी तो नेहमी फार दुष्ट असतो.
गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च
तो कधीच गुण पाहत नाही; तो क्रूर आणि कठोर चेहऱ्याचा असतो, आणि नेहमी आपल्या लोकांशी कठोर बोलतो.
मिष्टंमिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः
तो गोड आणि कडू दोन्ही खातो, नेहमी भोग उपभोगतो, जुगार खेळण्यात रमतो आणि चोरीच्या कामात रस घेतो.
गृहद्रव्यं बलाद्भुंक्ते वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने
तो घरचं धन जबरदस्तीने खातो, आणि कोणी थांबवलं तर रागावतो; तो वडील आणि आईला दररोज अपमानित करतो.
द्रावकस्त्रासकश्चैव बहुनिष्ठुरजल्पकः । एवं भुक्त्वाथ तद्द्रव्यं सुखेन परितिष्ठति
तो लुटणारा, भीती दाखवणारा आणि नेहमी कठोर बोलणारा असतो; असं करून ते धन उपभोगून सुखात राहतो.
जातकर्मादिभिर्बाल्ये द्रव्यं गृह्णाति दारुणः । पुनर्विवाहसंबंधान्नानाभेदैरनेकधा
लहानपणी जन्मसंस्कार वगैरे निमित्ताने तो कठोर माणूस संपत्ती घेतो; नंतर पुन्हा लग्नसंबंध आणि वेगवेगळ्या नात्यांमुळे ती संपत्ती अनेक प्रकारांनी वाटली जाते.
एवं संजायते द्रव्यमेवमेतद्ददात्यपि । गृहक्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः
अशा रीतीने संपत्ती मिळते आणि तशीच ती दुसऱ्याला दिलीही जाते; घर, शेत वगैरे सर्व काही माझेच आहे, यात काहीच शंका नाही.
पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिनेदिने । सुखंडैर्मुशलैश्चैव सर्वघातैः सुदारुणैः
तो दररोज वडील आणि आईला त्रास देतो, कठोर बोलून, मुसळाने किंवा इतर भयंकर प्रकारांनी त्यांना दुखावतो.
मृते तु तस्मिन्पितरि मातर्येवातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चश्चैव जायते नात्र संशयः
वडील मेल्यावर तो आईशीही फारच कठोर वागतो; त्याच्या मनात मुळीच माया राहत नाही, तो खूपच कठोर होतो, यात काहीच शंका नाही.
श्राद्धकर्माणि दानानि न करोति कदैव सः । एवंविधाश्च वै पुत्राः प्रभवंति महीतले
तो कधीच श्राद्धकर्म किंवा दान करत नाही; असे पुत्र या पृथ्वीवर जन्माला येतात.
रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजपुंगव । बाल्ये वयसि संप्राप्ते रिपुत्वे वर्तते सदा
द्विजश्रेष्ठा, मी तुला शत्रूसमान पुत्राबद्दल सांगतो; लहानपणी आणि वयात आल्यावर तो नेहमीच शत्रुत्वाने वागतो.
पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येव प्रहस्यैव पुनःपुनः
खेळताना तो वडील आणि आईला मारतो; मारल्यानंतर पुन्हा पुन्हा हसत तो निघून जातो.
पुनरायाति संत्रस्तः पितरं मातरं प्रति । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च पुनःपुनः
नंतर तो घाबरून पुन्हा वडील आणि आईकडे येतो; तो नेहमीच रागावलेला असतो आणि पुन्हा पुन्हा त्यांचा अपमान करतो.
एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि सर्वदा । पितरं मारयित्वा च मातरं च ततः पुनः
असा तो नेहमीच वडीलधाऱ्यांशी वैरभावाने वागतो; वडील आणि आईला मारून टाकल्यानंतर पुन्हा—
प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यस्माल्लभ्यं भवेत्प्रियम्
पूर्वीच्या वैरामुळे तो दुष्ट आत्मा अशा रीतीने निघून जातो; आता मी तुला प्रिय पुत्र कसा मिळतो ते सांगतो.
जातमात्रः प्रियं कुर्याद्बाल्ये लालनक्रीडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनन्तरम्
जन्मताच तो प्रेमाने वागतो, लहानपणी लाड आणि खेळ करून प्रेम दाखवतो; वयात आल्यावर आई-वडिलांवर प्रेम करतो.
भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च
तो नेहमी भक्तीने, प्रेमाने, गोड बोलून आणि प्रिय वाणीने दोघांनाही संतुष्ट करतो.