स्तुवंति तं महात्मानं सुतं वै कश्यपस्य च । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वेदाश्चैव समागताः
सर्वांनी त्या महान आत्म्याचे, कश्यपांच्या पुत्राचे, तसेच ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र आणि एकत्रित वेदांचे स्तवन केले.
सांगोपांगैश्च संयुक्तास्तस्मिञ्जाते महौजसि । त्रैलोक्ये यानि सत्वानि पुण्ययुक्तानि सत्तम
संपूर्ण अंगोपांगांसह, तीनही लोकांतील पुण्यवान जीव त्या तेजस्वी जन्माच्या वेळी एकत्र आले, हे श्रेष्ठांमध्ये श्रेष्ठ.
समागतानि तत्रैव तस्मिञ्जाते महौजसि । मंगलं चक्रिरे सर्वे गीतपुण्यैर्महोत्सवैः
त्या तेजस्वी जन्माच्या वेळी जमलेले सर्वजण पुण्यगायन आणि मोठ्या उत्सवांनी शुभकार्ये करू लागले.
हर्षेण निर्भराः सर्वे पूजयंतो महौजसः । ब्रह्माद्याश्च त्रयो देवाः कश्यपोथ बृहस्पतिः
सर्वजण आनंदाने भरून जाऊन त्या तेजस्वी पुरुषाची पूजा करू लागले; ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, कश्यप आणि बृहस्पती यांनीही त्याचा सन्मान केला.
चक्रिरे नामकर्माणि तस्यैव हि महात्मनः । वसुदत्तेति विख्यातो वसुदेति पुनस्तव
त्या महान आत्म्याचे नामकरण त्यांनी केले; तो 'वसुदत्त' म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि 'वसुद' असेही त्याचे नाव पडले.
आखंडलेति तन्नाम मरुत्वान्नाम ते पुनः । मघवांश्च बिडौजास्त्वं पाकशासन इत्यपि
त्याचे नाव 'आखंडल' असेही झाले, पुन्हा 'मरुत्वान' असेही त्याला म्हणतात; तू 'मघवान', 'बिडौजस' आणि 'पाकशासन' म्हणूनही ओळखला जातोस.
शक्रश्चैव हि विख्यात इंद्रश्चैवेति ते सुतः । इत्येतानि च नामानि तस्यैव च महात्मनः
तो 'शक्र' आणि 'इंद्र' म्हणूनही प्रसिद्ध आहे, तुझा पुत्र; या महान आत्म्याची ही सर्व नावे आहेत.
चक्रुश्च देवताः सर्वाः संतुष्टा हृष्टमानसाः । स्नानं तु कारयामासुः संस्काराणि महासुरः
सर्व संतुष्ट आणि आनंदी देवतांनी त्या महाअसुराचे स्नान व इतर संस्कार केले.
विश्वकर्माणमाहूय ददुराभरणानि च । तानि पुण्यानि दिव्यानि तस्मै ते तु महात्मने
विश्वकर्म्याला बोलावून त्यांनी दिव्य आणि पुण्यवान दागिने त्या महान आत्म्याला दिली.
जाते तस्मिन्महाभागे देवराजे महात्मनि । एवं मुदं ततः प्रापुः सर्वे देवा महौजसः
त्या तेजस्वी, महान आत्मा असलेल्या देवराजाचा जन्म झाल्यावर सर्व देवांना मोठा आनंद मिळाला.
पुण्ये तिथौ तथा ऋक्षे सुमुहूर्ते महात्मभिः । इंद्रत्वे स्थापितो देवैरभिषिक्तः सुमंगलैः
पुण्य तिथी, शुभ नक्षत्र आणि उत्तम मुहूर्तावर, देवांनी त्याला इंद्रपदावर बसवले आणि शुभशकुनांनी अभिषेक केला.
प्राप्तमैंद्रपदं तेन प्रसादात्तस्य चक्रिणः । तपश्चकार तेजस्वी वसुदत्तः सुरेश्वरः
विष्णूच्या कृपेने त्या महान आत्म्याने इंद्रपद मिळवले; वसुदत्त, देवांचा अधिपती, तेजस्वी तप करीत राहिला.
उग्रेण तेजसा युक्तो वज्रपाशांकुशायुधः
तो प्रचंड तेजाने युक्त होता आणि त्याच्याकडे वज्र, पाश आणि अंकुश ही शस्त्रे होती.
सूत उवाच- उग्रं समस्तं तपसः प्रभावं विलोक्य शुक्रो निजगाद गाथाम् । लोकेषु कोन्यो न भविष्यतीति यथा हि चायं च सुदर्शनीयः
सूता म्हणतो—त्याच्या कठोर तपश्चर्येचे सामर्थ्य पाहून शुक्राने असे म्हणत गीता गायली: 'जगात याच्या सारखा सुंदर दुसरा कोणी होणार नाही.'
विष्णोः प्रसादान्न परो महात्मा संप्राप्तमैश्वर्यमिहैव दिव्यम्
विष्णूच्या कृपेने, या महान आत्म्यासारखे दिव्य ऐश्वर्य इथे दुसऱ्या कोणालाही मिळाले नाही.
अनेन तुल्यो न भविष्यतीति लोकेषु चान्यस्तपसोग्रवीर्यः
जगात दुसरा कोणीही तपाच्या आणि प्रचंड सामर्थ्याच्या बाबतीत याच्या बरोबरीचा होणार नाही.
सूत उवाच- कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्
सूतम्हणाले — कश्यपाची दुसरी पत्नी, तपस्विनी आणि दनू नावाची, आपल्या मुलाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, दितीच्या घरी आली.
रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्
ती रडत रडत दितीच्या चरणांवर वाकली, मोठ्या दुःखाने भरून गेली होती. तेव्हा दितीने तिला हलकेच जागे केले.
दितिरुवाच- तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै
दिती म्हणाली — हे भाग्यवती, तुला रडायचं कारण काय? या जगात स्त्रिया एका मुलावरच आई होत नाहीत.
भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्
हे सुंदर स्त्री, तू शंभर गुणी मुलांची आई आहेस. शुभं आणि इतर महान आत्म्यांचेही तूच माता आहेस.
कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः
तुला हे दुःख का आलंय, ते मला सांग. हिरण्यकशिपू राजा आणि बलाढ्य हिरण्याक्ष—
यस्याः पुत्रौ महात्मानौ महाबलपराक्रमौ । कस्माद्दुःखं महज्जातं तस्माच्चैव सखे वद
तुझे हे दोन्ही पुत्र मोठ्या सामर्थ्याचे आणि तेजस्वी आहेत. मग एवढं मोठं दुःख कशामुळे आलं, हे सांग, सखी.
आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी
तू आत्ता का रडतेस, हे सगळं कारण मला सांग. असं म्हणून ती बुध्दिमान देवी शांत झाली.
दनुरुवाच- पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा
दनू म्हणाली — पाहा, पाहा, हे भाग्यवती, माझ्या सवतिची इच्छा देवदेवता चक्रधारी विष्णूंनी पूर्ण केली आहे.
यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्
पूर्वी जसं विष्णूंनी अदितीला वर दिला होता, तसाच मोठा वर आता तिच्या मुलालाही मिळाला आहे.
कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च
कश्यपापासून जन्मलेला, तीनही लोकांचा रक्षण करणारा सुपुत्र प्रसिद्ध झाला आहे. त्याला इंद्रपद मिळालं, तेही तुझ्या मुलाकडून काढून.
मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति
अदितीच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत, तिचं सुख वाढलं आहे. तिचा धाकटा मुलगा वसुदत्त सध्या तिच्या जवळ आहे.
ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच- कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः
तो देवांबरोबर मिळून, अत्यंत कठीण मिळणारे इंद्रपद उपभोगतो आहे. दिती म्हणाली — माझा बुध्दिमान मुलगा त्या पदावरून का खाली पडला?
अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि
आणि इतर दानव, दैत्य यांचं तेज कसं कमी झालं, सखी? हे सर्व कारण विस्ताराने सांग, हे यशस्विनी.
तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच- देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः
असं म्हणून दुःखाने भरलेली दिती गप्प बसली. दनू म्हणाली — सर्व देव आणि दानव रागाने युद्धात उतरले.