यावदेव महाभागश्चिंतयित्वा विलोकयेत् । तावच्चामृतपूर्णस्तु पुनरेवाभवद्घटः
महाभागाने असे विचार करत पाहिले, आणि त्याच क्षणी तो कुंभ पुन्हा अमृताने भरला.
तं दृष्ट्वा हर्षसंयुक्तः सोमशर्मा महायशाः । गत्वा गुरुं नमस्कृत्य कुंभमादाय सत्वरम्
हे पाहून, कीर्तीवान सोमशर्मा आनंदाने भरून, पटकन गुरुंकडे गेला, नमस्कार केला आणि कुंभ उचलला.
गृहाण त्वं पितश्चेमं पयः कुंभं समागतम् । पानं कुरु महाभाग गदान्मुक्तो भवाचिरम्
'हे वडील, हा अमृताचा कुंभ पुन्हा मिळाला आहे; हे प्या, आणि लवकर रोगमुक्त व्हा.'
एतद्वाक्यं महापुण्यं सत्यधर्मार्थकं पुनः । शिवशर्मा सुतस्यापि श्रुत्वा च मधुराक्षरम्
पुत्राने मधुर शब्दात उच्चारलेली ही पुण्य, सत्य आणि धर्मयुक्त वचने ऐकून, शिवशर्मा—
हर्षेण महताविष्ट इदं वचनमब्रवीत्
मोठ्या आनंदाने भरून, त्याने असे शब्द सांगितले:
शिवशर्मोवाच- तपसा दमशौचाभ्यांगुरुशुश्रूषया तथा । भक्त्याभावेन तुष्टोस्मि तवाद्य चसुपुत्रक
शिवशर्मा म्हणाला: 'तुझ्या तप, संयम, स्वच्छता, गुरुसेवा आणि भक्तीमुळे मी आज तुझ्यावर खूश आहे, बाळा.'
त्यजामि वैकृतं रूपं मत्तः सुखमवाप्नुहि । एवमुक्वा सुतं विप्रो दर्शयामास तां तनुम्
'मी माझे विकृत रूप सोडतो; माझ्याकडून सुख घे.' असे म्हणून ब्राह्मणाने आपल्या पुत्राला आपले खरे रूप दाखवले.
यथापूर्वं स्थितौ तौ तु तथा स दृष्टवान्गुरू । दीप्तिमंतौ महात्मानौ सूर्यबिंबोपमावुभौ
गुरूंनी पाहिले की, दोघेही पूर्वीसारखेच आहेत, दोघेही तेजस्वी, सूर्याच्या कडेसारखे तेज असलेले महान आत्मे आहेत.
ननाम पादौ सद्भक्त्या उभयोस्तु महात्मनोः । ततः सुतं समामंत्र्य हर्षेण महतान्वितः
त्याने दोन्ही महात्म्यांच्या पायांना खरी भक्तीभावाने वंदन केले; मग मोठ्या आनंदाने आपल्या मुलाला संबोधले.
विष्णोः प्रसादाद्धर्मात्मा भार्यया सह केशवम् । जगाम निजपुण्यैश्च योगाभ्यासेन सत्तमः
विष्णूच्या कृपेने तो धर्मात्मा आपल्या पत्नीसमवेत केशवाजवळ गेला; आपल्या पुण्याईने आणि योगाभ्यासाने त्या श्रेष्ठ पुरुषाने त्याला प्राप्त केले.
प्रविष्टो वैष्णवं धाम स मुनिर्दुर्लभं पदम् । नत्वन्यैः प्राप्यते पुण्यैस्तपोभिर्मुक्तिदं पदम्
तो ऋषी वैष्णव धामात, त्या दुर्मिळ अवस्थेत गेला; जे इतरांना पुण्य किंवा तपाने मिळत नाही, ते मुक्तिदायक स्थान त्याने प्राप्त केले.
विष्णोस्तु चिंतनैर्न्यासध्यानज्ञानैः स्तवैस्तथा । न दानैस्तीर्थयात्राभिर्दृश्यते मधुसूदनः
मधुसूदन दान, तीर्थयात्रा किंवा भेटीने दिसत नाही; तर विष्णूच्या चिंतनाने, समर्पणाने, ध्यानाने, ज्ञानाने आणि स्तोत्रांनीच तो प्रकट होतो.
समाधिज्ञानयोगेन दृश्यते परमं पदम् । महायोगैर्यथा विप्रः प्रविष्टो वैष्णवीं तनुम्
समाधीतील ज्ञानयोगाने ते परमपद दिसते; जसे त्या महायोग्य ऋषीने वैष्णव रूपात प्रवेश केला.
सूत उवाच- ततस्तत्र तपस्तेपे सोमशर्मा महाद्युतिः । अश्मलोष्टसमं मेने कांचनंभूषणं पुनः
सूतेने सांगितले: तेथे सोमशर्मा, तेजस्वी तपस्वी, कठोर तप करीत होता; त्याला सोन्याचे दागिने आणि दगड-माती सारखेच वाटत होते.
जिताहारः स धर्मात्मा निद्रया परिवर्जितः । स सर्वान्विषयांस्त्यक्त्वा एकांतमपि सेवते
तो धर्मात्मा आहारावर विजय मिळवून, झोप सोडून, सर्व विषयांचा त्याग करून एकांतात सेवा करीत होता.
योगासनसमारूढो निराशो निःपरिग्रहः । तस्य वेला सुसंप्राप्ता मृत्युकालस्य वै तदा
योगासनात बसलेला, आशा आणि संपत्तीपासून मुक्त, त्याचा मृत्यूचा क्षण आला.
आगता दानवा विप्रं सोमशर्माणमंतिके । मृत्युकाले तु संप्राप्ते प्राणयात्रा प्रवर्तिनः
मृत्यूच्या वेळी दानव त्या ऋषी सोमशर्म्याजवळ आले आणि त्याचा प्राण घेण्याचा प्रयत्न करू लागले.
शालिग्रामे महाक्षेत्रे ऋषीणां मानवर्द्धने । केचिद्वदंति वै दैत्याः केचिद्वदंति दानवाः
शालिग्राम या महाक्षेत्रात, जे ऋषींच्या कीर्तीला वाढवते, काहींनी त्यांना दैत्य म्हटले, तर काहींनी दानव असे सांगितले.
एवंविधो महाशब्दः कर्णरंध्रं गतस्तदा । तस्यैव विप्रवर्यस्य सुचिरात्सोमशर्मणः
अशा प्रकारचा मोठा आवाज त्या श्रेष्ठ सोमशर्मा ऋष्याच्या कानात खूप दिवसांनी पोहोचला.
ज्ञानध्यानविलग्नस्य प्रविष्टं दैत्यजं भयम् । तेन ध्यानेन तस्यापि दैत्यभीत्यैव वै तदा
ज्ञान आणि ध्यानात मग्न असताना, त्याच्यात दैत्यांपासून उत्पन्न झालेला भीती शिरली; त्या ध्यानामुळेही त्याला दैत्यांची भीती वाटू लागली.
सत्वरं चैव तत्प्राणा गतास्तस्य महात्मनः । दैत्यभयेन संयुक्तः स हि मृत्युवशं गतः
त्या महात्म्याचे प्राण दैत्यांच्या भीतीने लगेचच निघून गेले; त्यामुळे तो मृत्यूच्या अधीन झाला.
तस्माद्दैत्यगृहे जातो हिरण्यकशिपोः सुतः । देवासुरे महायुद्धे निहतश्चक्रपाणिना
म्हणून तो दैत्यांच्या घरात, हिरण्यकशिपूचा पुत्र म्हणून जन्माला आला; देव-दानवांच्या मोठ्या युद्धात चक्रधारीने त्याचा वध केला.
युद्ध्यमानेन तेनापि प्रह्लादेन महात्मना । सुदृष्टं वासुदेवत्वं विश्वरूपसमन्वितम्
त्या महात्मा प्रह्लादाशी लढताना, त्याने वासुदेवाचे विश्वरूप असलेले स्वरूप स्पष्टपणे पाहिले.
योगाभ्यासेन पूर्वेण ज्ञानमासीन्महात्मनः । सस्मार पूर्वकं सर्वं चरितं शिवशर्मणः
पूर्वीच्या योगाभ्यासामुळे त्या महात्म्याला ज्ञान प्राप्त झाले; त्याने शिवशर्म्याचे सर्व पूर्वजन्मीचे कृत्य आठवले.
प्रागहं सोमशर्माख्यः प्रविष्टो दानवीं तनुम् । अस्मात्कायात्कदा पुण्यं केवलं धाम उत्तमम्
पूर्वी मी सोमशर्मा नावाचा होतो, आणि दानवाच्या देहात प्रवेश केला; या देहातून केव्हा मी केवळ ते श्रेष्ठ पुण्यधाम मिळवीन?
प्रयास्यामि महापुण्यैर्ज्ञानाख्यैर्मोक्षदायकम् । समरे म्रियमाणेन प्रह्लादेन महात्मना
मोक्ष देणाऱ्या मोठ्या पुण्याने आणि ज्ञानाने मी ते श्रेष्ठ धाम गाठीन, जसा प्रह्लाद महात्मा युद्धात मरण पावतो.
एवं चिंता कृता पूर्वं श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एवं तु च समाख्यातं सर्वसंदेहनाशनम्
पूर्वी अशी विचारधारा झाली होती. हे ऐका, श्रेष्ठ द्विजांनो. सर्व शंका दूर करणारे हे कथन मी सांगितले आहे.
सूत उवाच- प्रह्लादे निहते संख्ये देवदेवेन चक्रिणा । रुरुदे कमला सा तु हतपुत्रा च कामिनी
सूतम्हणाले— जेव्हा देवतांचा देव, चक्रधारी, याने प्रह्लादाला युद्धात मारले, तेव्हा त्याची प्रिय कामिनी कमला, पुत्राच्या वियोगाने दुःखी होऊन रडू लागली.
प्रह्लादस्य तु या माता हिरण्यकशिपोः प्रिया । प्रह्लादस्य महाशोकैर्दिवारात्रौ प्रशोचति
प्रह्लादाची आई, हिरण्यकशिपूची प्रिय पत्नी, प्रह्लादाच्या मोठ्या दुःखाने दिवस-रात्र शोक करत होती.
पतिव्रता महाभागा कमला नाम तत्प्रिया । रोदमानां दिवारात्रौ नारदस्तामुवाच ह
पतिव्रता आणि अत्यंत पुण्यवती अशी कमला, ती त्याची प्रिय पत्नी, दिवस-रात्र रडत असताना नारदांनी तिला सांगितले.