देवासुरे कथं प्राप्ते हरिणा सह युध्यति । निहतो वासुदेवेन प्रविष्टो वैष्णवीं तनुम्
देव आणि दैत्यांचा संग्राम सुरू झाला तेव्हा तो हरिसोबत कसा लढला? वासुदेवाने त्याचा वध केला आणि तो वैष्णव देहात गेला.
सूत उवाच- कश्यपेन पुरा ज्ञातं कृतं व्यासेन धीमता । ब्रह्मणा कथितं पूर्वं व्यासस्याग्रे स्वयं प्रभोः
सूत म्हणाले— हे पूर्वी कश्यपाने जाणले आणि ध्यानीमान व्यासाने रचले. ब्रह्मदेवाने स्वतः व्यासासमोर हे पूर्वी सांगितले.
तमेवं हि प्रवक्ष्यामि भवतामग्रतो द्विजाः । संदेहकारणं जातं छिन्नं देवेन वेधसा
म्हणून मी आता तुमच्यासमोर, हे द्विजांनो, जो शंका निर्माण करणारा प्रसंग झाला, आणि जो देवाने, सृष्टीकर्त्याने दूर केला, तो सांगतो.
व्यास उवाचः- शृणु सूत महाभाग ब्रह्मणा परिभाषितम् । प्रह्लादस्य यथा जन्म पुराणेप्यन्यथा श्रुतम्
व्यास म्हणाले — हे सूत, भाग्यवान, ब्रह्मदेवाने काय सांगितले ते ऐक. प्रह्लादाचा जन्म कसा झाला, हे इतर पुराणांत वेगळ्या प्रकारे ऐकायला मिळते.
जातमात्रः सर्वसुखं वैष्णवं मार्गमाश्रितः । महाभागवतश्रेष्ठः प्रह्लादो देवपूजितः
प्रह्लादाचा जन्म होताच, तो सर्व सुखांनी युक्त, वैष्णव मार्गावर चालणारा आणि मोठ्या भक्तांत श्रेष्ठ ठरला. त्याची देवांनी पूजा केली.
विष्णुना सह युद्धाय सपुत्रः संगरंगतः । निहतो वासुदेवेन प्रविष्टो वैष्णवीं तनुम्
तो आपल्या मुलांसह विष्णूशी युद्ध करायला गेला; वासुदेवाने त्याचा वध केला आणि तो वैष्णव तेजात विलीन झाला.
सृष्टिभावं शृणुष्व त्वमस्यैव च महात्मनः । संगरं प्राप्य पुत्राद्यैर्विष्णुना सह वीर्यवान्
त्या महात्म्याची सृष्टी आणि स्वभाव कसा होता ते आता ऐक. आपल्या मुलांसह आणि इतरांसह विष्णूशी युद्ध करून तो पराक्रमी ठरला.
प्रविष्टो वैष्णवं तेजः संप्राप्य स्वेन तेजसा । पुराकल्पे महाभाग यथा जातः स वीर्यवान्
स्वतःच्या तेजाने वैष्णव तेजात प्रवेश करून, हे भाग्यवान, तो पराक्रमी पूर्वकल्पात कसा जन्मला हे मी सांगतो.
वृत्तांतं तस्य वीरस्य प्रवक्ष्यामि समासतः । पश्चिमे सागरस्यांते द्वारका नाम वै पुरी
त्या वीराचा प्रसंग मी थोडक्यात सांगतो. पश्चिम समुद्राच्या टोकाला द्वारका नावाचे एक नगर आहे.
सर्वऋद्धिसमायुक्ता सर्वसिद्धिसमन्विता । तस्यामास्ते सदा देवो योगज्ञो योगवित्तमः
सर्व संपत्ती आणि सिद्धीने युक्त असलेल्या त्या नगरीत, योग जाणणारा आणि योगविद्येत श्रेष्ठ असा देव नेहमी वास करतो.
शिवशर्मेति विख्यातो वेदशास्त्रार्थकोविदः । तस्यापि पंचपुत्रास्तु बभूवुः शास्त्रकोविदाः
शिवशर्मा असे ज्याचे नाव, वेद आणि शास्त्रांचा अर्थ जाणणारा, त्याला पाच पुत्र होते आणि ते सर्व शास्त्रज्ञ होते.
यज्ञशर्मा वेदशर्मा धर्मशर्मा तथैव च । विष्णुशर्मा महाभागो नूनं तत्कर्मकोविदः
यज्ञशर्मा, वेदशर्मा, धर्मशर्मा आणि विष्णुशर्मा हे भाग्यवान आणि त्या कर्तव्यात निपुण होते.
पंचमः सोमशर्मेति पितृभक्तिपरायणः । पितृभक्तिं विना चैव धर्ममन्यं द्विजोत्तमाः
पाचवा सोमशर्मा, तो पित्याच्या भक्तीत पूर्णपणे रमलेला होता. हे श्रेष्ठ द्विजांनो, पित्याची भक्ती सोडून त्यांना दुसरा कोणताही धर्म माहीत नव्हता.
न विदंति महात्मानस्तद्भावेन तु भाविताः । तेषां तु भक्तिं संपश्यञ्छिवशर्मा द्विजोत्तमः
महात्मे त्या भावनेत पूर्णपणे रंगून गेले होते, त्यांना दुसरे काही माहीत नव्हते. त्यांची भक्ती पाहून, शिवशर्मा या श्रेष्ठ द्विजाने विचार केला.
चिंतयामास मेधावी निष्कर्षिष्ये सुरोत्तमान् । पितृभक्तेषु यो भावो नैतेषां मनसि स्थितः
तो बुद्धिमान मनात म्हणाला, 'मी या उत्तम पुत्रांची परीक्षा घेईन; पित्याच्या भक्तीची खरी भावना त्यांच्या मनात आहे की नाही, हे पाहू.'
यथा जानाम्यहं चाथ करिष्ये बुद्धिपूर्वकम् । विष्णोश्चैव प्रसादात्स सर्वसिद्धिर्बभूव ह
जशी मला माहिती आहे, तशी मी विचारपूर्वक कृती करीन; आणि विष्णूच्या कृपेने सर्व यश मिळाले.
सद्भावं चिंतयामास अंजनार्थं द्विजोत्तमाः । उपायं ब्राह्मणश्रेष्ठस्तपसस्तेजसः किल
खरी परीक्षा कशी घ्यावी, हे तो श्रेष्ठ द्विज मनात विचार करू लागला. तप आणि तेज यांच्या बळावर उपाय शोधू लागला.
चकार सोप्युपायज्ञो मायया ब्रह्मवित्तमः । तेषामग्रे ततो व्याजं शिवशर्मा व्यदर्शयत्
उपाय जाणणारा आणि ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेला तो, मायेमुळे एक युक्ती रचली; मग शिवशर्म्याने त्यांच्या समोर एक दिखावा केला.
महता ज्वररोगेण मृता माता विदर्शिता । तैस्तु दृष्टा मृता माता पितरं वाक्यमब्रुवन्
मोठ्या तापाने ग्रस्त होऊन आई मरण पावली असे दाखवले; मुलांनी मरण पावलेली आई पाहून वडिलांना बोलले.
ययावयं महाभाग गर्भोदरे प्रवर्द्धिताः । कलेवरं परित्यज्य स्वयमेव गता क्षयम्
'हे भाग्यवान, आम्ही तिच्या गर्भात वाढलो, पण तिने आता आपले शरीर सोडले आणि आपोआप निघून गेली.'
अपहाय गता सेयं स्वर्गे तात किमुच्यते । शिवशर्मोपरिभवं पुत्रं भक्तिपरायणम्
ती स्वर्गात गेली, आपल्यामागे सर्व काही सोडून. बाबा, आपल्या भक्त पुत्र शिवशर्मनचा अपमान करून जी गेली, तिच्याबद्दल काय सांगावं?
यज्ञशर्माणमाहूय इत्युवाच द्विजोत्तमः । शिवशर्मोवाच- अनेनापि सुतीक्ष्णेन शस्त्रेण निशितेन वै
यज्ञशर्म्याला बोलावून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने असे सांगितले. शिवशर्मन म्हणाला: 'या धारदार शस्त्राने, सुतिक्ष्णा—'
विच्छिद्यांगानि सर्वाणि यत्र तत्र क्षिपस्व ह । तत्कृतं तेन पुत्रेण यथादेशः श्रुतः पितुः
सर्व अंग कापून जिथे वाटेल तिथे फेकून दे. वडिलांनी सांगितले म्हणून त्या पुत्राने हे सर्व केले.
समायातः पुनः पश्चात्पितरं वाक्यमब्रवीत् । यथादिष्टं त्वया तात तत्सर्वं कृतवानहम्
नंतर परत येऊन त्याने वडिलांना सांगितले: 'तुम्ही जे सांगितले ते सर्व मी केले आहे, बाबा.'
समादिश ममान्यच्च कार्यकारणमद्य च । तच्च सर्वं करिष्यामि दुर्जयं दुर्लभं पितः
'आज अजून काही काम असेल किंवा काही कारण असेल तर सांगा, बाबा. ते कितीही कठीण किंवा जिंकता न येणारे असो, मी ते नक्की करीन.'
तमाज्ञाय महाभागं पितृभक्तं स च द्विजः । निश्चयं परमं ज्ञात्वा द्वितीयस्य विचिंतयन्
त्याचे बोलणे ऐकून, वडिलांवरील त्याची मोठी भक्ती आणि ठाम निश्चय ओळखून त्या ब्राह्मणाने दुसऱ्या पुत्राचा विचार केला.
वेदशर्माणमाहूय गच्छ त्वं मम शासनात् । स्त्रिया विना न शक्नोमि स्थातुं कंदर्पमोहितः
वेदशर्म्याला बोलावून त्याने सांगितले: 'माझ्या आज्ञेने जा. मी स्त्रीशिवाय राहू शकत नाही, कामाच्या मोहाने मी व्याकुळ झालो आहे.'
मायया दर्शिता नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । एनामानय वत्स त्वं ममार्थे कृतनिश्चयः
'मायेने दाखवलेली, सर्व सौभाग्य-संपत्तीने युक्त अशी स्त्री—माझ्यासाठी, ठाम निश्चय करून, तिला घेऊन ये, बाळा.'
एवमुक्तस्तथा प्राह करिष्ये तव सुप्रियम् । पितरं तं नमस्कृत्य तामुवाच गतस्ततः
असे ऐकून त्याने उत्तर दिले: 'मी तुमचे अत्यंत प्रिय असे करीन.' वडिलांना नमस्कार करून तो गेला आणि त्या स्त्रीला सांगितले.
त्वां देवि याचते तातः कामबाणप्रपीडितः । अतस्त्वं जरया युक्ते प्रसादसुमुखी भव
'माझे वडील, कामबाणांनी व्याकुळ झाले आहेत, देवी, ते तुला मागतात. म्हणून, वृद्धपणाने युक्त होऊन, कृपावान चेहरा दाखव.'