या लक्ष्मीर्दिवसे पुण्ये दीपावल्यां च भूतले । गवां गोष्ठे तु कार्तिक्यां सा लक्ष्मीर्वरदा मम
पवित्र दिवाळीच्या दिवशी, पृथ्वीवर आणि कार्तिक महिन्यात गोठ्यात जी लक्ष्मी असते, तीच मला वर देणारी लक्ष्मी आहे.
शंकरश्च भवानी च क्रीडया द्यूतमास्थितौ । भवान्याभ्यर्चिता लक्ष्मीर्धेनुरूपेण संस्थिता
शंकर आणि भवानी खेळात रंगून पासा खेळू लागले; भवानीने पूजिलेली लक्ष्मी गाईच्या रूपात तिथेच राहिली.
गौर्या जित्वा पुरा शंभुर्नग्नो द्यूते विसर्जितः । अतोऽयं शंकरो दुःखी गौरी नित्यं सुखेस्थिता
पूर्वी गौरीने जिंकल्यामुळे शंभूला नग्न करून पास्यातून बाहेर काढले; म्हणून शंकर दुःखी आहे, तर गौरी नेहमी सुखात आहे.
प्रथमं विजयो यस्य तस्य संवत्सरं सुखम् । एवं गते निशीथे तु जने निद्रार्धलोचने
जो प्रथम जिंकतो त्याला वर्षभर सुख मिळते; अशा प्रकारे, मध्यरात्री जेव्हा लोक अर्धवट झोपेत असतात,
तावन्नगरनारीभिस्तूर्य डिंडिमवादनैः । निष्कास्यते प्रहृष्टाभिरलक्ष्मीश्च गृहांगणात्
तेव्हा नगरातील स्त्रिया आणि वाद्यांच्या गजरात, आनंदाने, अलक्ष्मीला घराच्या अंगणातून हाकलून देतात.
पराजये विरुद्धं स्यात्प्रतिपद्युदिते रवौ । प्रातर्गोवर्द्धनः पूज्यो द्यूतं रात्रौ समाचरेत्
पराभव झाल्यावर, दुसऱ्या दिवशी सूर्य उगवल्यावर विरोध निर्माण होतो; सकाळी गोवर्धनाची पूजा करावी आणि रात्री पासा खेळावा.
भूषणीयास्तथा गावो वर्ज्या वहनदोहनात् । गोवर्द्धनधराधार गोकुलत्राणकारक
गायींना सजवावे आणि त्यांना ओझी वाहणे किंवा दुध काढणे टाळावे; गोवर्धन, जो गोकुळाचा रक्षक आहे, त्याचा सन्मान करावा.
विष्णुबाहुकृतोच्छ्राय गवां कोटिप्रदो भव । या लक्ष्मीर्लोकपालानां धेनुरूपेण संस्थिता
विष्णूच्या बाहूंमुळे निर्माण झालेल्या सामर्थ्याने, तू कोटी गायी देणारा हो; तीच लक्ष्मी, जी लोकपालांमध्ये गाईच्या रूपात वास करते.
घृतं वहति यज्ञार्थे मम पापं व्यपोहतु । अग्रतः संतु मे गावो गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्
यज्ञासाठी नेलेले तूप माझे पाप दूर करो; माझ्यासमोर गायी असोत, माझ्यामागे गायी असोत, माझ्या हृदयात गायी असोत, आणि मी गायींच्या मध्ये राहू दे.
इतिगोवर्द्धनपूजा । सद्भावेनैव संतोष्य देवान्सत्पुरुषान्नरान् । इतरेषामन्नपानैर्वाक्यदानेन पंडितान्
अशी ही गोवर्धनाची पूजा; खरी भावना ठेवून देव, सज्जन आणि माणसांना संतुष्ट करावे; इतरांना अन्न-पाणी देऊन आणि पंडितांना चांगले बोलून तृप्त करावे.
वस्त्रैस्तांबूलदीपैश्च पुष्पकर्पूरकुंकुमैः । भक्ष्यैरुच्चावचैर्भोज्यैरंतःपुर निवासिनः
वस्त्रे, तांबूल, दिवे, फुले, कापूर, कुंकू, विविध पक्वान्ने आणि जेवण याने अंतःपुरातील रहिवाशांना संतुष्ट करावे.
ग्रामर्षभं च दानैश्च सामंतान्नृपतिर्धनैः । पदातिजनसंघांश्च ग्रैवेयैः कटकैः शुभैः
गावातील बैलांना भेटवस्तू, राजाला धन, आणि पायदळ सैनिकांना सुंदर गळ्यातील हार व कडे द्यावेत.
स्वानमात्यांश्च तान्राजा तोषयेत्स्वजनान्पृथक् । यथार्थं तोषयित्वा तु ततो मल्लान्नटांस्तथा
राजाने आपल्या मंत्र्यांना आणि आपले लोक वेगळे वेगळे संतुष्ट करावेत; योग्य रीतीने त्यांना तृप्त केल्यावर मग मल्ल आणि नर्तकांनाही संतुष्ट करावे.
वृषभांश्च महोक्षांश्च युद्ध्य्मानान्परैः सह । राजान्यांश्चापि योधांश्च पदातीन्स समलंकृतान्
जे बैल आणि मोठे बैल इतरांशी झुंजतात, राजे, योद्धे आणि पायदळ सैनिक, हे सर्व सुंदर अलंकारांनी सजवावेत.
मंचारूढः स्वयं पश्येन्नटनर्तकचारणान् । योधयेद्वासयेच्चैव गोमहिष्यादिकं च यत्
तो मांडवावर बसून स्वतः नर्तक, नट आणि चारण यांना पाहावा. तसेच तो स्वतः गायी, म्हशी आणि इतर जनावरांची स्पर्धा घडवावी, त्यांना एकत्र ठेवावे.
वत्सानाकर्षयेद्गोभिरुक्तिप्रत्युक्ति वादनात् । ततोपराह्णसमये पूर्वस्यां दिशि पावके
तो गायी आणि वासरांना एकत्र बोलावावा, प्रश्नोत्तरांच्या रूपाने संवाद साधावा. नंतर दुपारी, पूर्व दिशेला, अग्नीपाशी हे करावे.
मार्गपालद्यं प्रबध्नीयाद्दुर्गस्तंभेऽथ पादपे । कुशकाशमयीं दिव्यां लंबकैर्बहुभिर्गुह
तो मार्गरक्षकाला किल्ल्याच्या खांबाला किंवा झाडाला कुश किंवा काश या गवताच्या सुंदर दोरीने, अनेक लटकणांनी सजवून, बांधावा, हे गुहा.
वीक्षयित्वा गजानश्वान्मार्गपाल्यास्तले नयेत् । गावैर्वृषांश्चमहिषान्महिषीर्घंटिकोत्कटाः
हत्ती आणि घोडे नीट पाहून, त्यांना मार्गरक्षकाच्या जागी न्यावे. गायी, बैल, म्हशी आणि घंटा बांधलेल्या रागी म्हशी यांनाही तिथे न्यावे.
कृतहोमैर्द्विजेंद्रैस्तु बध्नीयान्मार्गपालिकाम् । नमस्कारं ततः कुर्यान्मंत्रेणानेन सुव्रतः
श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी यथाविधी होम केल्यावर, मार्गरक्षकाला बांधावे. मग, हे उत्तम व्रती, या मंत्राने नमस्कार करावा.
मार्गपालि नमस्तुभ्यं सर्वलोकसुखप्रदे । मार्गपालीतले स्कंद यांति गावो महावृषाः
"मार्गरक्षक, तुला नमस्कार. सर्व लोकांना सुख देणारा आहेस. तुझ्या जागेवरून गायी आणि मोठे बैल जातात."
राजानो राजपुत्राश्च ब्राह्मणाश्च विशेषतः । मार्गपालद्यं समुल्लंघ्य निरुजः सुखिनो हि ते
राजे, राजपुत्र आणि विशेषतः ब्राह्मण, मार्गरक्षकाच्या जागेवरून सुरक्षितपणे, निरोगी आणि आनंदी जातात.
कृत्वैतत्सर्वमेवेह रात्रौ दैत्यपतेर्बलेः । पूजां कुर्यात्ततः साक्षाद्भूमौ मंडलके कृते
हे सर्व रात्री, दैत्यपती बळीच्या उत्सवाच्या वेळी केल्यावर, मग भूमीवर मंडल काढून थेट पूजा करावी.
बलिमालिख्य दैत्येंद्रं वर्णकैः पंचरंगकैः । सर्वाभरणसंपूर्णं विंध्यावलिसमन्वितम्
पाच रंगांच्या रंगांनी बळी दैत्यराजाचे चित्र काढावे, सर्व अलंकारांनी सजवावे आणि पर्वतरांगांनी वेढावे.
कूष्मांडमय जंभोरु मधुदानवसंवृतम् । संपूर्णं हृष्टवदनं किरीटोत्कटकुंडलम्
कुंभाराच्या भोपळ्यापासून बनवलेला, मोठ्या मांड्यांचा, मधु व इतर दानवांनी वेढलेला, आनंदी चेहरा, उंच मुकुट आणि मोठ्या कुंडलांनी सजलेला असावा.
द्विभुजं दैत्यराजानं कारयित्वा स्वके पुनः । गृहस्य मध्ये शालायां विशालायां ततोऽर्चयेत्
अशा प्रकारे दोन हातांचा दैत्यराज तयार करून, मग स्वतःच्या घरातील मोठ्या सभागृहाच्या मध्यभागी त्याची पूजा करावी.
मातृभ्रातृजनैः सार्द्धं संतुष्टो बंधुभिः सह । कमलैः कुमुदैः पुष्पैः कल्हारै रक्तकोत्पलैः
आई, भाऊ आणि आनंदी नातेवाईकांसह, कमळ, कुमुद, फुले, कल्हार आणि लाल कमळांनी पूजा करावी.
गंधपुष्पान्ननैवेद्यैः सक्षीरैर्गुडपायसैः । मद्यमांससुरालेह्य चोष्य भक्ष्योपहारकैः 6.122.
सुगंधी फुले, अन्नाचा नैवेद्य, दूध-गुळाचा पायस, मद्य, मांस, सुरा आणि चाटण्यास, शोषण्यास, खाण्यासारख्या विविध पदार्थांनी पूजा करावी.
मंत्रेणानेन राजेंद्र सः मंत्री सपुरोहितः । पूजां करिष्यते यो वै सौख्यं स्यात्तस्य वत्सरम्
हे राजन, या मंत्राने, तो मंत्री आणि पुरोहितासह पूजा करील, त्याला एक वर्ष सुख मिळेल.
बलिराज नमस्तुभ्यं विरोचनसुत प्रभो । भविष्येंद्र सुराराते पूजेयं प्रतिगृह्यताम्
"बळी राजा, तुला नमस्कार. विरोचनपुत्र, प्रभो, भविष्यातील इंद्र, देवांचा शत्रू, ही पूजा तू स्वीकारावी."
एवं पूजाविधिं कृत्वा रात्रौ जागरणं ततः । कारयेद्वै क्षणं रात्रौ नटनर्तकगायकैः
अशी पूजा करून, मग रात्री जागरण करावे. रात्री काही काळ नर्तक, नट आणि गायक यांना बोलवावे.