सप्तम्यां च सिते पक्षे पंचदश्यां तथैव च। रोगाद्विमुच्यते रोगी न रोगात्कृच्छ्रमेष्यति
शुक्ल पक्षातील सप्तमी आणि पंधराव्या दिवशी, रोगी माणूस आजारातून मुक्त होतो आणि पुन्हा आजारी पडत नाही.
परमं चामरं सत्वमाब्रह्मस्तंबमात्रके। ब्रह्मांडे चाणुमात्रे च सूरः संभावयिष्यते
सर्वात शुद्ध तत्त्व, अगदी लहान कणापासून ब्रह्मस्तंभापर्यंत आणि ब्रह्मांडातही, सूर्य म्हणून ओळखावा.
संहारांतं क्रमात्सर्वमुत्पत्तिस्थितिकारणात्। प्राणसर्गे जनानां स पाता विश्वचरस्तनौ
सृष्टी, स्थिती आणि संहार या सर्व क्रमाने, आणि जीवांच्या निर्मितीत, तो आपल्या रूपाने सर्वत्र फिरून सर्वांचे रक्षण करतो.
मृत्युकाले तनोर्मध्यात्प्राणेन सह गच्छति। शीर्षान्तस्थः सदा चंद्रो द्विरष्टकलया युतः
मृत्यूच्या वेळी, शरीराच्या मध्यातून प्राणासह बाहेर पडतो; शिराच्या टोकाला नेहमी सोळा कलांनी युक्त चंद्र असतो.
अहर्निशं सुधावृष्टिं देहे वर्षत्यधोमुखः। जंतवस्तेन जीवंति महासत्वानुमात्रकाः
रात्रंदिवस, तो शरीरात खाली वळून अमृताचा वर्षाव करतो; त्यामुळे सर्व जीव, अगदी सूक्ष्म कणाएवढेही, जगतात.
उर्व्यां सस्यानि पुष्णाति तथा स्थावरजंगमान्। एताभ्यां पुष्पवद्भ्यां च धारितं जनितं जगत्
तो पृथ्वीवरील पिकांना, तसेच स्थावर आणि जंगम जीवांना पोसतो; या दोन्ही तेजस्वींच्या कृपेने जग निर्माण आणि पोसले जाते.
तयोराराधनात्पुष्टिः सदा पुण्यापरार्धिका। साधयेत्सर्वकार्याणि साधकः सर्वदा शुचिः
या दोघांची भक्ती केल्याने नेहमी भरपूर आणि पुण्यदायी पोषण मिळते; शुद्ध साधक सर्व कार्ये साध्य करतो.
न पूजयति यो मोहात्सुधांशुं मानवाधमः। आयुस्तस्य क्षयं याति नरकं चाधिगच्छति
जो माणूस मोहामुळे अमृतकिरणांनी युक्त चंद्राची पूजा करत नाही, त्याचे आयुष्य कमी होते आणि तो नरकात जातो.
निष्कलंक कलाधार गंगाधर शिरोमणे। द्वितीयायां जगन्नाथ तुभ्यं चंद्र नमोस्तु ते
कलांकहीन, किरणांचा आधार, गंगाधराच्या शिरोमणी, द्वितीयेला, हे जगन्नाथ चंद्र, तुला नमस्कार असो.
तिथिमन्यामनुप्राप्य नमस्कारं विधोरपि। प्रकरोति नरो यस्तु सोभीष्टं फलमाप्नुयात्
जो कोणी दुसऱ्या तिथीला चंद्राला नमस्कार करतो, त्याला इच्छित फळ मिळते.
अत्रिनेत्रोद्भव श्रीमन्क्षीरोद मथनोद्भव। महेशमुकटावास तुभ्यं चंद्र नमोस्तुते
त्रिनेत्रातून जन्मलेला, क्षीरसागर मंथनातून प्रकटलेला, महेशाच्या मुकुटावर वसणारा, हे चंद्र, तुला नमस्कार असो.
दिव्यरूप नमस्तुभ्यं सुधाकर जगत्पते। शुक्लपक्षे तथा कृष्णे त्रियामायां विदुर्बुधाः
दिव्य रूप असलेल्या, अमृत देणाऱ्या, हे जगाच्या अधिपती, तुला नमस्कार. शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात, ज्ञानी लोक तीन यामांची ओळख ठेवतात.
ऊँ ह्रां ह्रीं सोमाय नमः इति जप्यमंत्रः। प्रभाते जपनीयः-। एवं यः पूजयेत्सोमं श्रावयेच्च शृणोति वा। स पीयूषसमो लोके भवेज्जन्मनि जन्मनि
‘ऊँ ह्रां ह्रीं सोमाय नमः’ हा जप सकाळी करावा. जो कोणी अशा प्रकारे सोमाची पूजा करतो, जपतो किंवा ऐकतो, तो या जगात जन्मोन्मुखी अमृतासारखा होतो.
एवं सहस्रनाम्ना यः स्तौति पूजयते भुवि। सोऽक्षयं लभते स्वर्गं पुनरावृत्तिदुर्लभम्
जो कोणी या हजार नावांनी स्तुती आणि पूजा करतो, त्याला अक्षय स्वर्ग मिळतो आणि त्याचा पुनर्जन्म कठीण होतो.
इति सोमपूजा-। पित्तले भाजने कांस्ये दधिपूर्णे घृते शिवे। न्यूनोऽधिकस्तु विभवाच्छ्रुत्वा कर्मविमत्सरः
सोमाची पूजा करताना, पितळी किंवा कांस्याच्या भांड्यात दही आणि तूप भरून, आपल्या सामर्थ्यानुसार—कमी असो वा जास्त—हे विधी ऐकून, मनात मत्सर न ठेवता अर्पण करावे.
स्वर्णे वा राजते वारे सौम्ये कृष्णभवे बुधम्। संस्थाप्य सर्वसंस्थाने दद्याद्बहुसुताय च
किंवा सोन्याच्या किंवा चांदीच्या भांड्यात, शुभ दिवशी, कृष्णपक्षातील बुधवारला, ते सर्व पवित्र स्थळी ठेवून, अनेक मुलं असलेल्या व्यक्तीस द्यावे.
परं भवति सौभाग्यं पीयूषादधिकं भृशम्। स्त्रीणां च पुरुषाणां च न दौर्भाग्यं कदाचन
यामुळे मोठे सौभाग्य मिळते, जे अमृतापेक्षा देखील श्रेष्ठ असते; स्त्रिया आणि पुरुष दोघांनाही कधीच दुर्दैव येत नाही.
रूपसौभाग्यकामोहं दधिपूर्णं च भाजनम्। ददामि कांस्यपात्रस्थं देहि सौभाग्यरूपकम्
रूप आणि सौभाग्याची इच्छा ठेवून, कांस्याच्या भांड्यात दही भरलेले पात्र मी अर्पण करतो; तू मला सौभाग्य आणि सुंदरता दे.
द्विजाय वाक्यपूर्वेण दद्याद्विमत्सरो नरः। शक्तितो दक्षिणा देया तथा वस्त्रादिकं नवम्
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, ब्राह्मणाला मनात मत्सर न ठेवता दान द्यावे; आपल्या क्षमतेनुसार दक्षिणा, तसेच नवीन वस्त्र इत्यादीही द्यावे.
भोज्यान्नं सर्वसम्पूर्णं तांबूलं सुमनोहरम्। पुष्पमालादिकं दद्याद्रूपसौभाग्यहेतवे
संपूर्ण जेवण, सुंदर तांबूल, फुलांच्या माळा आणि इतर वस्तू रूप व सौभाग्यासाठी द्याव्यात.
एवं यः कुरुते दानं सोमोद्दिष्टं द्विजातये। स्वर्लोके नरलोके वा रूपसौभाग्यभुग्भवेत्
जो कोणी सोमासाठी सांगितलेले हे दान ब्राह्मणाला देतो, तो स्वर्गात किंवा पृथ्वीवर रूप आणि सौभाग्याचा उपभोग घेतो.
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे सोमार्चनं। नामाशीतितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या प्रथम सृष्टीखंडातील सोमार्चन नावाचा ऐंशीवा अध्याय संपला.
वैशंपायन उवाच-। उद्भवं लोहितांगस्य संतोषं तु जनेषु च। प्रभावं वैभवं तेजः श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
वैशंपायन म्हणतो: लोहितांगाचा जन्म, त्याचे लोकांमध्ये समाधान, त्याची शक्ती, वैभव आणि तेज याविषयी मला सत्याने ऐकायचे आहे.
व्यास उवाच-। हरांशसंभवो देवः कुजातः पृथिवीसुतः। सत्त्वस्थस्सत्वसंपूर्णश्शूरः शक्तिधरो भुवि
व्यास म्हणाले: हराचा अंश घेऊन पृथ्वीपुत्र कुज हा देव जन्मास आला; तो सत्त्वगुणी, सद्गुणांनी भरलेला, शूर आणि पृथ्वीवर शक्तिशाली आहे.
तीक्ष्णः क्रूरग्रहो देवो लोहितांगः प्रतापवान्। कुमारो रूपसंपन्नो विद्युत्पातमयः प्रभुः
तो तीक्ष्ण, क्रूर ग्रह असून, लोहितांग हा तेजस्वी देव आहे; तो कुमार, सुंदर आणि वीजेसारखा प्रभू आहे.
अनेन भर्जिता दैत्याः क्रव्यादाय सुरद्विषः। दशायोगाच्च मनुजा उद्भिज्जाः पशुपक्षिणः
त्याने दैत्य, मांसाहारी आणि देवांचे शत्रू जाळून टाकले; त्याच्या दहा योगांमधून माणसे, वनस्पती, पशू आणि पक्षी निर्माण झाले.
वैशंपायन उवाच-। शंभोरेष कथं जातः कथं जातो महीसुतः। ग्रहो देवः कथं क्रूर एतदिच्छामि वेदितुम्
वैशंपायन म्हणतो: शंभूपासून तो कसा जन्मला? पृथ्वीपुत्र कसा झाला? ग्रह हा क्रूर देव कसा झाला? हे मला जाणून घ्यायचे आहे.
कथमस्य भवेत्तुष्टिः सर्वलोकेषु सर्वदा। गुरो मय्याप्तभावे तु वद निस्संशयं मुखात्
सर्व लोकांमध्ये आणि सर्व काळात त्याचे समाधान कसे होते? गुरुवर्य, माझ्यावर विश्वास ठेवून, शंका न ठेवता तोंडून सांगावे.
व्यास उवाच-। हिरण्याक्षकुले धीमानसुराणां च पार्थिवः। अंधकेति समाख्यातो दैत्यः सर्वसुरांतकृत्
व्यास म्हणाले: हिरण्याक्षाच्या वंशात, बुद्धिमान असुरांमध्ये, अंधक नावाचा राजा जन्मला, जो सर्व देवांचा संहार करणारा होता.
जातो विष्णुवरादेव जातो विष्णुपराक्रमः। तेनैव निर्जिता देवास्सेन्द्राः क्रतुभुजः क्रमात्
तो विष्णूच्या वरदानाने जन्मला आणि विष्णूच्या पराक्रमाने युक्त होता; त्यानेच देव, इंद्र आणि यज्ञ करणारे सर्वांना एकामागून एक जिंकले.