इदं गुह्यातिगुह्यं च भास्करेण प्रचारितं। इदं यमाय कथितं क्षितौ व्यासेन कीर्तितम्
हे सर्वांत गुप्त रहस्य सूर्याने सांगितले; हे यमाला कथन केले गेले आणि पृथ्वीवर व्यासांनी प्रसिद्ध केले.
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे भद्रेश्वराख्यानं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या प्रथम सृष्टीखंडातील भद्रेश्वराख्यान नावाच्या एक्याऐंशीव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
वैशंपायन उवाच- श्रुतो ग्रहेश्वरस्यैष प्रभावस्त्वत्प्रसादतः। रव्यादीनां ग्रहाणां च साधनं नो वद द्विज
वैशंपायन म्हणाले — ग्रहाधिपतींच्या तेजाबद्दल आम्ही तुझ्या कृपेने ऐकले; आता सूर्यादि ग्रहांचे उपाय काय ते सांग, हे द्विज.
के ते रव्यादयस्तेषां कथं तोषः कथं प्रियम्। काले देशे तु संप्राप्ते दर्शनं तच्छिवाशिवम्
सूर्यापासून सुरू होणारे ते कोण आहेत? त्यांना कसे संतुष्ट करता येईल, कसे प्रिय करता येईल? योग्य काळ व ठिकाणी त्यांचे दर्शन शुभ की अशुभ असते?
व्यास उवाच-। ग्रहादयो ये लोके तु भुंजंति पुण्यपातकम्। शिवाशिवं च कुर्वंति विश्वकर्मक्षयाय वै
व्यास म्हणाले — या जगात ग्रह व इतर पुण्य आणि पाप दोन्ही भोगतात; ते शुभ व अशुभ फळे देतात, आणि विश्वाच्या कर्माचा क्षय करतात.
सूरः कालोंतको ज्ञेयो जनेषु च ग्रहेषु च। तिग्मसौम्याच्च योगात्स निग्रहानुग्रहे प्रभुः
सूर्य हा लोकांत आणि ग्रहांत काळ व मृत्यू म्हणून ओळखावा; त्याच्या उग्र व सौम्य संयोगामुळे तो दंड व कृपा देणारा प्रभू आहे.
ग्रहभावाच्च तस्यैव संतोषं निगदाम्यहम्। उदुम्बरपलाशाभ्यां पल्लवाभ्यां जुहोति यः
ग्रहांच्या प्रभावामुळे समाधान मिळवण्यासाठी मी सांगतो — जो कोणी उडुंबर आणि पळस यांच्या कोवळ्या पानांनी होम करतो,
आकृष्णेनेति मंत्रेण मूलकेनाथ शांतये। जुहुयादाज्ययुक्ताभ्यामभीष्टफलहेतवे
‘आकृष्णेन’ या मंत्राने, शांततेसाठी मूळासह आणि तुपासोबत, इच्छित फळ मिळवण्यासाठी होम करावा.
शांतये सर्वरोगाणां वधबंधविमोचने। एकैकेन तु मंत्रेण होतव्यं च शतंशतम्
सर्व रोग शांत करण्यासाठी आणि कैद्यांची सुटका व्हावी म्हणून, प्रत्येक मंत्राने शंभर वेळा होम करावा.
शितं चच्छागलं दद्यात्सूरायादित्यवासरे। भोजयेद्ब्राह्मणान्शक्त्या हव्यकव्यैर्मनोहरैः
रविवारी धारदार बकरीचे गळ द्यावे आणि आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना स्वादिष्ट पक्कं आणि कच्चं अन्न वाढावे.
सप्तम्यां च सिते पक्षे पंचदश्यां तथैव च। रोगाद्विमुच्यते रोगी न रोगात्कृच्छ्रमेष्यति
शुक्ल पक्षातील सप्तमी आणि पंधराव्या दिवशी, रोगी माणूस आजारातून मुक्त होतो आणि पुन्हा आजारी पडत नाही.
परमं चामरं सत्वमाब्रह्मस्तंबमात्रके। ब्रह्मांडे चाणुमात्रे च सूरः संभावयिष्यते
सर्वात शुद्ध तत्त्व, अगदी लहान कणापासून ब्रह्मस्तंभापर्यंत आणि ब्रह्मांडातही, सूर्य म्हणून ओळखावा.
संहारांतं क्रमात्सर्वमुत्पत्तिस्थितिकारणात्। प्राणसर्गे जनानां स पाता विश्वचरस्तनौ
सृष्टी, स्थिती आणि संहार या सर्व क्रमाने, आणि जीवांच्या निर्मितीत, तो आपल्या रूपाने सर्वत्र फिरून सर्वांचे रक्षण करतो.
मृत्युकाले तनोर्मध्यात्प्राणेन सह गच्छति। शीर्षान्तस्थः सदा चंद्रो द्विरष्टकलया युतः
मृत्यूच्या वेळी, शरीराच्या मध्यातून प्राणासह बाहेर पडतो; शिराच्या टोकाला नेहमी सोळा कलांनी युक्त चंद्र असतो.
अहर्निशं सुधावृष्टिं देहे वर्षत्यधोमुखः। जंतवस्तेन जीवंति महासत्वानुमात्रकाः
रात्रंदिवस, तो शरीरात खाली वळून अमृताचा वर्षाव करतो; त्यामुळे सर्व जीव, अगदी सूक्ष्म कणाएवढेही, जगतात.
उर्व्यां सस्यानि पुष्णाति तथा स्थावरजंगमान्। एताभ्यां पुष्पवद्भ्यां च धारितं जनितं जगत्
तो पृथ्वीवरील पिकांना, तसेच स्थावर आणि जंगम जीवांना पोसतो; या दोन्ही तेजस्वींच्या कृपेने जग निर्माण आणि पोसले जाते.
तयोराराधनात्पुष्टिः सदा पुण्यापरार्धिका। साधयेत्सर्वकार्याणि साधकः सर्वदा शुचिः
या दोघांची भक्ती केल्याने नेहमी भरपूर आणि पुण्यदायी पोषण मिळते; शुद्ध साधक सर्व कार्ये साध्य करतो.
न पूजयति यो मोहात्सुधांशुं मानवाधमः। आयुस्तस्य क्षयं याति नरकं चाधिगच्छति
जो माणूस मोहामुळे अमृतकिरणांनी युक्त चंद्राची पूजा करत नाही, त्याचे आयुष्य कमी होते आणि तो नरकात जातो.
निष्कलंक कलाधार गंगाधर शिरोमणे। द्वितीयायां जगन्नाथ तुभ्यं चंद्र नमोस्तु ते
कलांकहीन, किरणांचा आधार, गंगाधराच्या शिरोमणी, द्वितीयेला, हे जगन्नाथ चंद्र, तुला नमस्कार असो.
तिथिमन्यामनुप्राप्य नमस्कारं विधोरपि। प्रकरोति नरो यस्तु सोभीष्टं फलमाप्नुयात्
जो कोणी दुसऱ्या तिथीला चंद्राला नमस्कार करतो, त्याला इच्छित फळ मिळते.
अत्रिनेत्रोद्भव श्रीमन्क्षीरोद मथनोद्भव। महेशमुकटावास तुभ्यं चंद्र नमोस्तुते
त्रिनेत्रातून जन्मलेला, क्षीरसागर मंथनातून प्रकटलेला, महेशाच्या मुकुटावर वसणारा, हे चंद्र, तुला नमस्कार असो.
दिव्यरूप नमस्तुभ्यं सुधाकर जगत्पते। शुक्लपक्षे तथा कृष्णे त्रियामायां विदुर्बुधाः
दिव्य रूप असलेल्या, अमृत देणाऱ्या, हे जगाच्या अधिपती, तुला नमस्कार. शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात, ज्ञानी लोक तीन यामांची ओळख ठेवतात.
ऊँ ह्रां ह्रीं सोमाय नमः इति जप्यमंत्रः। प्रभाते जपनीयः-। एवं यः पूजयेत्सोमं श्रावयेच्च शृणोति वा। स पीयूषसमो लोके भवेज्जन्मनि जन्मनि
‘ऊँ ह्रां ह्रीं सोमाय नमः’ हा जप सकाळी करावा. जो कोणी अशा प्रकारे सोमाची पूजा करतो, जपतो किंवा ऐकतो, तो या जगात जन्मोन्मुखी अमृतासारखा होतो.
एवं सहस्रनाम्ना यः स्तौति पूजयते भुवि। सोऽक्षयं लभते स्वर्गं पुनरावृत्तिदुर्लभम्
जो कोणी या हजार नावांनी स्तुती आणि पूजा करतो, त्याला अक्षय स्वर्ग मिळतो आणि त्याचा पुनर्जन्म कठीण होतो.
इति सोमपूजा-। पित्तले भाजने कांस्ये दधिपूर्णे घृते शिवे। न्यूनोऽधिकस्तु विभवाच्छ्रुत्वा कर्मविमत्सरः
सोमाची पूजा करताना, पितळी किंवा कांस्याच्या भांड्यात दही आणि तूप भरून, आपल्या सामर्थ्यानुसार—कमी असो वा जास्त—हे विधी ऐकून, मनात मत्सर न ठेवता अर्पण करावे.
स्वर्णे वा राजते वारे सौम्ये कृष्णभवे बुधम्। संस्थाप्य सर्वसंस्थाने दद्याद्बहुसुताय च
किंवा सोन्याच्या किंवा चांदीच्या भांड्यात, शुभ दिवशी, कृष्णपक्षातील बुधवारला, ते सर्व पवित्र स्थळी ठेवून, अनेक मुलं असलेल्या व्यक्तीस द्यावे.
परं भवति सौभाग्यं पीयूषादधिकं भृशम्। स्त्रीणां च पुरुषाणां च न दौर्भाग्यं कदाचन
यामुळे मोठे सौभाग्य मिळते, जे अमृतापेक्षा देखील श्रेष्ठ असते; स्त्रिया आणि पुरुष दोघांनाही कधीच दुर्दैव येत नाही.
रूपसौभाग्यकामोहं दधिपूर्णं च भाजनम्। ददामि कांस्यपात्रस्थं देहि सौभाग्यरूपकम्
रूप आणि सौभाग्याची इच्छा ठेवून, कांस्याच्या भांड्यात दही भरलेले पात्र मी अर्पण करतो; तू मला सौभाग्य आणि सुंदरता दे.
द्विजाय वाक्यपूर्वेण दद्याद्विमत्सरो नरः। शक्तितो दक्षिणा देया तथा वस्त्रादिकं नवम्
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, ब्राह्मणाला मनात मत्सर न ठेवता दान द्यावे; आपल्या क्षमतेनुसार दक्षिणा, तसेच नवीन वस्त्र इत्यादीही द्यावे.
भोज्यान्नं सर्वसम्पूर्णं तांबूलं सुमनोहरम्। पुष्पमालादिकं दद्याद्रूपसौभाग्यहेतवे
संपूर्ण जेवण, सुंदर तांबूल, फुलांच्या माळा आणि इतर वस्तू रूप व सौभाग्यासाठी द्याव्यात.