यज्ञसूत्रं ससिंदूरं दत्वा चार्घं सुशोभनम्। सर्वपापं क्षयं याति सप्तजन्मकृतं च यत्
यज्ञसूत्र आणि कुंकू देऊन सुंदर अर्घ्य अर्पण केल्यास, सात जन्मांची सर्व पापं नष्ट होतात.
नरकैः पीड्यते तावद्रोगैः पापैश्च दुःखदैः। हविष्यं भोजयेदन्नं शुद्धमातपतंडुलैः
नरक, रोग आणि पापांनी जोपर्यंत त्रास होतो, तोपर्यंत शुद्ध, उन्हात वाळवलेल्या तांदळाचं हविष्य अन्न ब्राह्मणाला खाऊ घालावं.
वर्जयेच्च शिलाघृष्टं शृंगबेरं तु शाककम्। कोरदूषकपत्रं च रंभाच्छागीघृतं तथा
दगडावर घासलेलं आले, पालेभाज्या, कोरडूषकाची पानं, केळीवर वाढवलेल्या शेळीचं तूप किंवा शेळीचं तूप — हे सर्व टाळावं.
केशकीटादिकं वर्ज्यमुष्णोदस्नानमेव च। अल्पबीजादिकं सर्वं व्रते सूरस्य वर्जयेत्
केस, किडे वगैरेही वर्ज्य करावेत, तसेच गरम पाण्याने अंघोळ करणं टाळावं. सूर्यव्रत करताना लहान बियांची सर्व अन्नपदार्थं वर्ज्य करावीत.
अन्यच्च नाचरेत्तत्र धर्मचिंतां विना व्रती। सौरव्रतं महापुण्यं पुराणैरभिनंदितम्
व्रतीने तिथे धर्माचा विचार न करता कोणताही कृती करू नये. सूर्यव्रत हे फार पुण्यदायी असून पुराणांमध्ये त्याचं मोठं गौरव करण्यात आलं आहे.
वर्षकोटिसहस्राणि वर्षकोटिशतानि च। आदित्यस्य समं भोग्यं लभते दिवि शाश्वतम्
कोट्यवधी वर्षं आणि शेकडो कोटी वर्षं, स्वर्गात सूर्याइतकीच अनंत सुखभोग मिळतात.
एवं स्वर्गक्षयादेव राजा भूमौ महाधनी। मर्त्यलोके पुराभ्यासात्करोति भास्करव्रतम्
स्वर्गातील पुण्य संपल्यावर तो राजा पृथ्वीवर जन्म घेऊन फार श्रीमंत होतो; पूर्वीच्या सवयीमुळे तो माणसांच्या जगातही सूर्यव्रत करतो.
तथा स्वयं सुखं भोग्यं लभते दिवि शाश्वतम्। आरोग्यं संपदं जन्मी भास्करस्य प्रसादतः
अशा प्रकारे, त्याला स्वर्गात कायमचं सुख, आरोग्य आणि संपत्ती मिळते, हे सर्व सूर्याच्या कृपेने.
रविवारे भवेद्या च सप्तमी माघशुक्लके। महाजयेति विख्याता अन्यत्र विजया स्मृता
माघ महिन्यात शुक्ल पक्षातील सप्तमी जर रविवारी आली, तर तिला 'महाजया' म्हणतात; इतर वेळी तिला 'विजया' म्हणतात.
विजया कोटिलक्षं स्यादनंतं स्यान्महाजया। तत्रैकेन व्रतेनैव मुच्यते जन्मबंधनात्
'विजया'चे पुण्य कोटी लक्ष आहे, पण 'महाजया'चे पुण्य अनंत आहे; या व्रताचा एकदाही नियमाने पालन केल्यास जन्मबंधनातून मुक्ती मिळते.
अश्वरत्नं सुवर्णं च रक्तवस्त्रं च धान्यकम्। ददाति भास्कर प्रीत्या स्वर्ग मर्त्यपतिः क्रमात्
सूर्याच्या भक्तीने मर्त्यलोकाचा राजा घोड्याचं रत्न, सोनं, लाल वस्त्र आणि धान्य यथाक्रमाने दान देतो आणि स्वर्ग मिळवतो.
एषां भेदं प्रवक्ष्यमि शृणु विप्र यथार्थवत्। उत्तमाभरणैर्युक्तं सद्वाहं यो ददाति ह
या सर्वांचे फरक मी सांगतो, ब्राह्मणांनो, नीट ऐका — जो उत्तम दागिन्यांनी सजवलेला घोडा दान देतो—
समुद्रैस्सप्तभिर्जुष्टां भूमिमेत्यारिवर्जिताम्। लभेद्भवांतरे मर्त्यमेकेनैकाधिपो भवेत्
—आणि सात समुद्रांनी वेढलेली, शत्रुमुक्त जमीन दान करतो, तो पुढच्या जन्मी माणसांत सर्वांचा एकमेव राजा होतो.
अश्वहीनं च पत्रांगं वृषभैर्वाप्यलंकृतम्। हेममाषं द्विमाषं वा दक्षिणा विहिता बुधैः
घोडा नसेल, किंवा त्याऐवजी बैल असेल, किंवा पानांनी सजवलेला असेल, तर सोनं किंवा दोन माप सोनं दान करावं, असं ज्ञानी लोकांनी सांगितलं आहे.
रत्नभांडं महार्थं च हैमैरेव कृतं च यत्। स्वर्णं वा केवलं दत्वा त्रिविष्टपधनेश्वरः
मोठं रत्नांचं भांडार, किंवा पूर्णपणे सोन्याचं बनवलेली वस्तू, किंवा फक्त सोनं दान केल्याने, स्वर्गात धनाचा स्वामी होतो.
रक्तवस्त्रं च धान्यं च शक्तितो यः प्रयच्छति। स्वर्गोर्व्योरीशतामेति न तं लक्ष्मीर्विमुंचति
जो आपल्या सामर्थ्यानुसार लाल वस्त्र आणि धान्य दान करतो, तो स्वर्ग आणि पृथ्वीवर राज्य मिळवतो; लक्ष्मी त्याला कधीच सोडत नाही.
अरोगी सुप्रसन्नात्मा दस्युजेता प्रतापवान्। यावत्प्रभासते भानुस्तावत्पूज्यतमो हि सः
तो निरोगी, आनंदी मनाचा, शत्रूंवर विजय मिळवणारा आणि तेजस्वी होतो; जोपर्यंत सूर्य प्रकाशतो, तोपर्यंत तो सर्वांत पूज्य राहतो.
माघादौ द्वादशींमायां सप्तमीं कारयेत्स तु। इहाभीष्टफलं भुक्त्वा सुरैश्चैव प्रपूज्यते
माघ महिन्याच्या सुरुवातीला, किंवा माया महिन्यात द्वादशी किंवा सप्तमीला हे व्रत करावं; इथे इच्छित फळं मिळवून, तो देवांकडून पूजिला जातो.
अर्काङ्गसप्तमी व्रतं कृत्वा च विधिवद्बुधः। पापात्पूत इहाभीष्टं संप्राप्य मुक्तिमाप्नुयात्
सूर्याच्या सप्तमीचं व्रत नीट पाळल्यावर, ज्ञानी माणूस पापमुक्त होतो, इथे इच्छित फळ मिळवतो आणि शेवटी मुक्ती मिळवतो.
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि मासि मासि च यो विधिः। व्रतस्यास्य प्रसादाच्च सुराणामर्चितो दिवि
आता मी या व्रताची लक्षणं आणि प्रत्येक महिन्याचा विधी सांगतो; या व्रताच्या कृपेने स्वर्गात देवांकडून पूजिला जातो.
शुक्लपक्षे रविदिने प्रवृत्ते चोत्तरायणे। पुंनामधेयनक्षत्रे गृह्णीयात्सप्तमीव्रतम्
शुक्ल पक्षातील रविवारी, सूर्य उत्तरायणात असताना, पुरुष नाव असलेल्या नक्षत्रावर, सप्तमी व्रत घ्यावे.
हस्तो मैत्रं तथा पुष्यः श्रवो मृग पुनर्वसु। पुंनामधेय नक्षत्राण्येतान्याहुर्मनीषिणः
हस्त, मैत्र, पुष्य, श्रवण, मृग, आणि पुनर्वसू — ही पुरुष नावाची नक्षत्रे असल्याचे ज्ञानी लोक सांगतात.
पंचम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रकीर्तितम्। सप्तम्यामुपवासं च अष्टम्यां पारणं भवेत्
पंचमीला एकदाच जेवावे, षष्ठीला रात्री जेवावे, सप्तमीला उपवास करावा आणि अष्टमीला उपवास सोडावा.
अर्काग्रं शुचिगोमयं सुमरिचं तोयं फलं चाश्नुते । मूलं नक्तमुपोषणं च विधिवत्कृत्वैकभक्तं तथा। क्षीरं वाप्यशनं घृताक्तमिति च प्रोक्ताः क्रमेणामुना। कृत्वा वासरसप्तमीं दिनकृतः प्राप्नोत्यभीष्टं फलं
सूर्यफुलाच्या टोकाचा भाग, स्वच्छ गोमय, सुमारिच, पाणी आणि फळ यांचा सेवन करावा; मूळ, रात्रीचे जेवण, नियमानुसार उपवास आणि एकदाच जेवण; दूध किंवा तुपात मिसळलेले अन्न, असे सर्व क्रमाने घ्यावे. दिवसाच्या सप्तमीला हे व्रत केल्याने इच्छित फळ मिळते.
आत्मनो द्विगुणां छायां यदा कुर्वीत भास्करः। तदा नक्तं विजानीयान्न नक्तं निशिभोजनं
जेव्हा सूर्य आपली सावली दुप्पट लांब करतो, तेव्हा रात्रीच्या जेवणाची वेळ समजावी; पण हे जेवण रात्रभराचे नसते.
प्रथमं पूजयेद्देवं फलपुष्पादिमंत्रकैः। अन्नदानं ततः कुर्याद्विध्युक्तपरिमाणकं
सर्वप्रथम फळे, फुले आणि योग्य मंत्रांनी देवाची पूजा करावी; त्यानंतर नियमानुसार अन्नदान करावे.
ततो ध्यानम्-। सर्वलक्षणसंपूर्णं सर्वाभरणभूषितं। द्विभुजं रक्तवर्णं च रक्तपंकजधृत्करं
मग ध्यान करावे — सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, सर्व अलंकारांनी सजलेला, दोन हातांचा, लाल रंगाचा आणि हातात लाल कमळ धारण केलेला देव.
तेजोबिंबं बहुजलमध्यस्थं सपरिच्छदं। पद्मासनगतं देवं रक्तगंधानुलेपनं
तेजस्वी, जणू काही तेजाचा गोळा, पाण्याच्या मध्यभागी बसलेला, सेवकांसह, कमळाच्या आसनावर बसलेला, लाल गंध लावलेला देव.
आदित्यं चिंतयेद्देवं पूजाकाले विशेषतः। अथ मंत्रश्चायं-। भास्कराय विद्महे सहस्ररश्मये धीमहि तन्नः सूर्यः प्रचोदयात्
पूजेच्या वेळी विशेषतः आदित्य देवतेचे ध्यान करावे. मंत्र असा आहे — 'आपण भास्कराचे, हजार किरण असलेल्या सूर्याचे ध्यान करतो. तो सूर्य आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो.'
अर्काग्रं ग्रामात्पूर्वोत्तरदिग्गतार्कविटपस्य शाखाग्रस्थितं। विशिष्टं सूक्ष्मपत्रद्वयं सतोयं दन्तैरस्पृष्टं पातव्यं। शुचिगोमयं भूमावपतितं मद्याङ्गुष्ठाभ्यां पलमात्रं दन्तैरस्पृष्टं सतोयं पातव्यम्। सुमरिचमव्रणमपुरातनं स्थूलमवशुष्कमेकं दन्तैरस्पृष्टं सतोयं पातव्यम्। तोयं ब्रह्मपित्रङ्गुलीमूलप्रसरं पातव्यम्फलं खर्जूरनारिकेलानामन्यतमं दंतैरस्पृष्टं पातव्यं घृताक्तमिति चाहारं मयूरडिंभपरिमाणं। घृतमपि तत्परिमाणम्
सूर्यफुलाच्या झाडाची टोकाची दोन बारीक पान असलेली फांदी गावाच्या पूर्व किंवा उत्तर-पूर्व दिशेने, सूर्याकडे तोंड असलेली घ्यावी, ती पाणी घालून, दात न लावता गिळावी. स्वच्छ गोमय जमिनीवर पडलेले, अंगठ्याएवढे, दात न लावता, पाण्यासह गिळावे. जुने, मोठे, न वाळलेले आणि डाग नसलेले सुमारिच, एक तुकडा, दात न लावता, पाण्यासह गिळावा. ब्राह्मण किंवा वडिलांच्या अंगठ्याच्या मुळाशी असलेले पाणी प्यावे. फळात खजूर किंवा नारळ यापैकी काहीही, दात न लावता गिळावे. तुपात मिसळलेले अन्न, मोराच्या अंड्यासारखे, तसेच तूपही तितकेच घ्यावे.