शुष्यंति जंतवस्तत्र म्रियंते चातुरा जनाः। अथ शक्रादयो देवा ब्रह्माणं समुपागताः
तेथे प्राणी कोरडे पडले आणि हुशार लोक मृत्युमुखी पडले; मग इंद्र आणि इतर देव ब्रह्माकडे गेले.
इममर्थं तदा प्रोचुर्देवांश्च विधिरब्रवीत्। आदिर्ब्रह्मतनोर्देवाः सत्त्वगो जनकः प्रभुः
त्यावेळी देवांनी ही गोष्ट सांगितली, आणि विधीने उत्तर दिले: देव हे ब्रह्माच्या देहातून उत्पन्न झालेले आहेत, तेच सर्व सृष्टीचे जनक आणि प्रभू आहेत.
अयं रजोमयः साक्षात्सुधांशुस्तनुमध्यगः। एताभ्यां पालिता लोकास्त्रैलोक्ये सचराचराः
हा प्रत्यक्ष रजोगुणमय आहे, अमृतासारख्या किरणांनी युक्त आहे, आणि त्याचे शरीर मध्यभागी आहे; या दोघांनी त्रैलोक्यातील सर्व चराचर सृष्टीचे रक्षण केले आहे.
दिव्योपपादका देवा ये वात्रैव जरायुजाः। अंडजाः स्वेदजाश्चैव ये वात्रैवोद्भिज्जादयः
स्वर्गीय मार्गाने जन्मलेले देव, तसेच इथे गर्भातून, अंड्यातून, घामातून आणि अंकुरातून जन्मणारे—
सूर्यस्यास्य प्रभावं तु वक्तुमेव न शक्नुमः। अनेन रक्षिता लोका जनिताः पालिता ध्रुवम्
या सूर्याचे सामर्थ्य सांगणे आमच्याला शक्य नाही; त्याच्यामुळे लोकांचे रक्षण, उत्पत्ती आणि पालन नक्कीच होते.
अस्यैव सदृशो नास्ति सर्वेषां परिरक्षणात्। यं च दृष्ट्वाप्युषःकाले पापराशिः प्रलीयते
सर्वांचे रक्षण करण्यात याच्या समान कोणी नाही; आणि पहाटे त्याचे दर्शन घेतल्यावर पापांचे ढग नाहीसे होतात.
तमाराध्य जना मोक्षं साधयंति द्विजातयः। संध्योपासनकाले तु विप्रा ब्रह्मविदः किल
त्याची भक्ती केल्याने लोकांना मोक्ष प्राप्त होतो; आणि संध्योपासनेच्या वेळी ब्रह्मज्ञानी ब्राह्मण त्याची पूजा करतात.
उद्बाहवो भवंत्येव ते च देवप्रपूजिताः। अस्यैव मंडलस्थां च देवीं संध्यास्वरूपिणीं
ते हात वर करून उभे राहतात आणि देवांकडून पूजले जातात; आणि त्याच्या मंडलात संध्यारूप देवी वास करते.
समुपास्य द्विजास्सर्वे लभंते स्वर्गमोक्षकौ। धरायां पतितोच्छिष्टाः पूतास्ते चास्य रश्मिभिः
सर्व ब्राह्मण जे यथायोग्य पूजा करतात, त्यांना स्वर्ग आणि मुक्ती दोन्ही मिळतात. पृथ्वीवर पडलेले किंवा अपवित्र झालेले लोकही त्याच्या किरणांनी शुद्ध होतात.
संध्योपासनमात्रेण कल्मषात्पूततां व्रजेत्। दृष्ट्वा चांडालकं गोघ्नं पतितं कुष्ठसंगतम्
फक्त संध्याकाळची पूजा केल्यानेच पापातून मुक्ती मिळते, जरी कुणी चांडाळ, गोहत्यारा, पतित किंवा कुष्ठरोग्य पाहिला तरीही.
महापातकसंकीर्णमुपपातकसंवृतम्। पश्यंति ये नरास्सूरं ते पूता गुरुकिल्बिषात्
ज्यांना मोठ्या किंवा लहान पापांनी वेढलेले असले तरी, जे पुरुष सूर्याचे दर्शन करतात, ते मोठ्या पापांतूनही शुद्ध होतात.
अस्योपासनमात्रेण सर्वरोगात्प्रमुच्यते। नांधत्वं न च दारिद्र्यं दुःखं न च शोच्यताम्
फक्त त्याची पूजा केल्याने सर्व रोग दूर होतात; अंधत्व, दारिद्र्य, दुःख किंवा शोक काहीच राहत नाही.
लभते च इहामुत्र समुपास्य विरोचनम्। अदृष्टा नैव लोकैश्च देवा हरिहरादयः
विरोचनाची भक्ती केल्याने या जगात आणि पुढील जन्मातही लाभ मिळतो; जसे हरि, हर आणि इतर देव ज्यांना लोक पाहू शकत नाहीत, तसेच.
ध्यानरूपप्रगम्यास्ते दृष्टो देवो ह्ययं स्मृतः। देवा ऊचुः। अस्तु प्रसादनाराध्यश्चास्तूपासनपूजनम्
तो ध्यानाने प्राप्त होतो आणि प्रत्यक्ष पाहिला जातो, असे मानले जाते. देव म्हणाले: त्याच्या कृपेसाठी पूजा आणि अर्चना असू द्या.
अस्यैव दर्शनं ब्रह्मन्प्रलयानलसंमितम्। सर्वे नरादयस्सत्वा मृतावस्थां गता भुवि
हे ब्रह्मन्, त्याचे दर्शन म्हणजे प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे आहे; पृथ्वीवरील सर्व जीव, जरी मृत झाले असले तरी,
अस्य तेजःप्रभावेण प्रणष्टास्सागरादयः। न समर्था वयं सोढुं कथमन्ये पृथग्जनाः
त्याच्या तेजाच्या प्रभावाने समुद्र वगैरे नष्ट होतात; आम्हालाही ते सहन करता येत नाही, तर इतर लोक कसे सहन करतील?
तस्मात्तवप्रसादाच्च पूजयामो यथा रविम्। यजंति च नरा भक्त्या तदुपायो विधीयताम्
म्हणून तुझ्या कृपेने आम्ही त्याची सूर्याप्रमाणे पूजा करतो; लोक भक्तीने कशी पूजा करावी, याचा उपाय सांगावा.
देवानां वचनं श्रुत्वा गतो ब्रह्मखगेश्वरम्। गत्वा स्तोतुं समारेभे सर्वलोकहिताय वै
देवांचे बोल ऐकून तो आकाशाच्या अधिपतीकडे गेला; सर्व लोकांच्या हितासाठी त्याचे स्तवन करू लागला.
देवत्वं सर्वलोकस्य चक्षुर्भूतो निरामयः। ब्रह्मरूपधरः साक्षाद्दुष्प्रेक्ष्यः प्रलयानलः
तू सर्व जगाचा देव, सर्वांचा डोळा आणि रोगरहित आहेस; प्रत्यक्ष ब्रह्मरूप धारण केलेला, प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे दुर्लभ आहेस.
सर्वदेवस्थितस्त्वं हि सदा वायुसखस्तनौ। अन्नादिपाचनं त्वत्तो जीवनं च भवेद्ध्रुवम्
तू सर्व देवांमध्ये वसतोस, नेहमी वायूचा सखा म्हणून शरीरात आहेस; तुझ्यामुळे अन्न शिजते आणि जीवनही निश्चितपणे टिकते.
उत्पत्तिप्रलयौ देव त्वमेको भुवनेश्वरः। त्वदृते सर्वलोकानां दिनैकं नास्ति जीवनम्
हे देव, तूच या जगाचा एकटा स्वामी, उत्पत्ती आणि प्रलय आहेस; तुझ्याशिवाय सर्व लोकांचे एकही दिवस जीवन शक्य नाही.
प्रभुस्त्वं सर्वलोकानां त्राता गोप्ता पिता प्रसूः। चराचराणां सर्वेषां त्वत्प्रसादाद्धृतं जगत्
तू सर्व लोकांचा स्वामी, रक्षक, पिता आणि उत्पत्ती आहेस; तुझ्या कृपेने चराचर जग टिकून आहे.
देवेषु त्वत्समो नास्ति भगवंस्त्वखिलेषु च। सर्वत्र तेऽस्ति सद्भावस्त्वयैव धारितं जगत्
हे भगवंत, देवांमध्ये किंवा कुठेही तुझ्यासारखा कोणी नाही; तुझं खरं अस्तित्व सर्वत्र आहे आणि तुझ्यामुळेच जग टिकून आहे.
रूपगंधादिकारी त्वं रसानां स्वादुता त्वया। एवं विश्वेश्वरः सूरो निखिलस्थितिकारकः
रूप, गंध यांचा स्वामी तूच आहेस; स्वादाची गोडी तुझ्यामुळेच आहे; अशा प्रकारे, हे विश्वेश्वर, सूर्य सर्व सृष्टीच्या स्थैर्याचा कारण आहे.
तीर्थानां पुण्यक्षेत्राणां मखानां जगतः प्रभो। त्वमेकः प्रयतो हेतुस्सर्वसाक्षी गुणाकरः
पवित्र तीर्थ, पुण्य क्षेत्रे आणि यज्ञ यांचे मुख्य कारण, हे जगाच्या प्रभु, तूच आहेस; सर्वांचा साक्षी आणि गुणांचा खजिना आहेस.
सर्वज्ञः सर्वकर्ता च हर्ता पाता सदोत्सुकः। ध्वांतपंकामयघ्नश्च दारिद्र्यदुःखनाशनः
तू सर्वज्ञ, सर्वकर्म करणारा, संहारक, रक्षक आणि नेहमी उत्सुक आहेस; अंधाराच्या चिखलाचा आणि दारिद्र्य-दुःखाचा नाश करणारा आहेस.
प्रेत्येह च परो बंधुः सर्वज्ञः सर्वलोचनः। त्वदृते सर्वलोकानामुपकारी न विद्यते
मृत्यूनंतर आणि या जगात, सर्वज्ञ, सर्वत्र पाहणारा तूच खरा मित्र आहेस; तुझ्याशिवाय सर्व लोकांचे उपकार करणारा दुसरा कोणी नाही.
आदित्य उवाच-। पितामह महाप्राज्ञ विश्वेंद्र विश्वभावक। ब्रूहि शीघ्रं परं यत्ते करिष्यामि मतं विधे
आदित्य म्हणाला — पितामह, महाज्ञानी, विश्वाचा अधिपती, सर्वांचा आधार, तुझी श्रेष्ठ इच्छा लवकर सांग, मी ती नक्की पूर्ण करीन.
ब्रह्मोवाच-। मयूखस्त्वतिचंडश्च लोकानामतिदुःसहः। यथैव मृदुतामेति तथा कुरु सुरेश्वर
ब्रह्मा म्हणाले — तुझे किरण फारच प्रखर आणि लोकांना सहन न होणारे आहेत; देवराज, ते पुन्हा मऊ आणि सौम्य कर.
आदित्य उवाच-। किरणाः कोटिकोटिर्मे लोकनाशकराः पराः। न चाभीष्टकरा लोके प्रयोगाच्छिन्धि तान्प्रभो
आदित्य म्हणाला — माझे कोट्यवधी किरण फारच तीव्र आणि लोकांचा नाश करणारे आहेत; ते इथे कुणाच्याही उपकाराचे नाहीत — प्रभो, तुझ्या सामर्थ्याने ते दूर कर.