स्त्रियो दुष्टा जना दुष्टाः सर्वे पापबलात्तदा। वृद्धो ज्ञाता द्विजस्तत्र तत्कार्ये न मतिं दधौ
त्या वेळी सर्व स्त्रिया आणि लोक पापाच्या जोरामुळे वाईट झाले; तिथला वृद्ध ब्राह्मण मात्र त्या कृत्यात मन लावला नाही.
तस्य भार्या तदा साध्वी पुरुदुःखेन संयुता। भर्तारं कृच्छ्रसन्तप्ता पुरकार्यं जगाद सा
त्याची सती पत्नी, अनेक दुःखांनी ग्रस्त, कष्टाने जळणाऱ्या पतीला शहरातील घडामोडी सांगू लागली.
ब्राह्मण्युवाच-। कष्टं मे वर्तते नाथ दृष्ट्वा त्वां दुःखसंयुतम्। ग्रामाचारमिमं यद्वाप्यऽपरं कर्तुमर्हसि
ब्राह्मणपत्नी म्हणाली: 'नाथा, तुला दुःखात पाहून मला फार वाईट वाटते; या गावातील प्रथा किंवा दुसरे काही तरी तू करायला हवे.'
ततस्तत्र स दोषज्ञः स्मित्वा वचनमब्रवीत्। यस्तु जीवति पापेन त्यक्त्वा धर्मं परं हितम्
मग दोष जाणणाऱ्या त्या ब्राह्मणाने हसून सांगितले: 'जो धर्म सोडून पापाने जगतो, तो मोठे अनिष्ट घडवतो.'
स वैधेयो महाभागे प्रगच्छत्यपुनर्भवम्। एते विप्रा दुराचाराः सदारास्सपरिच्छदाः
अशी व्यक्ती, हे महाभागे, टाळली पाहिजे आणि ती पुन्हा न येणाऱ्या अवस्थेत जाते; हे ब्राह्मण वाईट वागणारे, त्यांच्या बायका आणि संपत्तींसह आहेत.
अतिपातकयोगाच्च महापातकसंमताः। सह पापेन महता प्रयास्यंति रसातलम्
मोठ्या पापांशी संबंध आल्यामुळे ते मोठे पापी मानले जातात; मोठ्या पापासह ते सगळे रसातळात जातील.
अंतेऽपुनर्भवं प्राप्यापराधांतो न विद्यते। अहमेकोत्र तिष्ठामि स्वपुण्यपरिरक्षणात्
शेवटी पुन्हा जन्म न घेता मिळवले की, मग काहीही दोष राहत नाही; मी एकटाच इथे उरलो, माझ्या पुण्याचे रक्षण करत.
ततस्सा तमुवाचेदं लोकहास्यवचस्तव। वक्तुमर्हसि नश्चाग्रे न पुरोऽन्यस्य कस्यचित्
मग तिने त्याला लोकांना हसवणारे असे शब्द सांगितले: तू आमच्याशी फक्त एकांतात बोलावे, दुसऱ्यांसमोर नाही.
द्विज उवाच-। यदि यास्यामि चान्यत्र इतोऽहं तत्क्षणात्प्रिये। सवित्तैः स्वजनैरेव पुरीयास्यत्यथोगतिम्
ब्राह्मण म्हणाला: प्रिये, मी जर आत्ता इथून दुसरीकडे गेलो, तर माझ्या धनासह आणि आप्तजनांसह हे शहरही आपली वाट चालेल.
इत्युक्त्वा परमप्रीतः संगृह्य च धनं स्वकम्। क्षिप्रं स च तया सार्धं ययौ सीमांतरं द्विजः
असे म्हणून, अत्यंत आनंदाने, आपले धन घेऊन ब्राह्मण तिला सोबत घेऊन पटकन सीमेजवळ गेला.
स्थित्वाऽपश्यत्पुरी तावत्स्थिरा तिष्ठति पूर्ववत्। सा चाह तं पतिं साध्वी पुरी चेयं न नश्यति
तिथे उभा राहून त्याने पाहिले की, ते शहर पूर्वीप्रमाणेच स्थिर आहे; आणि सद्गृहस्थ पतिव्रता म्हणाली, 'हे शहर नाहीसे होत नाही.'
विमृश्यतामुवाचेदं विप्रवर्यस्सुविस्मितः। किं नु तिष्ठति तत्रैव द्रव्यमस्मद्गृहाद्बहिः
त्या ब्राह्मणश्रेष्ठाने आश्चर्यचकित होऊन तिला विचारले: 'विचार कर, आपल्या घराबाहेर आपले काही धन राहिले आहे का?'
विचार्य सा धवं प्राह मया भ्रांत्या उपानहौ। नानीते तिष्ठतस्तत्र धारयिष्यामि किं नु वै
ती विचार करून पतीला म्हणाली: 'माझ्या चुकून मी पायातील चपला आणल्या नाहीत; त्या तिथेच राहिल्या, आता मी काय करू?'
एवमुक्त्वा पतिं साध्वी गृहीत्वा ते उपागता। पत्युरभ्याशतो दृष्टं पुरं निर्व्यथनं गतम्
असे म्हणून ती पतिव्रता त्या चपला घेऊन पतीजवळ आली; पतीच्या जवळून पाहिल्यावर, ते शहर दुःखरहितपणे नाहीसे झाले होते.
ततो विप्रादयो वर्णाः कच्चराः पुरवासिनः। तिष्ठंति नरके घोरे दुःखिताश्चापुनर्भवे
मग ब्राह्मण आणि इतर जाती, तसेच दुष्ट नगरवासी, हे सगळे भयंकर नरकात राहतात, दुःखी होऊन पुन्हा जन्म घेत नाहीत.
कृच्छाद्यमपुरं यांति नास्ति तेषां च निष्कृतिः। पूतिगंधं ततो मेध्यं वर्जनीयं प्रकीर्तितम्
ते लोक अन्नाशिवाय कठीण अशा नगरीत जातात, त्यांना काहीही प्रायश्चित्त नाही; तिथे दुर्गंध येतो म्हणून ते अपवित्र आणि वर्ज्य मानले जाते.
पूर्ववद्भक्षणे प्रीतो ह्यद्यपापं करोति च। स्तेयशीलो निशाचारी बुधैर्ज्ञेयस्स वंचकः
पूर्वीप्रमाणेच खाण्यात आनंद मानणारा, आजही पाप करणारा, चोरीची सवय असलेला आणि रात्री हिंडणारा, ज्ञानी लोक त्याला फसवणारा समजतात.
अबुधः सर्वकार्येषु अज्ञातः सर्वकर्मसु। समयाचारहीनस्तु पशुरेव स बालिशः
जो सर्व कामांत मूर्ख असतो, सर्व कृत्यांत अज्ञात असतो, आणि योग्य वर्तन नसतो, तो बालिश प्राणीच आहे.
एवमुष्ट्रादयस्संति भक्षादि नकुलादयः। हिंस्रो ज्ञातिजनोद्वेगरिते युद्धे च कातरः
अशा प्रकारे उंट वगैरे, तसेच खाणारे मुंगूस वगैरे असतात; जे क्रूर, नातलगांना त्रास देणारे आणि युद्धात घाबरणारे असतात.
विघसादिप्रियो नित्यं नरः श्वा कीर्तितो बुधैः। चौर्यकर्मरतो नित्यं बहुमित्रप्रवंचकः
जो नेहमी उरलेले अन्न आवडीने खातो, त्याला ज्ञानी लोक कुत्रा म्हणतात; जो नेहमी चोरी करतो आणि अनेक मित्रांची फसवणूक करतो.
मिथुने कलहो नित्यं मर्त्यस्तु परिकीर्तितः। प्रकृत्या चपलो नित्यं सदा भोजनचंचलः
जो आपल्या जोडीदाराशी नेहमी भांडण करतो, तो स्वभावतः चंचल आणि नेहमीच खाण्यासाठी अस्वस्थ असतो, असे म्हटले जाते.
प्लवगः काननप्रीतो नरः शाखामृगो भुवि। सूचको भाषया बुध्या स्वजनेऽन्यजनेषु च
कोणत्याही वनात रमणारा माकड, म्हणजे पृथ्वीवर शाखांवर राहणारा हरिण; जो आपल्या आणि परक्यांमध्ये बोलून किंवा बुद्धीने उघड करतो.
उद्वेगजनकत्वाच्च स पुमानुरगः स्मृतः। बलवान्क्रांतशीलश्च सततं चानपत्रपः१०० 1.76.
जो दुसऱ्यांना त्रास देतो, तो पुरुष आसक्त म्हणला जातो; तो नेहमी बलवान, मर्यादा ओलांडणारा आणि कायम निर्लज्ज असतो.
पूतिमांसप्रियो भोगी नृसिंहस्समुदाहृतः। तत्स्वनादेव सीदंति भीता अन्ये वृकादयः
जो सडलेल्या मांसात आनंद मानतो, तो भोगी नरसिंह म्हणला जातो; त्याच्या डरकाळीने इतर भ्याड लांडगे वगैरे घाबरून बसतात.
द्विरदादि नरा ये च ज्ञायंते दूरदर्शिनः। एवमादि क्रमेणैव विजानीयान्नरेषु च
हत्ती वगैरे जसे दूरूनच ओळखू येतात, तसेच काही माणसेही अशा प्रकारे हळूहळू लोकांत ओळखता येतात.
सुराणां लक्षणं ब्रूमो नररूपं व्यवस्थितम्। द्विजदेवातिथीनां च गुरुसाधुतपस्विनाम्
आता आपण देवांचे गुण, जे मानव रूपात प्रकट झाले आहेत, तसेच द्विज, देव, पाहुणे, गुरु, सज्जन आणि तपस्वी यांचेही गुण सांगतो.
पूजातपोरतोनित्यं धर्मशास्त्रेषु नीतिषु। क्षमाशीलो जितक्रोधः सत्यवादी जितेंद्रिंयः
जो नेहमी पूजा, तप, व्रत यामध्ये मग्न असतो, धर्मशास्त्र आणि नीतीमध्ये पारंगत असतो, संयमी, क्रोधावर विजय मिळवणारा, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर ताबा असणारा असतो—
दयालुर्दयितो लोके रूपवान्मधुरस्वरः। वागीशः सर्वकार्येषु गुणी दक्षो महाबलः
जो दयाळू, सर्वांना प्रिय, देखणा, मधुर आवाज असणारा, सर्व कामांत कुशल, गुणी, हुशार आणि मोठ्या सामर्थ्याचा असतो—
साक्षरश्चापि विद्वांश्च गीतनृत्यार्थतत्त्ववित्। आत्मविद्यादिकार्येषु सर्वतंत्रीस्वरेषु च
जो साक्षर, विद्वान, गाणे-नृत्य यांचा अर्थ जाणणारा, आत्मज्ञान व इतर कार्यात निपुण आणि सर्व विद्यांमध्ये स्वतंत्र असतो—
हविष्येषु च सर्वेषु गव्येषु च निरामिषे। सद्योगास्वादद्रव्ये च प्रत्यग्रे चातिशोभने
सर्व प्रकारच्या नैवेद्यात, दूध-दुभत्याच्या पदार्थांत, मांसाशिवाय शुद्ध आणि ताज्या, सुंदर वस्तूंमध्ये—