हिरण्याक्षस्य च हरेर्लोकविस्मापनं महत्। अस्त्रयुद्धं तथान्योन्यं कृतप्रतिकृतं च तत्
हिरण्याक्ष आणि हरि यांच्यात मोठे, सर्वांना अचंबित करणारे अस्त्रयुद्ध झाले, ज्यात एकमेकांचे अस्त्र परस्पर छेदले जात होते.
ततो नियुद्धे सततं दिव्यवर्षशतं गतम्। ततो दैत्यो महासत्वो ववृधे वामनो यथा
त्या युद्धात सतत शंभर दिव्य वर्षे गेली; मग मोठ्या सामर्थ्याचा दैत्य वामनासारखा वाढू लागला.
मुखेन जग्राह रुषा त्रैलोक्यं सचराचरम्। भूमंडलं समुद्धृत्य विवेश च रसातलम्
रागाने त्याने तोंडाने साऱ्या त्रैलोक्याला, जंगम आणि स्थावरांसह, पकडले; पृथ्वी उचलून तो रसातळात गेला.
शेषाश्च विविशुर्दैत्यास्तमनु प्रीतिसंयुताः। ततो विष्णुर्महातेजा ज्ञात्वा दैत्यबलं महत्
बाकीचे दैत्य आनंदाने त्याच्या मागे रसातळात गेले; मग विष्णू, मोठ्या तेजाचा, दैत्यांची प्रचंड शक्ती ओळखून—
दधार रूपं वाराहं दैत्यराजजिघांसया। धृत्वा क्रोडतनुं विष्णुर्विवेश तमनुद्रुतम्
दैत्यराजाचा वध करण्याच्या इच्छेने विष्णूने वराहाचे रूप धारण केले आणि तो पळणाऱ्या दैत्यामागे वराहशरीर घेऊन गेला.
तत्र गत्वा रसामूले रसातलगतां महीम्। दृष्ट्वा स्वदंष्ट्रयोर्दध्रे लोकाधारां वसुंधराम्
तेथे रसाच्या मुळाशी जाऊन, त्याने रसातळात गेलेली पृथ्वी पाहिली; मग सर्व लोकांची आधार असलेली वसुंधरा आपल्या दातांवर उचलली.
तां धृत्वा गच्छतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः। समाजगाम दैत्येंद्रो धृष्टं वाग्भिस्तुदन्ननु
अपरंपार तेजाचा विष्णू पृथ्वी उचलून नेत असताना, दैत्यराजा धाडसीपणाने पुढे आला आणि कठोर शब्दांनी त्याची निंदा करू लागला.
मायाक्रोडतनुर्विष्णुर्दुर्वचांसि सहन्रुषा। जलोपरि दधारेमां धरां भूधर एव च
मायिक वराहरूपातील विष्णूने रागात असूनही त्या कठोर शब्दांना सहन केले; पाण्यावर, पर्वतासारखा, त्याने पृथ्वीला आपल्या पाठीवर घेतले.
तस्यां न्यस्य स्वसत्वं च स चकार तदाचलाम्। ततः पश्चात्स संलग्नो दैत्यराट्समुपस्थितः
त्याठिकाणी स्वतःचं स्वरूप ठेवून त्याने ते अचल केलं. त्यानंतर त्या स्वरूपाशी एकरूप होऊन, दैत्यांचा राजा तिथे आला.
क्रोधेन महताविष्टो जघान गदया हरिम्। मायया सूकरो विष्णुस्तां गदां समवंचयत्
मोठ्या रागाने भरून, त्याने गदाने हरिला मारलं; पण विष्णूने वराहाच्या रूपात मायेनं ती गदा चुकवली.
योगयुक्तो यथा मृत्युं कौमोदक्याहनच्च तम्। ततः पुना रुषाविष्टो हिरण्याक्षो महाबलः
योगाच्या सामर्थ्याने, त्याने कौमुदकी गदेनं त्याला मृत्यूसारखं मारलं; मग पुन्हा, रागाने पेटून, बलवान हिरण्याक्ष—
मुष्टिना प्राहरद्देवं दक्षिणे तु भुजे प्रभोः। एवं युद्धं महाघोरं सव्यासव्यं गतागतम्
त्याने प्रभूच्या उजव्या हातावर मुष्ट्याने देवाला मारलं; अशा रीतीने, दोन्हीकडून हल्ले आणि प्रत्युत्तर, पुढे-पुढे आणि मागे-मागे अशी भयंकर लढाई सुरू झाली.
परिभ्रमणविक्षेपं कृतानुकरणं तथा। ततो ब्रह्मादयो देवा युद्धं पश्यंति खे स्थिताः
गोल फिरवणं, फेकणं आणि एकमेकांची नक्कल करणं असं चालू होतं; तेव्हा ब्रह्मा आणि इतर देवता आकाशात उभे राहून हे युद्ध पाहू लागले.
स्वस्ति प्रजाभ्यो देवेभ्य ऋषिभ्यश्चेति चाब्रुवन्। ऊचुश्च देवदेवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम्
'सर्व प्रजांना, देवांना आणि ऋषींना कल्याण लाभो,' असं त्यांनी म्हटलं; आणि देवांचा देव, वराहरूप धारण केलेल्या विष्णूला त्यांनी संबोधलं.
मा क्रीड बालवद्देव जह्यमुं देवकंटकम्। ततो विष्णुर्महातेजा मायावाराहरूपधृत्
'देवा, लहान मुलासारखं खेळू नकोस; या देवांचा शत्रूचा नाश कर.' मग तेजस्वी विष्णूने मायेनं वराहाचं रूप घेतलं—
ब्रह्माद्यनुमतिं प्राप्य चक्रं प्राक्षिपदुल्बणम्। सहस्रसूर्यसंकाशं सहस्रारं महाप्रभम्
ब्रह्मा आणि इतरांची संमती घेऊन, त्याने हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी, हजार काट्यांचा, प्रचंड प्रभेचा चक्र सोडला.
दैत्यांतकरणं रौद्रं प्रलयाग्निसमप्रभम्। तच्चक्रं विष्णुना मुक्तं हिरण्याक्षं महाबलम्
दैत्यांचा नाश करणारा, प्रलयाग्नीइतका भयंकर आणि तेजस्वी तो चक्र, विष्णूने सोडताच, बलवान हिरण्याक्षाला क्षणात भस्म केलं.
चकार भस्मसात्सद्यो ब्रह्मादीनां च पश्यताम्। दैत्यांतकरणं रौद्रं चक्रं चागमदच्युतम्
ब्रह्मा आणि इतरांच्या डोळ्यांसमोर, त्याला क्षणात राख केलं; तो दैत्यांचा नाश करणारा, भयंकर चक्र पुन्हा अचल विष्णूकडे परत गेला.
ततो ब्रह्मादयो देवाः शक्रमुख्याश्च लोकपाः। दृष्ट्वा च विजयं विष्णोः स्तुवंति स्म समागताः
मग ब्रह्मा आणि इतर देवता, आणि इंद्रासह सर्व लोकपाल, विष्णूचा विजय पाहून एकत्र जमले आणि त्याची स्तुती करू लागले.
देवा ऊचुः-। नताः स्म विष्णुं जगदादिभूतं सुरासुरेंद्रं जगतां प्रपालकम्। यन्नाभिपद्मात्किल पद्मयोनिर्बभूव तं वै शरणं गताः स्मः
देव म्हणाले— 'जगाचा आदि, देवांचा आणि असुरांचा स्वामी, सर्व जगाचा रक्षक असलेल्या विष्णूला आम्ही वंदन करतो; ज्याच्या नाभीच्या कमळातून कमलजन्मा ब्रह्मा उत्पन्न झाला, त्याच्या चरणी आम्ही शरण आलो आहोत.'
नमोनमो मत्स्यवपुर्द्धराय नमोस्तु ते कच्छपरूपधारिणे। नमः प्रकुर्मश्च नृसिंहरूपिणे तथा पुनर्वामनरूपिणे नमः
'मच्छ्यरूप धारण करणाऱ्या तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार; कूर्मरूप घेतलेल्या तुला नमस्कार; नरसिंहरूपात आणि पुन्हा वामनरूपात तुला आम्ही वंदन करतो.'
नमोस्तु ते क्षत्रविनाशनाय रामाय रामाय दशास्यनाशिने। प्रलंबहंत्रे शितिवाससे नमो नमोस्तु बुद्धाय च दैत्यमोहिने
'क्षत्रियांचा नाश करणाऱ्या तुला नमस्कार; रामरूपात, दशलोकांचा नाश करणाऱ्या रामाला नमस्कार; प्रलंबाचा वध करणाऱ्या, शुभ्र वस्त्र परिधान केलेल्या तुला आणि बुद्धरूपात, दैत्यांना भ्रमित करणाऱ्या तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.'
म्लेच्छांतकायापि च कल्किनाम्ने नमः पुनः क्रोडवपुर्धराय। जगद्धितार्थं च युगेयुगे भवान्बिभर्ति रूपं त्वसुराभवाय
'म्लेच्छांचा नाश करणाऱ्या कल्की रूपाला, आणि पुन्हा वराहरूप धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार; जगाच्या कल्याणासाठी, प्रत्येक युगात, असुरांचा नाश करण्यासाठी तू नवनवीन रूपे घेतोस.'
निषूदितोऽयं ह्यधुना किल त्वया दैत्यो हिरण्याक्ष इति प्रगल्भः। यश्चेंद्रमुख्यान्किललोकपालान्संहेलया चैव तिरश्चकार
'हा गर्विष्ठ हिरण्याक्ष दैत्य आता तुझ्या हातून मारला गेला आहे; ज्याने पूर्वी इंद्रासह सर्व लोकपालांना तुच्छतेने दूर लोटलं होतं.'
स वै त्वया देवहितार्थमेव निपातितो देववर प्रसीद। त्वमस्य विश्वस्य विसर्गकर्ता ब्राह्मेण रूपेण च देवदेव
'देवतांच्या हितासाठी त्याचा नाश तुझ्या हातून झाला आहे, हे देवश्रेष्ठा, कृपा कर; ब्रह्मरूपात, हे देवाधिदेव, तूच या विश्वाचा सर्जक आहेस.'
पाता त्वमेवास्य युगेयुगे च रूपाणि धत्से सुमनोहराणि। त्वमेव कालाग्निहरश्च भूत्वा विश्वं क्षयं नेष्यसि चांतकाले
'तूच या जगाचा रक्षक आहेस, प्रत्येक युगात सुंदर रूपे धारण करतोस; आणि शेवटी, तूच काळाग्नी होऊन या विश्वाचा विनाश करशील.'
अतो भवानेव च विश्वकारणं न ते परं जीवमजीवमीश। यत्किंच भूतं च भविष्यरूपं प्रवर्त्तमानं च तथैव रूपम्
म्हणून, हे प्रभो, या सृष्टीचे खरे कारण तुम्हीच आहात; तुमच्याशिवाय दुसरे कोणतेही, जिवंत किंवा निर्जीव, कारण नाही. जे काही आहे, जे होणार आहे, आणि जे सध्या घडत आहे—हे सर्व रूप तुमचंच आहे.
सर्वं त्वमेवासि चराचराख्यं न भाति विश्वं त्वदृते च किंचित्। अस्तीति नास्तीति च भेदनिष्ठं त्वय्येव भातं सदसत्स्वरूपम्
चालतं असो किंवा स्थिर असो, सर्व काही तुम्हीच आहात; तुमच्याशिवाय या विश्वात काहीच तेजस्वी नाही. 'आहे' किंवा 'नाही', वेगळेपण, आणि असण्याचं-नसण्याचं स्वरूप—हे सगळं फक्त तुमच्यातच दिसून येतं.
ततो भवंतं कतमोपि देव न ज्ञातुमर्हत्यविपक्वबुद्धिः। ऋते भवत्पादपरायणं जनं तेनागता स्मश्शरणं शरण्यम्
म्हणून, देवा, ज्यांची बुद्धी अजून परिपक्व नाही, अशा कोणालाही तुम्हाला खऱ्या अर्थाने ओळखता येत नाही; फक्त तुमच्या चरणांवर प्रेम करणाऱ्यांनाच हे शक्य आहे. म्हणूनच आम्ही, सर्वांचा आधार असलेल्या तुमच्याकडे शरण आलो आहोत.
व्यास उवाच-। ततो विष्णुः प्रसन्नात्मा उवाच त्रिदिवौकसः। तुष्टोस्मि देवा भद्रं वो युष्मत्स्तोत्रेण सांप्रतम्
व्यास म्हणाले: त्यानंतर विष्णू प्रसन्न मनाने देवांना म्हणाले, 'देवांनो, मी तुमच्या या स्तोत्रामुळे तृप्त झालो आहे; तुमचं कल्याण होवो.'