गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि। मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
जो कोणी 'गंगा, गंगा' असे शेकडो योजन दूरूनही म्हणतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात जातो.
अंधाश्च पंगवस्ते च वृथाभव समुद्भवाः। गर्भपाताद्विपद्यंते ये गंगां न गता नराः
जे लोक गंगेपर्यंत पोहोचू शकले नाहीत, तेच जन्माला अंध, पंगू, व्यर्थ जन्म घेणारे किंवा गर्भपाताने मृत्यू पावणारे असतात.
न कीर्तयंति ये गंगां जडतुल्या नराधमाः। परान्नोपदिशंति स्म वातूलाश्चित्तविभ्रमाः
जे लोक गंगेचे गुणगान करत नाहीत, ते मुर्खासारखे आणि नीच असतात. अशा लोकांचे मन नेहमी अस्थिर आणि गोंधळलेले असते, आणि ते दुसऱ्याच्या घरीचं अन्न खातात.
न पठंति जना ये च तेषां शास्त्रं विनिष्फलम्। गंगापुण्यफलं विप्राः कुधियः पतिताधमाः
जे लोक गंगेचे स्तवन वाचत नाहीत, त्यांच्यासाठी शास्त्र निष्फळ ठरते. हे ब्राह्मणहो, वाईट बुद्धीचे आणि अधम लोक गंगेचे पुण्य मिळवत नाहीत.
पाठयंति जना ये च श्रद्धया निपठंति च। गच्छंति ते दिवं धीरास्तारयंति पितॄन्गुरून्
जे लोक श्रद्धेने गंगेचे स्तोत्र वाचतात आणि शिकतात, ते धीर लोक स्वर्गात जातात आणि आपल्या पूर्वजांना व गुरूंना तारतात.
पाथेयकं गच्छतां यो वसु शक्त्या प्रयच्छति। भागीरथ्या लभेत्स्नानं यः परान्नेन गच्छति
जो माणूस प्रवाशांना आपल्या कुवतीनुसार वाटेत खाण्याची सोय करतो किंवा दुसऱ्याच्या घरीचं अन्न घेऊन भागीरथीला जातो, त्याला गंगेतील स्नानाचे पुण्य मिळते.
कर्तुः स्नानफलं विद्याद्द्विगुणं प्रेरकस्य च। इच्छयानिच्छया चापि प्रेरणेनान्यसेवया
जो स्वतः स्नान करतो त्याला त्याचे फळ मिळते, पण जो दुसऱ्याला प्रोत्साहन देतो त्याला ते फळ दुप्पट मिळते, मग ते इच्छेने असो वा अनिच्छेने, सांगून असो वा सेवा करून.
जाह्नवीं यो गतः पुण्यां स गच्छेन्निर्जरालयम्। द्विजा ऊचुः- गंगायाः कीर्तनं व्यास श्रुतं त्वत्तो विनिर्मलम्
जो कोणी पवित्र जाह्नवीला जातो, तो अमर लोकात पोहोचतो. द्विज म्हणाले— 'व्यासा, आम्ही तुझ्याकडून गंगेचे निर्मळ कीर्तन ऐकले.'
गंगा कस्मात्किमाकारा कुतः सा ह्यतिपावनी। व्यास उवाच- शृणुध्वं कथयाम्यद्य कथां पुण्यां पुरातनीं
'गंगा इतकी पवित्र का आहे, तिचा स्वरूप काय आहे, आणि ती कुठून आली?' व्यास म्हणाले— 'ऐका, मी तुम्हाला आता एक प्राचीन आणि पुण्यवान कथा सांगतो.'
यां श्रुत्वा मोक्षमार्गं च प्राप्नोति नरसत्तमः। ब्रह्मलोकं पुरा गत्वा नारदो मुनिपुंगवः
ज्याचे ऐकून श्रेष्ठ पुरुष मोक्षाचा मार्ग प्राप्त करतात; पूर्वी एकदा महान ऋषी नारद ब्रह्मलोकात गेले.
नत्वा विधिं च पप्रच्छ पूतं त्रैलोक्यपावनम्। किं सृष्टं च त्वया तात संमतं शंभुकृष्णयोः
नारदांनी विधीला वंदन करून विचारले— 'हे त्रैलोक्य शुद्ध करणाऱ्या, शंभू आणि कृष्ण यांना प्रिय असे तू काय निर्माण केलेस?'
सर्वलोकहितार्थाय भुवःस्थाने समीहितम्। देवी वा देवता का वा सर्वासामुत्तमोत्तमा
'सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी पृथ्वीवर काय स्थापन केले आहे? ती कोणती देवी किंवा देवता आहे, जी सर्वांत श्रेष्ठ मानली जाते?'
यां समासाद्य देवाश्च दैत्यमानुषपन्नगाः। अंडजाः स्वेदजा वृक्षा ये चान्य उद्भिज्जादयः
'जिच्या सान्निध्यात देव, दैत्य, मानव, सर्प, पक्षी, स्वेदज, वृक्ष आणि इतर बीजज अशा सर्वांना—'
सर्वे यांति शिवं ब्रह्मन्समग्रं विभवं ध्रुवम्। ब्रह्मोवाच- सृजता च पुरा प्रोक्ता माया प्रकृतिरूपिणी
'—सर्वांना शुभता, संपूर्ण आणि निश्चित समृद्धी मिळते?' ब्रह्मा म्हणाले— 'सृष्टीच्या आरंभी तिला माया, म्हणजेच प्रकृती असे नाव होते.'
आद्या भव स्वलोकानां त्वत्तो भवं सृजाम्यहम्। एतच्छ्रुत्वा परा सा च सप्तधा चाभवत्तदा
'हे आद्या, तू सर्व लोकांची माता हो. तुझ्यापासून मी सृष्टी निर्माण करतो.' हे ऐकून ती श्रेष्ठ झाली आणि सात भागांत विभागली गेली.
गायत्रीवाक्च स्वर्लक्ष्मीस्सर्वसस्य वसुप्रदा। ज्ञानविद्या उमादेवी शक्तिबीजा तपस्विनी
गायत्री, वाक्, स्वर्गाची लक्ष्मी, सर्व धान्यांची आणि संपत्तीची दात्री, ज्ञान, विद्या, उमा देवी, शक्तीचे बीज आणि तपस्विनी—
वर्णिका धर्मद्रवा च एतास्सप्त प्रकीर्तिताः। गायत्रीप्रभवा वेदा वेदात्सर्वं स्थितं जगत्
वर्णिका आणि धर्मद्रवा—या सात देवी प्रसिद्ध आहेत. गायत्रीपासून वेद निर्माण झाले आणि वेदांपासून हे सर्व जग उभे आहे.
स्वस्ति स्वाहा स्वधा दीक्षा एता गायत्रिजा स्मृताः। उच्चारयेत्सदा यज्ञे गायत्रीं मातृकादिभिः
स्वस्ति, स्वाहा, स्वधा आणि दीक्षा या गायत्रीपासून उत्पन्न झाल्या आहेत असे सांगितले जाते. यज्ञात नेहमी गायत्री आणि मातृका अक्षरे उच्चारावीत.
क्रतौ देवाः स्वधां प्राप्य भवेयुरजरामराः। ततस्सुधारसं देवा मुमुचुर्धरणीतले
यज्ञात देवांना स्वधा मिळाल्यावर ते वृद्धत्वरहित आणि अमर होतात. त्यानंतर देवांनी अमृताचा रस पृथ्वीवर सोडला.
अथ सस्यवती पृथ्वी ओषधीनां परा शुभा। फलमूलैरसैर्भक्ष्यैर्जनाः सुस्थतराभवन्
मग पृ्थ्वीवर भरपूर धान्य आले आणि ती सर्व औषधींचा मुख्य स्रोत झाली. फळ, मूळ आणि खाण्याजोग्या वनस्पतींमुळे लोक अधिक निरोगी झाले.
भारती सर्वलोकानां चानने मानसे स्थिता। तथैव सर्वशास्त्रेषु धर्मोद्देशं करोति सा
भारती सर्व लोकांच्या तोंडात आणि मनात वसते, तसेच सर्व शास्त्रांतही ती धर्माचे शिक्षण स्थापन करते.
विज्ञानं कलहं शोकं मोहामोहं शिवाशिवम्। तया विना जगत्सर्वं यात्यतत्त्वमिति स्मृतम्
ज्ञान, भांडण, दु:ख, भ्रम, स्पष्टता, शुभ आणि अशुभ — या सगळ्यांशिवाय ती नसली तर हे जग आपली खरी ओळख गमावते, असे मानले जाते.
कमलासंभवश्चैव वस्त्रभूषणसंचयः। सुखं राज्यं त्रिलोके तु ततः सा हरिवल्लभा
कमळातून जन्म, वस्त्र आणि दागिन्यांचा संग्रह, सुख, आणि तिन्ही लोकांवर राज्य — हे सर्व हरिवल्लभेच्या कृपेने मिळते.
उमया हेतुना शंभोर्ज्ञानं लोकेषु संततम्। ज्ञानमाता च सा ज्ञेया शंभोरर्धाङ्गवासिनी
उमेमुळे शंभूचे ज्ञान सर्व लोकांत पसरले आहे; ती ज्ञानाची जननी असून, शंभूच्या अर्ध्या अंगात वसते.
वर्णिकाशक्तिरत्युग्रा सर्वलोकप्रमोहिनी। सर्वलोकेषु लोकानां स्थितिसंहारकारिणी१०० 1.62.100 देव्या च निहतौ पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ। रुरुश्चापि हतो घोरः सर्वलोकपरिश्रुतः
वर्णांची शक्ती अतिशय प्रबळ असून, ती सर्व लोकांना मोहात टाकते; सर्व लोकांत ती सृष्टी आणि संहार घडवते. देवीने पूर्वी मधु आणि कैटभ हे असुर मारले, तसेच सर्वत्र प्रसिद्ध असलेला भयंकर रुरुही तिच्यामुळे नष्ट झाला.
सर्वदेवैकजेतारं सा जघ्ने महिषासुरम्। निहता लीलया देव्या येऽसुरा दैत्यपुंगवाः
तिने सर्व देवांना जिंकणाऱ्या महिषासुराचा वध केला; देवीने सहजपणे असुरांचे श्रेष्ठ पुरुषही नष्ट केले.
एवं बलानि दैत्यानां निहत्य सर्वदा तया। पालितं मोदितं चैव कृत्स्नमेतज्जगत्त्रयम्
अशा प्रकारे, तिने नेहमीच दैत्यांची शक्ती नष्ट करून हे संपूर्ण त्रैलोक्य रक्षण केले आणि आनंदित केले.
धर्मद्रवस्वरूपा च सर्वधर्मप्रतिष्ठिता। महतीं तां समालोक्य मया कमंडलौ धृता
ती धर्माच्या साररूपात असून, सर्व धर्मांत स्थिर आहे; त्या महान देवीचे दर्शन घेऊन मी कमंडलू हातात घेतला.
विष्णुपादाब्जसम्भूता शंभुना शिरसा धृता। अस्माभिश्च त्रिभिर्युक्ता ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः
विष्णूच्या चरणकमळातून उत्पन्न झालेली ती, शंभूने आपल्या डोक्यावर घेतली, आणि आम्ही तिघांनी — ब्रह्मा, विष्णू, महेश — तिचा स्वीकार केला.
धर्मद्रवा परिख्याता जलरूपा कमंडलौ। बलियज्ञेषु संभूता विष्णुना प्रभविष्णुना
ती धर्माचा सार म्हणून ओळखली जाते, कमंडलूमधील जलरूपात आहे; बळीच्या यज्ञात ती पराक्रमी विष्णूने प्रकट केली.