त्यजंति पितरं पुत्राः प्रियं पत्न्यः सुहृद्गणाः। अन्ये च बांधवाः सर्वे गंगा तु न परित्यजेत्
पुत्र वडिलांना सोडतात, प्रिय पत्नी आणि मित्रमंडळीही तसेच करतात, इतर नातेवाईक सुद्धा सोडतात; पण गंगा मात्र कधीच कोणाला सोडत नाही.
यथा माता स्वयं जन्ममलशौचं च कारयेत्। क्रोडीकृत्य तथा तेषां गंगा प्रक्षालयेन्मलम्
जशी आई आपल्या मुलाला जवळ घेऊन जन्मानंतरची अशुद्धता स्वतः स्वच्छ करते, तशीच गंगा सुद्धा त्यांची मलिनता दूर करते.
भवंति ते सुविख्याता भोग्यालंकारपूजिताः। दर्शने क्रियते गंगा सकृद्भक्त्या नरैस्तु यैः
जे लोक गंगेला एकदाही भक्तीने पूजतात, ते सर्वत्र प्रसिद्ध होतात, सुख-संपत्ती आणि अलंकारांनी सन्मानित होतात.
तेषां कुलानां लक्षं तु भवात्तारयते शिवा। स्मृतार्ति हर्त्री यैर्ध्याता संस्तुता साधुमोदिता
जे गंगेला आठवतात, ध्यान करतात, स्तुती करतात आणि तिच्यात आनंद मानतात, अशा लोकांच्या लाखो पिढ्यांना शुभ गंगा तारते.
गंगा तारयते नॄणामुभौ वंशौ भवार्णवात्। संक्रांतिषु व्यतीपाते ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
गंगा दोन्ही कुलांना संसाराच्या समुद्रातून तारते, संक्रांती, ग्रहण, चंद्र-सूर्याच्या ग्रहणाच्या वेळीही.
पुण्ये स्नात्वा तु गंगायां कुलकोटिं समुद्धरेत्। शुक्लपक्षे दिवामर्त्या गंगायामुत्तरायणे
पवित्र काळात गंगेत स्नान केल्याने माणूस आपल्या कोटी पिढ्यांना उध्दारतो; शुक्ल पक्षात, दिवसा आणि उत्तरायण काळात गंगेत.
धन्या देहं विमुंचंति हृदिस्थे च जनार्दने। अनेन विधिना यस्तु भागीरथ्या जले शुभे
ज्यांच्या हृदयात जनार्दन असतो आणि जे गंगाजलात शरीर सोडतात, ते खरोखरच धन्य होतात.
प्राणांस्त्यक्त्वा व्रजेत्स्वर्गं पुनरावृत्तिवर्जितम्। यो गंगानुगतो नित्यं सर्वदेवानुगो हि सः
जे गंगेला नेहमी अनुसरतात, ते प्राण सोडून स्वर्गात जातात आणि पुन्हा जन्म घेत नाहीत; गंगेला अनुसरणारा सर्व देवतांना अनुसरतो.
सर्वदेवमयो विष्णुर्गंगा विष्णुमयी यतः। गंगायां पिंडदानेन पितॄणां वै तिलोदकैः
सर्व देवांचा स्वरूप असलेला विष्णु आणि विष्णुमय गंगा; गंगेत पिंडदान आणि तिळोदक दिल्याने पितरांना मोठं फळ मिळतं.
नरकस्था दिवं यांति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः। परदारपरद्रव्य बाधा द्रोहपरस्य च
नरकात असलेले स्वर्गात जातात, स्वर्गातले मोक्ष मिळवतात; परस्त्री, परधनाचा अपमान करणाऱ्यांनाही, दुसऱ्याशी वैर करणाऱ्यांनाही.
गतिर्मनुष्यमात्रस्य गंगैव परमा गतिः। वेदशास्त्रविहीनस्य गुरुनिंदापरस्य च
सर्व माणसांसाठी गंगा हीच श्रेष्ठ गती आहे; वेदशास्त्र न कळणाऱ्यांसाठी, गुरुचा अपमान करणाऱ्यांसाठी सुद्धा.
समयाचारहीनस्य नास्ति गंगासमा गतिः। किं यज्ञैर्बहुवित्ताढ्यैः किं तपोभिः सुदुष्करैः
नियम आणि आचार नसलेल्यांसाठी गंगेइतकी दुसरी गती नाही; मग भरपूर संपत्तीच्या यज्ञांनी किंवा कठीण तपांनी काय उपयोग?
स्वर्गमोक्षप्रदा गंगा सुखसौभाग्यपूजिता। नियमैः परमैर्नित्यं किं योगैश्चित्तरोधकैः
गंगा स्वर्ग आणि मोक्ष देते, सुख आणि सौभाग्यासाठी पूजली जाते; मग कठीण नियम किंवा मनाला आवरणारे योग कशाला?
भुक्तिमुक्तिप्रदा गंगा सुखमोक्षाग्रतः स्थिता। अनेकजन्मसंघात पापं पुंसां विनश्यति
गंगा भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते, सुख आणि मुक्तीमध्ये सर्वोच्च आहे; अनेक जन्मांच्या पापांचा समूह तिच्यामुळे नाहीसा होतो.
स्नानमात्रेण गंगायां सद्यः स्यात्पुण्यभाङ्नरः। प्रभासे गोसहस्रस्य राहुग्रस्ते दिवाकरे
फक्त गंगेत स्नान केल्याने माणूस त्वरित पुण्याचा भागी होतो; प्रभास क्षेत्रात, राहूने सूर्यग्रहणाच्या वेळी, हजार गायी दान केल्याचं फळ मिळतं.
लभते यत्फलं दाने गंगास्नानाद्दिनेदिने। दृष्ट्वा तु हरते पापं स्पृष्ट्वा तु लभते दिवम्
दानाने जे फळ मिळतं, ते गंगेत दररोज स्नान केल्याने मिळतं; तिला पाहिलं की पाप नष्ट होतं, आणि तिला स्पर्श केल्यावर स्वर्ग मिळतो.
प्रसंगादपि सा गंगा मोक्षदा त्ववगाहिता। सर्वेन्द्रियाणां चापल्यं वासनाशक्तिसंभवम्
फक्त स्पर्शानेसुद्धा गंगा मुक्ती देते, विशेषतः तिच्या पाण्यात उतरल्यावर. सर्व इंद्रियांची चंचलता मनातल्या वासनांच्या जोरावर निर्माण होते.
निर्घृणत्वं ततो गंगा दर्शनात्प्रविनश्यति। परद्रव्याभिकांक्षित्वं परदाराभिलाषिता
गंगेचं दर्शन केल्यावर मनातील निर्दयपणा नाहीसा होतो; दुसऱ्याच्या संपत्तीची आणि दुसऱ्याच्या स्त्रीची इच्छा मनातून निघून जाते.
परधर्मे रुचिश्चैव दर्शनादेव नश्यति। यदृच्छालाभ संतोषस्स्वधर्मेषु प्रवर्तते
गंगेचं दर्शन केल्यावर दुसऱ्याच्या धर्मात रस उरत नाही; आणि आपल्याला जसं सहज मिळतं त्यात समाधान वाटू लागतं.
सर्वभूतसमत्वं च गङ्गायां मज्जनाद्भवेत्। यस्तु गंगां समाश्रित्य सुखं तिष्ठति मानवः
गंगेत स्नान केल्यावर सर्व प्राण्यांमध्ये समता वाटू लागते; आणि जो मनुष्य गंगेच्या सान्निध्यात राहतो, तो नेहमी सुखात असतो.
जीवन्मुक्तस्स एवेह सर्वेषामुत्तमोत्तमः। गंगां संश्रित्य यस्तिष्ठेत्तस्य कार्यं न विद्यते
जो गंगेच्या आश्रयाने राहतो, तोच खऱ्या अर्थाने जिवंतपणी मुक्त होतो आणि सर्वांत श्रेष्ठ ठरतो; गंगेच्या सान्निध्यात राहणाऱ्याला दुसरं काही करायचं उरत नाही.
कृतकृत्यस्स वै मुक्तो जीवन्मुक्तश्च मानवः। यज्ञो दानं तपो जप्यं श्राद्धं च सुरपूजनम्
असा मनुष्य सर्व कर्तव्ये पूर्ण करून खऱ्या अर्थाने मुक्त होतो; यज्ञ, दान, तप, जप, श्राद्ध आणि देवांची पूजा—
गंगायां तु कृतं नित्यं कोटिकोटि गुणं भवेत्। अन्यस्थाने कृतं पापं गंगातीरे विनश्यति
गंगेत दररोज जे काही केलं जातं त्याला कोट्यवधी पटीने पुण्य मिळतं; आणि इतर कुठे केलेलं पाप गंगेच्या काठी गेल्यावर नाहीसं होतं.
गंगातीरे कृतं पापं गंगास्नानेन नश्यति। आत्मनो जन्मनक्षत्रे जाह्नवीसंगते दिने
गंगेच्या काठी केलेलं पापसुद्धा गंगेत स्नान केल्यावर नष्ट होतं; आणि ज्या दिवशी आपल्या जन्मताऱ्याला जाह्नवीचं संगम जुळतं—
नरः स्नात्वा तु गंगायां स्वकुलं च समुद्धरेत्। आदरेण यथा स्तौति धनवंतं सदा नरः५० 1.62.
त्या दिवशी गंगेत स्नान केल्यावर मनुष्य आपल्या संपूर्ण कुलाचं उद्धार करतो; जसं मनुष्य नेहमी श्रद्धेने धनवानाचं कौतुक करतो.
सकृद्गंगां तथा स्तुत्वा भवेत्स्वर्गस्य भाजनम्। अश्रद्धयापि गंगायां योसौ नामानुकीर्तनं
अशा प्रकारे गंगेचं एकदाचही स्तवन केलं, तरी मनुष्य स्वर्गाचा अधिकारी होतो; आणि श्रद्धा नसली तरी जो कोणी गंगेत तिचं नाव उच्चारतो—
करोति पुण्यवाहिन्यास्स वै स्वर्गस्य भाजनम्। क्षितौ भावयतो मर्त्यान्नागांस्तारयतेप्यधः
तोही पुण्यवाहिनी गंगेच्या कृपेने स्वर्गाचा अधिकारी होतो; पृथ्वीवर असतानाही तो अधःस्थित नागांनाही तारतो.
दिवि तारयते देवान्गंगा त्रिपथगा स्मृता। ज्ञानतोज्ञानतो वापि कामतोऽकामतोपि वा
स्वर्गातसुद्धा तो देवतांना तारतो; गंगा ही त्रिपथगा म्हणून ओळखली जाते, ती ज्ञानाने किंवा अज्ञानाने, इच्छेने किंवा अनिच्छेने जरी गाठली—
गंगायां च मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विंदति। या गतिर्योगयुक्तस्य सत्वस्थस्य मनीषिणः
गंगेत मरण पावलेला मनुष्य स्वर्ग आणि मुक्ती दोन्ही मिळवतो; जसा योगी सत्कर्मात स्थिर राहून जी अवस्था मिळवतो—
सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गंगायां तु शरीरिणः। चांद्रायणसहस्राणि यश्चरेत्कायशोधनम्
तीच अवस्था गंगेत प्राण सोडणाऱ्याला मिळते; हजारो चांद्रायण व्रतांनी शरीर शुद्ध केलं तरी—