ब्रह्महत्यादयः पापव्याधयः पापसंभवाः। कुमंत्रिणा कृता ये च सर्वे नश्यंति तत्र वै
ब्राह्मणहत्येसारखी पापे, पापातून होणारे रोग, आणि वाईट मंत्रांनी निर्माण झालेल्या सगळ्या व्याधी, तिथे नष्ट होतात.
भूतले वापि तं येन हर्यर्थं तुलसीवनम्। कृतं क्रतुशतं तेन विधिवत्प्रियदक्षिणम्
जो कोणी हरिच्या भक्तीसाठी पृथ्वीवर तुळशीवन लावतो, त्याने जणू शंभर यज्ञ योग्य रीतीने आणि प्रिय दक्षिणेसह केले आहेत.
हरिलिंगेषु चान्येषु सालग्रामशिलासु च। तुलसीग्रहणं कृत्वा विष्णोः सायुज्यमाव्रजेत्
हरिच्या लिंगांवर किंवा शाळग्रामाच्या दगडांवर तुळशीचे पान अर्पण केल्याने, त्या व्यक्तीस विष्णूचे सायुज्य मिळते.
नंदंति पुरुषास्तस्य माधवार्थे क्षितौ तु यः। तुलसीं रोपयेद्धीरः स याति माधवालयम्
जो कोणी माधवासाठी पृथ्वीवर तुळशी लावतो, त्याचे मन आनंदित होते; असा स्थिर पुरुष माधवाच्या निवासस्थानी पोहोचतो.
पूजयित्वा हरिं देवं निर्माल्यं तुलसीदलम्। धारयेद्यः स्वशीर्षे तु पापात्पूतो दिवं व्रजेत्
जो कोणी हरि या देवतेची पूजा करून, अर्पण केलेले तुळशीचे पान आपल्या डोक्यावर ठेवतो, तो पापमुक्त होऊन स्वर्गात जातो.
पूजने कीर्त्तने ध्याने रोपणे धारणे कलौ। तुलसी दहते पापं र्स्वर्गं मोक्षं ददाति च
कलियुगात पूजा, कीर्तन, ध्यान, तुळशी लावणे किंवा धारण करणे—या सर्वांत तुळशी पाप जाळते आणि स्वर्ग व मोक्ष देते.
उपदेशं दिशेदस्याः स्वयमाचरते पुनः
जो कोणी तुळशीचे महत्त्व दुसऱ्यांना सांगतो आणि स्वतःही आचरण करतो—
स याति परमं स्थानं माधवस्य निकेतनम्। हरेः प्रियकरं यच्च तन्मे प्रियतरं भवेत्
तो माधवाच्या परम स्थानाला, म्हणजेच त्याच्या निवासाला पोहोचतो; आणि जे काही हरिला प्रिय आहे, तेच मला सर्वात प्रिय असो.
सर्वेषामपि देवानां देवीनां च समंततः। श्राद्धेषु यज्ञकार्येषु पर्णमेकं षडानन
सर्व देव-देवतांसाठी, सर्व दिशांना, श्राद्ध आणि यज्ञकर्मात, फक्त एक तुळशीचे पान, हे षण्मुखा—
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तुलसीसेवनं कुरु। तुलसी सेविता येन तेन सर्वं तु सेवितम्
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तुळशीची सेवा कर; कारण जो तुळशीची सेवा करतो, त्याने सर्व काही साधले.
गुरुं विप्रं देवतीर्थं तस्मात्सेवय षण्मुख। शिखायां तुलसीं कृत्वा यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
म्हणून गुरु, ब्राह्मण, देवता आणि तीर्थ यांची सेवा कर, हे षण्मुखा; आणि जो आपल्या शिखेत तुळशी ठेवून प्राण सोडतो—
दुष्कृतौघाद्विनिर्मुक्तः स्वर्गमेति निरामयम्। राजसूयादिभिर्यज्ञैर्व्रतैश्च विविधैर्यमैः
तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि कोणत्याही दुःखाविना स्वर्गात जातो; राजसूयासारख्या यज्ञ, व्रत आणि विविध नियमांपेक्षा हे श्रेष्ठ आहे.
या गतिः प्राप्यते धीरैः तुलसीसेविनां भवेत्। तुलसीदलेन चैकेन पूजयित्वा हरिं नरः
धीराने तुळशीची सेवा करणाऱ्यांना जी अवस्था मिळते, तीच एक तुळशीचे पान अर्पण करून हरिपूजा करणाऱ्यालाही मिळते.
वैष्णवत्वमवाप्नोति किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः। न पिबेत्स पयो मातुस्तुलस्याः कोटिसंख्यकैः
तो विष्णूभक्तपद प्राप्त करतो—मग इतर मोठ्या ग्रंथांची गरज काय? तुळशीच्या आईचे दूध कोट्यावधी वेळा देखील प्यायला नको.
अर्चितः केशवो येन शाखामृदुलपल्लवैः। भावयेत्पुरुषान्मर्त्यः शतशोथ सहस्रशः
जो कोणी केशवाची पूजा कोमल तुळशीच्या पानांनी करतो, तो मनुष्य शंभर किंवा हजार पुरुषांइतका मानला जातो.
पूजयित्वा हरिं नित्यं कोमलैस्तुलसीदलैः। प्रधानतो गुणास्तात तुलस्या गदिता मया
जो दररोज कोमल तुळशीच्या पानांनी हरिपूजा करतो—हे प्रिय, मी तुला तुळशीचे मुख्य गुण सांगितले आहेत.
निखिलं पुरुकालेन गुणं वक्तुं न शक्नुमः। यस्त्विदं शृणुयान्नित्यमाख्यानं पुण्यसंचयम्
आपण कितीही काळ सांगितला तरी या सर्व गुणांचे पूर्ण वर्णन करता येणार नाही; पण जो कोणी हा पुण्याचा खजिना असलेला कथाभाग रोज ऐकतो,
पूर्वजन्मकृतात्पापान्मुच्यते जन्मबंधनात्। सकृत्पठनमात्रेण वह्निष्टोमफलं लभेत्
तो आपल्या पूर्वजन्मी केलेल्या पापांपासून आणि जन्मबंधनातून मुक्त होतो; आणि फक्त एकदाच हे वाचले तरी, अग्नीष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
न तस्य व्याधयः पुत्र मूर्खत्वं न कदाचन। सर्वदा जयमाप्नोति न गच्छेत्स पराजयं
त्याला कधीही आजार होत नाहीत, त्याची मुलेही कधी मूर्ख होत नाहीत; तो नेहमी विजय मिळवतो आणि कधीही पराभूत होत नाही.
लेखस्तिष्ठेद्गृहे यस्य तस्य लक्ष्मीः प्रवर्तते। न चाधयो न च प्रेता न शोको नावमानना
ज्या घरात हा ग्रंथ ठेवला जातो, तिथे लक्ष्मी वाढते; तिथे ना आजार, ना भुताखेत, ना दु:ख, ना अपमान असतो.
न तिष्ठंति क्षणं तत्र यत्रेयं वर्तते लिपिः
जिथे हे लिखाण असते, तिथे हे सर्व क्षणभरही टिकत नाहीत.
एकषष्टितमोऽध्यायः 1.61 द्विजाऊचुः- तुलसीपुष्पमाहात्म्यं श्रुतं त्वत्तो हरेः शुभम्। तस्या स्तोत्रं कृतं पुण्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्
द्विज म्हणाले: आम्ही तुझ्याकडून श्रीहरीला प्रिय असलेल्या तुळशीच्या फुलाचे शुभ माहात्म्य ऐकले; आता तू रचलेले तिचे पुण्य स्तोत्र आम्हाला ऐकायचे आहे.
व्यास उवाच- पुरा स्कंदपुराणे च यन्मया कीर्तितं द्विजाः। कथयामि पुराणं च पुरतो मोक्षहेतवे
व्यास म्हणाले: द्विजांनो, पूर्वी मी हे स्कंदपुराणात सांगितले होते; आता मोक्षासाठी तेच पुराणकथन मी पुन्हा सांगतो.
शतानंद मुनेः शिष्याः सर्वे ते संशितव्रताः। प्रणिपत्य गुरुं विप्राः पप्रच्छुः पुण्यतो हितम्
शतानंद ऋषींचे सर्व शिष्य, जे व्रतस्थ होते, त्यांनी गुरूंना नमस्कार करून, पुण्य आणि हितावह असे विचारले.
पूर्वं ब्रह्ममुखान्नाथ यच्छ्रुतं तुलसीस्तवम्। तद्वयं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदांवर
ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या गुरुजी, पूर्वी ब्रह्मदेवांच्या मुखातून ऐकलेले तुळशीचे स्तोत्र आम्हाला तुमच्याकडून ऐकायचे आहे.
शतानंद उवाच- नामोच्चारे कृते तस्याः प्रीणात्यसुरदर्पहा। पापानि विलयं यांति पुण्यं भवति चाक्षयम्
शतानंद म्हणाले: तिचे नाव उच्चारल्यावर, दैत्यांचा गर्व मोडणारा देव प्रसन्न होतो; पापे नाहीशी होतात आणि पुण्य कधीही संपत नाही.
सा कथं तुलसी लोकैः पूज्यते वंद्यते नहि। दर्शनादेव यस्यास्तु दानं कोटिगवां भवेत्
लोक तुळशीची कशी पूजा करतात आणि वंदना करतात? फक्त तिचे दर्शन घेतल्यानेही कोटी गायींचे दान केल्याचे फळ मिळते.
धन्यास्ते मानवा लोके यद्गृहे विद्यते कलौ। सालग्रामशिलार्थं तु तुलसी प्रत्यहं क्षितौ
कलियुगात ज्या घरात तुळशी आहे, तेथील लोक धन्य आहेत; शाळग्रामासाठी तुळशी रोज पृथ्वीवर ठेवली जाते.
तुलसीं ये विचिन्वंति धन्यास्ते करपल्लवाः। केशवार्थं कलौ ये च रोपयंतीह भूतले
ज्या हातांनी तुळशी शोधली जाते, ते हात धन्य आहेत; आणि कलियुगात केशवासाठी ज्या लोकांनी तुळशी लावली, तेही धन्य आहेत.
किं करिष्यति संरुष्टो यमोपि सह किंकरैः। तुलसीदलेन देवेशः पूजितो येन दुःखहा
ज्याने तुळशीच्या पानाने देवेशाची पूजा केली, जो दु:ख दूर करणारा आहे, त्याला यम आणि त्याचे सेवक काहीही करू शकत नाहीत.