कुलं शीलं कलत्रं च पुत्रं दुहितरं तथा। धनं राज्यमरोगत्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च
कुळ, चारित्र्य, पत्नी, मुलगा, मुलगी, धन, राज्य, आरोग्य, ज्ञान आणि विवेक — हे सर्व त्याला मिळतं.
वेदवेदांगशास्त्रं च पुराणागमसंहिताः। सर्वं करगतं मन्ये तुलस्याभ्यर्चने हरेः
वेद, वेदांग, शास्त्र, पुराण, आगम, संहितासुद्धा — हे सर्व तुळशीने हरिपूजा केल्यावर हातात असल्यासारखं मी मानतो.
यथा गंगा पवित्रांगी सुरलोके विमोक्षदा। यथा भागीरथी पुण्या तथैवं तुलसी शिवा
जशी गंगा देवांच्या लोकात पवित्र आणि मोक्षदायिनी आहे, जशी भागीरथी पुण्यवती आहे, तशीच तुळसही मंगल आहे.
किं च गंगाजले नैव किंच पुष्करसेवया। तुलसीदलमिश्रेण जलेनैव प्रमोद्यते
गंगाजल किंवा पुष्करतीर्थाची सेवा जशी आनंद देत नाही, तसा आनंद तुळशीच्या पानांनी मिसळलेल्या पाण्याने मिळतो.
माधवः संमुखो यस्य जन्मजन्मसुधीमतः। तस्य श्रद्धा भवेछ्रुत्वा तुलस्या हरिमर्चितुम्
ज्याचं मन जन्मोजन्मी शुद्ध आणि बुद्धिमान असतं, त्याच्यासमोर माधव प्रकट होतो; हे ऐकून त्याच्या मनात तुळशीने हरिपूजा करण्याची श्रद्धा निर्माण होते.
यो मंजरीदलैरेव तुलस्या विष्णुमर्चयेत्। तस्य पुण्यफलं स्कन्द कथितुं नैव शक्यते
जो कोणी तुळशीच्या मंजिरी आणि पानांनी विष्णूची पूजा करतो, त्याचं पुण्यफळ, हे स्कंदा, सांगणं अशक्य आहे.
तत्र केशवसान्निध्यं यत्रास्ति तुलसीवनम्। तत्र ब्रह्मा च कमला सर्वदेवगणैः सह
जिथे तुळशीवन आणि केशवाचं सान्निध्य आहे, तिथे ब्रह्मा, लक्ष्मी आणि सर्व देवतासमूह वास करतात.
तस्मात्तां संनिकृष्टे तु सदा देवीं प्रपूजयेत्। स्तोत्रमंत्रादिकं यद्वा सर्वमानंत्यमश्नुते
म्हणून त्या देवीची नेहमी जवळून पूजा करावी; कोणतंही स्तोत्र, मंत्र किंवा इतर काही केलं, तर त्याचा सर्वश्रेष्ठ फल मिळतो.
ये च प्रेताश्च कूश्मांडाः पिशाचा ब्रह्मराक्षसाः। भूतदैत्यादयस्तत्र पलायंते सदैव हि
जेथे तुळशी असते, तिथून सर्व प्रेतात्मे, कूष्मांड, पिशाच, ब्रह्मराक्षस, भुते, दैत्य आणि अशा प्रकारचे सगळेच नेहमी पळून जातात.
अलक्ष्मीर्नाशिनी घूर्णा या डाकिन्यादि मातरः। सर्वाः संकोचितां यांति दृष्ट्वा तु तुलसीदलं
दुर्भाग्य, रोग, चक्कर आणि डाकिनी वगैरे सर्व मातृका, तुळशीचे पान पाहताच, तिथे दबून जातात.
ब्रह्महत्यादयः पापव्याधयः पापसंभवाः। कुमंत्रिणा कृता ये च सर्वे नश्यंति तत्र वै
ब्राह्मणहत्येसारखी पापे, पापातून होणारे रोग, आणि वाईट मंत्रांनी निर्माण झालेल्या सगळ्या व्याधी, तिथे नष्ट होतात.
भूतले वापि तं येन हर्यर्थं तुलसीवनम्। कृतं क्रतुशतं तेन विधिवत्प्रियदक्षिणम्
जो कोणी हरिच्या भक्तीसाठी पृथ्वीवर तुळशीवन लावतो, त्याने जणू शंभर यज्ञ योग्य रीतीने आणि प्रिय दक्षिणेसह केले आहेत.
हरिलिंगेषु चान्येषु सालग्रामशिलासु च। तुलसीग्रहणं कृत्वा विष्णोः सायुज्यमाव्रजेत्
हरिच्या लिंगांवर किंवा शाळग्रामाच्या दगडांवर तुळशीचे पान अर्पण केल्याने, त्या व्यक्तीस विष्णूचे सायुज्य मिळते.
नंदंति पुरुषास्तस्य माधवार्थे क्षितौ तु यः। तुलसीं रोपयेद्धीरः स याति माधवालयम्
जो कोणी माधवासाठी पृथ्वीवर तुळशी लावतो, त्याचे मन आनंदित होते; असा स्थिर पुरुष माधवाच्या निवासस्थानी पोहोचतो.
पूजयित्वा हरिं देवं निर्माल्यं तुलसीदलम्। धारयेद्यः स्वशीर्षे तु पापात्पूतो दिवं व्रजेत्
जो कोणी हरि या देवतेची पूजा करून, अर्पण केलेले तुळशीचे पान आपल्या डोक्यावर ठेवतो, तो पापमुक्त होऊन स्वर्गात जातो.
पूजने कीर्त्तने ध्याने रोपणे धारणे कलौ। तुलसी दहते पापं र्स्वर्गं मोक्षं ददाति च
कलियुगात पूजा, कीर्तन, ध्यान, तुळशी लावणे किंवा धारण करणे—या सर्वांत तुळशी पाप जाळते आणि स्वर्ग व मोक्ष देते.
उपदेशं दिशेदस्याः स्वयमाचरते पुनः
जो कोणी तुळशीचे महत्त्व दुसऱ्यांना सांगतो आणि स्वतःही आचरण करतो—
स याति परमं स्थानं माधवस्य निकेतनम्। हरेः प्रियकरं यच्च तन्मे प्रियतरं भवेत्
तो माधवाच्या परम स्थानाला, म्हणजेच त्याच्या निवासाला पोहोचतो; आणि जे काही हरिला प्रिय आहे, तेच मला सर्वात प्रिय असो.
सर्वेषामपि देवानां देवीनां च समंततः। श्राद्धेषु यज्ञकार्येषु पर्णमेकं षडानन
सर्व देव-देवतांसाठी, सर्व दिशांना, श्राद्ध आणि यज्ञकर्मात, फक्त एक तुळशीचे पान, हे षण्मुखा—
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तुलसीसेवनं कुरु। तुलसी सेविता येन तेन सर्वं तु सेवितम्
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तुळशीची सेवा कर; कारण जो तुळशीची सेवा करतो, त्याने सर्व काही साधले.
गुरुं विप्रं देवतीर्थं तस्मात्सेवय षण्मुख। शिखायां तुलसीं कृत्वा यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
म्हणून गुरु, ब्राह्मण, देवता आणि तीर्थ यांची सेवा कर, हे षण्मुखा; आणि जो आपल्या शिखेत तुळशी ठेवून प्राण सोडतो—
दुष्कृतौघाद्विनिर्मुक्तः स्वर्गमेति निरामयम्। राजसूयादिभिर्यज्ञैर्व्रतैश्च विविधैर्यमैः
तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि कोणत्याही दुःखाविना स्वर्गात जातो; राजसूयासारख्या यज्ञ, व्रत आणि विविध नियमांपेक्षा हे श्रेष्ठ आहे.
या गतिः प्राप्यते धीरैः तुलसीसेविनां भवेत्। तुलसीदलेन चैकेन पूजयित्वा हरिं नरः
धीराने तुळशीची सेवा करणाऱ्यांना जी अवस्था मिळते, तीच एक तुळशीचे पान अर्पण करून हरिपूजा करणाऱ्यालाही मिळते.
वैष्णवत्वमवाप्नोति किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः। न पिबेत्स पयो मातुस्तुलस्याः कोटिसंख्यकैः
तो विष्णूभक्तपद प्राप्त करतो—मग इतर मोठ्या ग्रंथांची गरज काय? तुळशीच्या आईचे दूध कोट्यावधी वेळा देखील प्यायला नको.
अर्चितः केशवो येन शाखामृदुलपल्लवैः। भावयेत्पुरुषान्मर्त्यः शतशोथ सहस्रशः
जो कोणी केशवाची पूजा कोमल तुळशीच्या पानांनी करतो, तो मनुष्य शंभर किंवा हजार पुरुषांइतका मानला जातो.
पूजयित्वा हरिं नित्यं कोमलैस्तुलसीदलैः। प्रधानतो गुणास्तात तुलस्या गदिता मया
जो दररोज कोमल तुळशीच्या पानांनी हरिपूजा करतो—हे प्रिय, मी तुला तुळशीचे मुख्य गुण सांगितले आहेत.
निखिलं पुरुकालेन गुणं वक्तुं न शक्नुमः। यस्त्विदं शृणुयान्नित्यमाख्यानं पुण्यसंचयम्
आपण कितीही काळ सांगितला तरी या सर्व गुणांचे पूर्ण वर्णन करता येणार नाही; पण जो कोणी हा पुण्याचा खजिना असलेला कथाभाग रोज ऐकतो,
पूर्वजन्मकृतात्पापान्मुच्यते जन्मबंधनात्। सकृत्पठनमात्रेण वह्निष्टोमफलं लभेत्
तो आपल्या पूर्वजन्मी केलेल्या पापांपासून आणि जन्मबंधनातून मुक्त होतो; आणि फक्त एकदाच हे वाचले तरी, अग्नीष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
न तस्य व्याधयः पुत्र मूर्खत्वं न कदाचन। सर्वदा जयमाप्नोति न गच्छेत्स पराजयं
त्याला कधीही आजार होत नाहीत, त्याची मुलेही कधी मूर्ख होत नाहीत; तो नेहमी विजय मिळवतो आणि कधीही पराभूत होत नाही.
लेखस्तिष्ठेद्गृहे यस्य तस्य लक्ष्मीः प्रवर्तते। न चाधयो न च प्रेता न शोको नावमानना
ज्या घरात हा ग्रंथ ठेवला जातो, तिथे लक्ष्मी वाढते; तिथे ना आजार, ना भुताखेत, ना दु:ख, ना अपमान असतो.