आगतं तं समारुह्य सचांडालपिशाचकाः। गतास्ते त्रिदिवं पुत्र व्रतैर्यज्ञैः सुदुर्लभम्
ते सर्व चांडाळ प्रेतांसह त्या रथावर बसले आणि व्रत व यज्ञांनीही कठीण असं स्वर्ग मिळवण्यासाठी निघून गेले.
स्कंद उवाच-। धात्रीभक्षणमात्रेण पुण्यं लब्ध्वा दिवं गताः। तद्भक्षिणः कथं स्वर्गं न गच्छंति नरादयः
स्कंद म्हणाले: फक्त धात्रीचं फळ खाऊन त्यांनी पुण्य मिळवलं आणि स्वर्गात गेले. मग हे नारद, जे धात्रीचं फळ खातात ते लोक स्वर्गात का जात नाहीत?
ईश्वर उवाच- पूर्वं ते ज्ञानलोपाच्च न जानंति हिताहितम्। उच्छिष्टं श्वभिरुत्स्पृष्टं श्लेष्ममूत्रं शकृत्तु वा
ईश्वर म्हणाले: पूर्वी त्यांना अज्ञानामुळे काय हितकारक आणि अहितकारक आहे हे कळत नव्हतं. कुत्र्यांनी स्पर्श केलेलं उष्टं, कफ, मूत्र किंवा विष्ठा—
मत्वा च मोहिताः श्रेष्ठं प्रेतादंति सदैव हि। शकृच्छौचजलं वांतं बलिसूकरकुक्कुटैः
हे सगळं त्यांनी आणि प्रेतांनी नेहमीच उत्तम समजलं. विष्ठा, शौचाचं पाणी, ओकलेलं, डुक्कर आणि कोंबड्यांनी खाल्लेलं नैवेद्य—
मृतके सूतके जप्यं न त्यक्तं येन केनचित्। तस्यान्नं च जलं प्रेताः खादंति तु सदैव हि
कोणीही मरण किंवा सुतकामुळे जप सोडत नाही. त्यांचं अन्न आणि पाणी प्रेत नेहमी खातात.
दुर्दांता गृहिणी यस्य शुचिसंयमवर्जिता। गुरुनिःसारिता दुष्टा संति प्रेताश्च तत्र वै
ज्याच्या घरी बायको दुष्ट, असंयमी, शुद्धतेपासून दूर आणि गुरूने हाकललेली असेल, तिथे प्रेतं असतात.
अपुङ्गवाः कुलैर्जात्या बलोत्साहविवर्जिताः। बधिराश्च कृशा दीनाः पिशाचाः कर्मजातयः
ज्या घरात कुळात पुरुष नाहीत, ताकद किंवा उत्साह नाही, बहिरे, खंगलेले, दुःखी—अशा प्रकारच्या प्रेतांचा जन्म कर्मामुळे होतो.
क्षणं च मंगलं नास्ति दुःखैर्देहयुता भृशम्। तेनैव विकृताकाराः सर्वभोगविवर्जिताः
त्यांना एक क्षणही शुभ नसतो; ते नेहमी दुःख आणि शरीराच्या यातना सहन करतात. त्यामुळे त्यांचा देह विकृत असतो आणि सर्व सुखांपासून वंचित असतात.
नग्नका रोगसंतप्ता मृता रूक्षा मलीमसाः। एते चान्ये च दुःखार्ताः सदैव प्रेतजातयः
हे प्रेत नेहमी नग्न, आजारांनी त्रस्त, मृत, कठीण आणि घाणेरडी असतात. हे आणि इतरही अनेक नेहमी दुःखाने पीडित असतात.
तेन कर्मविपाकेन जायंते काममीदृशाः। पितृमातृगुरूणां च देवनिंदापराश्च ये
कर्माच्या फळामुळे असे जीव जन्माला येतात. जे वडील, आई, गुरू आणि देवांची निंदा करतात—
पाषंडाः कौलिकाः पापास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि। गलपाशैर्जलैः शस्त्रैर्गरलैरात्मघातकाः
जे पाषंड, वाईट कुळातले, पापी असतात—हे सगळे प्रेत कर्मामुळे या पृथ्वीवर जन्म घेतात. जे गळ्यात दोरी लावून, पाण्यात बुडून, शस्त्राने किंवा विषाने स्वतःला मारतात—
इहलोके च ते प्रेताश्चांडालादिषु संभवाः। अंत्यजाः पतिताश्चैव पापरोगमृताश्च ये
या जगात असे प्रेत चांडाळ वगैरेमध्ये जन्म घेतात: जे अंती, पतित किंवा पापरोगाने मृत झालेले असतात.
अंत्यजैर्घातिता युद्धे ते प्रेता निश्चिता भुवि। महापातकसंयुक्ता विवाहे च बहिष्कृताः
युद्धात अंत्यजांनी मारलेले लोक निश्चितपणे पृथ्वीवर भूत होतात. ते मोठ्या पापांनी बांधलेले असतात आणि त्यांना लग्नाच्या विधीतून वगळले जाते.
शौर्यात्साहसिका ये च ते प्रेताः कर्मजा भुवि। राजद्रोहकरा ये च पितॄणां द्रोहचिंतकाः
जे लोक फक्त शौर्यावर किंवा धाडसावर वागत असतात, तेही त्यांच्या कर्मामुळे पृथ्वीवर भूत होतात. राजद्रोह करणारे किंवा पितरांविरुद्ध वाईट विचार करणारेही असेच होतात.
ध्यानाध्ययनहीनाश्च व्रतैर्देवार्चनादिभिः। अमंत्राः स्नानहीनाश्च गुरुस्त्रीगमने रताः
जे ध्यान किंवा वाचन करत नाहीत, व्रत, देवपूजा वगैरे टाळतात, जे मंत्राशिवाय विधी करतात, जे आंघोळ करत नाहीत आणि जे गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतात—
तथैव चांत्यजस्त्रीषु दुर्गतासु च संगताः। मृताः क्रूरोपवासेन म्लेच्छदेशस्थिता मृताः
तसेच जे अंत्यज किंवा गरीब स्त्रियांमध्ये मिसळतात, जे कडक उपवासाने मरतात किंवा जे परदेशात राहून मरतात—
म्लेच्छभाषायुताशुद्धास्तथाम्लेच्छोपजीविनः। अनुवर्तंति ये म्लेच्छान्स्त्रीधनैरुपजीवकाः
जे अशुद्ध लोक परकीय भाषा वापरतात, परदेशात राहून उपजीविका करतात, परदेशीयांचा पाठपुरावा करतात किंवा स्त्रिया आणि धनावर जगतात—
स्त्रियो यैश्च न रक्ष्यंते ते प्रेता नात्र संशयः। क्षुधासंतप्तदेहं तु श्रांतं विप्रं गृहागतम्
ज्यांनी स्त्रियांचे रक्षण केले नाही, ते नक्कीच भूत होतात; आणि जेव्हा एखादा भुकेला, थकलेला ब्राह्मण पाहुणा घरी येतो—
गुणपुण्यातिथिं त्यक्त्वा पिशाचत्वं व्रजंति ते। विक्रीणंति च वै गाश्च म्लेच्छेषु च गवाशिषु
—आणि त्याला योग्य सन्मान किंवा आदर देत नाहीत, तेही पिशाच्च होतात; तसेच जे गायी विकतात किंवा गायीचे मांस परदेशीयांना विकतात—
प्रेतलोके सुखं स्थित्वा ते च यांत्यपुनर्भवम्। अशौचाभ्यंतरे ये च जाताश्च पशवो मृताः
भूतांच्या लोकात काही काळ सुखाने राहून, ते पुन्हा जन्म घेत नाहीत; आणि जे प्राणी अपवित्र अवस्थेत जन्मतात किंवा मरतात—
चिरं प्रेताः पिशाचाश्च मृता जाताः पुनः पुनः। जातकर्ममुखैश्चैव संस्कारैर्ये विविर्जिताः
ते खूप काळ भूत किंवा पिशाच्च म्हणून राहतात, पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात आणि मरतात; तसेच जे जन्मापासून मृत्यूपर्यंतचे संस्कार टाळतात, त्यांचेही हेच होते.
एकैकस्मिश्च संस्कारे प्रेतत्वं परिहीयते। स्नानसंध्यासुरार्चाभिर्वेदयज्ञव्रताक्षरैः
प्रत्येक संस्कारामुळे भूतपण कमी होते—आंघोळ, संध्या, देवपूजा, वेदाध्ययन, यज्ञ, व्रत यामुळे.
आजन्मवर्जिताः पापास्ते प्रेताश्चापुनर्भवाः। भोजनोच्छिष्टपात्राणि यानि देहमलानि च
जे जन्मापासून हे कर्तव्ये टाळतात, ते पापी आणि पुन्हा जन्म न घेणारे भूत होतात; आणि जे उरलेले अन्न किंवा शरीरी मल पवित्र पाण्यात टाकतात—
निपातयंति ये तीर्थे ते प्रेता नात्र संशयः। दानमानार्चनैर्नैव यैर्विप्रा भुवि तर्पिताः
—तेही नक्कीच भूत होतात; आणि जे ब्राह्मणांना दान, मान किंवा पूजा देत नाहीत—
पितरो गुरवश्चैव प्रेतास्ते कर्मजा भृशम्। पतिं त्यक्त्वा च या नार्यो वसंति चेतरैर्जनैः
—त्यांचे पितर आणि गुरू त्यांच्या कर्मामुळे फार त्रस्त होऊन भूत होतात; आणि ज्या स्त्रिया पतीला सोडून दुसऱ्या पुरुषासोबत राहतात—
प्रेतलोके चिरं स्थित्वा जायंते चांत्ययोनिषु। पतिं च वंचयित्वा या विषयेंद्रियमोहिताः
—त्या भूतांच्या लोकात खूप काळ राहून, अंत्यज योनीत जन्म घेतात; आणि ज्या स्त्रिया इंद्रियांच्या मोहाने पतीची फसवणूक करतात—
मिष्टं चादंति याः पापास्तास्तु प्रेताश्चिरं भुवि। विण्मूत्रभक्षका ये च ब्रह्मस्व भक्षणे रताः
—त्या पापी स्त्रिया निषिद्ध अन्न खातात, त्या पृथ्वीवर दीर्घकाळ भूत होतात; तसेच जे विष्ठा, मूत्र खातात किंवा ब्राह्मणांचे धन खाण्यात रमतात—
अभक्ष्यभक्षकाश्चान्ये ते प्रेताश्चापुनर्भवाः। बलाद्ये परवस्तूनि गृह्णंति न ददत्यपि
—आणि जे इतर निषिद्ध वस्तू खातात, तेही पुन्हा जन्म न घेणारे भूत होतात; तसेच जे दुसऱ्याचे माल जबरदस्तीने घेतात आणि मागितल्यावरही देत नाहीत—
अतिथीनवमन्यंते प्रेता निरयमास्थिताः। तस्मादामलकीं भुक्त्वा स्नात्वा तस्य द्रवेण च १०० 1.60.
—जे पाहुण्यांचा अपमान करतात, ते नरकात राहणारे भूत होतात; म्हणून आवळ्याचे फळ खाऊन, त्याच्या रसाने स्नान केल्यावर—
सर्वपापाद्विनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवयामलकीं शिवाम्
—सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात सन्मान मिळतो; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी शुभ अशी आवळा सेवा करावी.