क्षुधयामलकीवृक्षं पुरः पीनफलान्वितम्। दृष्ट्वा संरुह्य सहसा चखाद फलमुत्तमम्
भुकेनं व्याकुळ होऊन त्याने समोरचं फुलांनी लगडलेलं आवळ्याचं झाड पाहिलं, पटकन वर चढून तो उत्तम फळं खाऊ लागला.
ततो दैवात्सवृक्षाग्रान्निपपात महीतले। वेदनागाढसंविद्धः पंचत्वमगमत्तदा
मग दैवाने तो त्या झाडाच्या टोकावरून खाली पडला आणि तीव्र वेदनेनं छळला जाऊन तिथेच त्याचा मृत्यू झाला.
ततः प्रेतगणाः सर्वे रक्षोभूतगणास्तथा। तनुं वोढुं मुदा सर्वे ये वै शमनसेवकाः
मग सगळे प्रेत, तसेच राक्षस, भूत आणि यमाचे सेवक आनंदानं त्याचं शरीर उचलायला आले.
न शक्नुवंति चांडालं मृतं द्रष्टुं महाबलाः। अन्योन्यं विग्रहस्तेषां ममायमिति भाषताम्
पण बलाढ्य असलेलेही त्या मृत चांडाळाकडे पाहू शकले नाहीत; त्यांच्यात 'हा माझा' असं म्हणत भांडण सुरू झालं.
ग्रहीतुं चापि नेतुं च न शक्तास्ते परस्परम्। ततस्ते तु समालोक्य गता मुनिगणान्प्रति
कोणीच त्याला पकडू किंवा नेऊ शकले नाहीत, म्हणून त्यांनी हे पाहून ऋषींच्या सभेकडे मोर्चा वळवला.
प्रेता ऊचुः- किमर्थं मुनयो धीराश्चांडालं पापकारिणम्। प्रेक्षितुं न वयं शक्ता न चापि यमसेवकाः
प्रेतांनी विचारलं— 'हे धीरगंभीर ऋषींनो, आम्ही आणि यमाचे सेवक या पापी चांडाळाकडे का पाहू शकत नाही?'
म्रियंते पातिता ये च स्थिरैर्युद्धपराङ्मुखाः। साहसैः पातिता भीता वज्राग्निकाष्ठपीडिताः
जे युद्धात पाठी फिरवून मारले जातात, जे हिंसेमुळे मरतात, जे भीतीनं वज्र, अग्नी किंवा लाकडानं छळले जातात—
सिंहव्याघ्रहता मर्त्या व्याघ्रैर्वा जलजंतुभिः। जलस्थलस्थिताः प्रेताः वृक्षपर्वतपातिताः
जे सिंह, वाघ किंवा पाण्यातील प्राण्यांनी मारले जातात, पाण्यात किंवा जमिनीवर मरतात, झाड किंवा डोंगरावरून पडतात—
पशुपक्षिहता ये च कारागारे गरे मृताः। आत्मघातमृता ये च श्राद्धादिकर्मवर्जिताः
जे पशू किंवा पक्ष्यांनी मारले जातात, जे तुरुंगात किंवा विषानं मरतात, जे आत्महत्या करतात किंवा ज्यांचे श्राद्ध वगैरे कर्म होत नाहीत—
गूढकर्ममृता धूर्ता गुरुविप्रनृपद्विषः। पाषंडाः कौलिकाः क्रूरा गरदाः कूटसाक्षिणः
जे गुप्त पाप करताना मरतात, दुष्ट, गुरु, ब्राह्मण किंवा राजाचा द्वेष करणारे, पाषंड, कौलिक, क्रूर, विष देणारे आणि खोटं साक्ष देणारे—
आशौचान्नस्य भोक्तारः प्रेतभोग्या न संशयः। ममायमिति भाषंतो नेतुं तं च न शक्नुमः
अशौचात अन्न खाणारे नक्कीच प्रेतांचे भक्ष्य होतात; तरीही 'हा माझा' असं म्हणत आम्ही त्याला नेऊ शकत नाही.
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः किंवा कस्य प्रभावतः। मुनय ऊचुः- अनेन भक्षितं प्रेताः पक्वं चामलकीफलम्
तो सूर्यासारखा पाहायला कठीण आहे; पण हे कोणाच्या प्रभावामुळे? ऋषी म्हणाले— 'प्रेतांनो, त्याने पिकलेलं आवळ्याचं फळ खाल्लं आहे.'
तत्संगं यांति तस्यैव फलानि प्रचुराणि च। तेनैव कारणेनायं दुष्प्रेक्ष्यो भवतां ध्रुवम्
ती फळं, जी त्याचीच आहेत आणि भरपूर आहेत, त्याच्यासोबत जातात; म्हणूनच तो तुम्हाला पाहायला कठीण झाला आहे.
वृक्षाग्रपतितस्याथ प्राणः स्नेहान्न च त्यजेत्। नायं चारेण सूर्यस्य न चान्ये पापकारिणः
झाडावरून पडूनही त्या फळाच्या मायेने त्याचा प्राण सुटत नाही; तो सूर्याच्या मार्गानं जात नाही, ना इतर पापी मार्गानं.
धात्रीभक्षणमात्रेण पापात्पूतो व्रजेद्दिवम्। प्रेता ऊचुः- पृच्छामो वो ह्यविज्ञानान्न वयं निंदकाः क्वचित्
फक्त आवळा खाल्ल्यानं माणूस पापातून शुद्ध होऊन स्वर्गात जातो. प्रेत म्हणाले— 'आम्ही अज्ञानामुळे विचारतो, दोष काढण्यासाठी नाही.'
विष्णुलोकाद्विमानं तु यावन्नैवात्र गच्छति। उच्यतां मुनिशार्दूला वो द्रुतं मनसि स्थितम्
तोवर विष्णुलोकातून विमान इथे येईपर्यंत, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, तुमच्या मनात जे आहे ते लवकर सांगा.
यावद्द्विजा न घोषंति वेदमंत्रादिकल्पितम्। घोष्यंते यत्र वेदाश्च मंत्राणि विविधानि च
जोपर्यंत द्विज लोक वेद आणि मंत्र यथाविधी उच्चारत नाहीत, जिथे वेद आणि विविध मंत्रांचा घोष होत नाही,
पुराणस्मृतयो यत्र क्षणं स्थातुं न शक्नुमः। यज्ञहोमजपस्थानदेवतार्चनकर्मणाम्
जिथे पुराणे आणि स्मृती एक क्षणही टिकू शकत नाहीत, तसेच यज्ञ, होम, जप, देवतांची पूजा यांसारखी कृत्ये होत नाहीत,
पुरतो वै न तिष्ठामस्तस्माद्वृत्तं समुच्यताम्। किं वै कृत्वा प्रेतयोनिं लभंते हि नरा द्विजाः५० 1.60.
अशा गोष्टींपुढे आपण उभे राहत नाही; म्हणून आता वर्तन सांगावे—कुठल्या कर्मामुळे माणसे, हे द्विजांनो, प्रेतयोनी मिळवतात?
श्रोतुमिच्छामहे सम्यक्कथं वै विकृतं वपुः। द्विजा ऊचुः- शीतवातातपक्लेशैः क्षुत्पिपासाविशेषकैः
आम्हाला नीट ऐकायचे आहे की शरीर कसे विकृत होते; द्विज म्हणाले—थंडी, वारा, ऊन, भूक आणि तहान यांच्या यातना,
अन्यैरपि च दुःखैर्ये पीडिताः कूटसाक्षिणः। वधबंधप्रमीताश्च प्रेतास्ते निरयं गताः
आणि इतर दुःखांनी जे त्रस्त होतात, जे खोटे साक्षीदार, मारणारे, बांधणारे किंवा मारणारे असतात—ते प्रेत नरकात जातात.
छिद्रान्वेषपरा ये च द्विजानां कर्मघातिनः। तथैव च गुरूणां च ते प्रेताश्चापुनर्भवाः
जे द्विजांच्या कर्मात अडथळा आणतात, दोष शोधतात, तसेच गुरूंच्या कर्मातही अडथळा आणतात—ते प्रेत पुन्हा जन्म घेत नाहीत.
दीयमाने द्विजाग्र्ये तु दातारं प्रतिविध्यति। चिरं प्रेतत्वमाश्रित्य नरकान्न निवर्तते
जेव्हा श्रेष्ठ द्विजाला काही दान दिले जाते आणि कोणी दात्याला अडवतो, तो माणूस फार काळ प्रेत राहतो आणि नरकातून परत येत नाही.
परस्य वाऽत्मनो वा गां कृत्वा पीडनवाहने। न पालयंति ये मूढास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि
जे मूर्ख दुसऱ्याची किंवा स्वतःची गाय ओझे वाहण्यासाठी वापरतात आणि तिची काळजी घेत नाहीत—ते प्रेत आपल्या कर्मामुळे पृथ्वीवर जन्म घेतात.
हीनप्रतिज्ञाश्चासत्यास्तथा भग्नव्रता नराः। नलिनीदलभुक्ताश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि
जे आपली वचने पाळत नाहीत, खोटे बोलतात, व्रत मोडतात किंवा कमळाची पाने खातात—हे प्रेत आपल्या कर्मामुळे पृथ्वीवर जन्म घेतात.
विक्रीणन्ति सुतां शुद्धां स्त्रियं साध्वीमकंटकाम्। पितृव्यमातुलादेश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि
जे शुद्ध, सती, निष्कलंक मुलगी, मुलगी, पुतणी किंवा चुलत बहिण विकतात—हे प्रेत आपल्या कर्मामुळे पृथ्वीवर जन्म घेतात.
एते चान्ये च बहवः प्रेता जाताः स्वकर्मभिः। प्रेता ऊचुः- न भवंति कथं प्रेताः कर्मणा केन वा द्विजाः
हे आणि असे अनेकजण आपल्या कर्मामुळे प्रेत होतात; प्रेत म्हणाले—कुठल्या कर्मामुळे माणसे प्रेत होत नाहीत, हे द्विजांनो?
हिताय वदनस्तूर्णं सर्वलोकहितं परम्। द्विजा ऊचुः- येन चैव कृतं स्नानं जले तीर्थस्य धीमता
सर्व लोकांच्या हितासाठी लवकर सांगा; द्विज म्हणाले—जो एकाग्र मनाने तीर्थाच्या पाण्यात स्नान करतो,
नमस्कृतं परं लिगं न प्रेतो जायते नरः। एकादश्यामुपोष्यैव द्वादश्यां च विशेषतः
आणि जो परम लिंगाला वंदन करतो, तो प्रेत होत नाही; विशेषतः एकादशी व्रत आणि द्वादशीचे उपवास केल्याने,
पूजयित्वा हरिं मर्त्याः प्रेतत्वं न व्रजंति वै। वेदाक्षरप्रसूतैश्च स्तोत्रमंत्रादिभिस्तथा
जो हरिची पूजा करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही; तसेच वेदाच्या अक्षरांनी तयार झालेल्या स्तोत्र आणि मंत्रांनी,