भुक्त्वा केशवनैवेद्यं यज्ञकोटिफलं लभेत् । पादोदकेन देवस्य हत्याकोटिसमन्विताः
जो केशवाला नैवेद्य अर्पण केलेले अन्न ग्रहण करतो, त्याला अगणित यज्ञांचे फळ मिळते. देवाच्या पादोदकाने, अगदी मोठ्या पापांचाही नाश होतो.
शुद्ध्यंति नात्र संदेहस्तथा शंखोदकेन हि । यो हि माहेश्वरो भूत्वा वैष्णवं च न पूजयेत्
शंखातील पाणी घेतल्यानेही शुद्धी होते, यात काहीच शंका नाही. पण जो माणूस महादेवभक्त असूनही विष्णूची पूजा करत नाही—
द्वेष्टा च याति नरकं यावदिंद्राश्चतुर्दश । ज्येष्ठाश्रमी गृहे यस्य मुहूर्त्तमपि विश्रमेत्
—आणि जो द्वेष करतो, तो चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत नरकात जातो. ज्याच्या घरी ज्येष्ठ संन्यासी एक क्षण जरी विसावला—
पितामहा युगान्यष्टौ भवत्यमृतभोजिनः । संसारे दुःखकांतारे निमज्ज्यंते नराधमाः
—त्याच्या आठ पिढ्यांतील पितरांना अमृताचे भोजन मिळते. पण जे नीच माणसे संसाराच्या दुःखाच्या समुद्रात बुडतात, त्यांचे तर हालच होतात.
वर्षकोटिसहस्राणि कृष्णाराधनवर्जिताः । स्नेहादभ्यर्चितैर्लिंगैः शालग्रामसमुद्भवैः
कोणीतरी लाखो वर्षे कृष्णाची पूजा न करता, प्रेमाने शाळग्रामातून बनवलेल्या लिंगांची पूजा केली—
मुक्तिं प्रयांति मनुजा योगसांख्येन वर्जिताः । मल्लिंगकोटिभिर्दृष्टैर्यत्फलं पूजितैः स्तुतैः
—तरीही त्यांना सांख्य किंवा योगाने मुक्ती मिळत नाही. कोट्यवधी लिंगांचे दर्शन, पूजा किंवा स्तुती केल्याने जे फळ मिळते—
शालग्रामशिलायां तु एकस्यामिह तद्भवेत् । द्वादशैव शिला यो वै शालग्रामसमुद्भवाः
—ते येथे एका शाळग्रामाच्या पूजेत मिळते. पण जो बारा शाळग्रामांची पूजा करतो—
अर्चयेद्वैष्णवो नित्यं तस्य पुण्यं न बोध मे । कोटिलिंगसहस्रैस्तु पूजितैर्जाह्नवी तटे
—तो वैष्णव नित्यपूजा करणारा, त्याचे पुण्य मी सांगूही शकत नाही. गंगेच्या काठी कोट्यवधी लिंगांची पूजा केली—
काशीवासे युगान्यष्टौ दिनेनैकेन तद्भवेत् । किं पुनर्बहुना यस्तु पूजयेद्वैष्णवो नरः
—किंवा आठ पिढ्या काशीमध्ये राहिले, तरी ते फळ एका दिवसात मिळते. मग जो माणूस वैष्णव म्हणून पूजा करतो, त्याचे काय वर्णन करावे?
नाहं ब्रह्मादयो देवाः संख्यां कर्तुं समीहते । तस्माद्भक्त्या च मद्भक्तैः प्रीत्यर्थं मम पुत्रक
मी, ब्रह्मा किंवा इतर देवही त्या पुण्याची मोजदाद करू शकत नाही. म्हणून, पुत्रा, माझ्या भक्तांनी मला आनंद मिळावा म्हणून भक्तीने शाळग्रामाची पूजा करावी.
कर्त्तव्यं मम तद्भक्त्या शालग्रामशिलार्च्चनम् । शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः
माझ्या भक्तीने शाळग्रामशिला पूजन अवश्य करावे, कारण त्या शाळग्रामशिलेत केशव स्वतः वास करतो.
तत्र देवासुरा यक्षा भुवनानि चतुर्दश
त्या ठिकाणी देव, असुर, यक्ष आणि चौदा भुवन सर्व उपस्थित असतात.
सुराणां कीर्तनैः सर्वैः कोटिभिश्च फलं लभेत् । तत्फलं कीर्त्तनादेव केशवे सुकृतं कलौ
सर्व देवांची कीर्ती गायल्याने कोट्यवधींचे फळ मिळते. कलियुगात केशवाची कीर्ती गायल्याने ते पुण्य सहज मिळते.
शालग्रामशिलाग्रे तु सकृत्पिंडेन तर्पिताः । वसंति पितरस्तस्य न संख्या तत्र विद्यते
शाळग्रामशिलेपुढे एकदाच पिंड अर्पण केल्यावर, त्या व्यक्तीचे पितर अनंत काळ तिथे वास करतात.
ये पिबंति नरा भक्त्या शालग्रामशिलाजलम् । पंचगव्यसहस्रैस्तु प्राशितैः किं प्रयोजनम्
जे भक्तीने शाळग्रामशिलेजल पितात, त्यांना हजारो पंचगव्य पिण्याची काहीच गरज नाही.
प्रायश्चित्ते समुत्पन्ने किं दानैः किमुपोषणैः । चांद्रायणैः सुचीर्णैश्च पीत्वा पादोदकं हरेः
प्रायश्चित्ताची वेळ आली, तर दान किंवा उपवासाची गरज नाही. हरिपादोदक पिल्यावर, उत्तम चांद्रायण व्रतही फिके पडते.
यः करोति तडागे तु प्रतिमां जलशायिनीम् । कोटिभिश्चापि किं कार्यमन्यदेवैश्च पूजितैः
जो माणूस तळ्यात जलशायी मूर्तीची स्थापना करतो, त्याला कोट्यवधी इतर कर्मांची किंवा इतर देवांची पूजा करण्याची गरज उरत नाही.
विष्णुमुख्यास्तु वै देवास्तत्र जल्पंति वै सह । प्रमाणमस्ति सर्वस्य सुकृतस्य हि पुत्रक
त्या ठिकाणी विष्णू प्रमुख देवांसह सर्व देव आपसात संवाद साधतात. पुत्रा, सर्व पुण्याचे प्रमाण निश्चित आहे.
फलप्रमाणं नैवास्तिशालग्रामशिलार्चन । यो ददाति शिलां विष्णोः शालग्रामसमुद्भवाम्
शाळग्रामाच्या दगडाची पूजा केल्याने मिळणाऱ्या फळाला काहीच माप नाही. जो कोणी शाळग्रामातून उत्पन्न झालेला दगड विष्णूला अर्पण करतो—
विप्राय विष्णुभक्ताय तेनेष्टं क्रतुभिः शतैः । गृहेऽपि वसतस्तस्य गंगास्नानं दिनेदिने
—तो जर तो दगड विष्णूभक्त ब्राह्मणाला देतो, तर त्याने जणू शेकडो यज्ञ केले असतात; तो घरी राहूनसुद्धा रोज गंगेत स्नान केल्याचे पुण्य मिळवतो.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । शालग्रामशिलातोयैरभिषेकं समाचरेत्
जो शाळग्रामाच्या दगडाच्या पाण्याने अभिषेक करतो, त्याला जणू सर्व तीर्थांत स्नान केल्याचे आणि सर्व यज्ञांत दीक्षा घेतल्याचे पुण्य मिळते.
स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पाषाणाः संति वै गुह । शालग्रामशिला ग्राव्णा नास्ति नास्ति समा पुनः
स्वर्गात, पृथ्वीवर आणि पाताळात खूप दगड आहेत, हे गुहा, पण शाळग्रामाच्या दगडासारखा दुसरा कोणताही नाही.
मानुषे दुर्ल्लभे लोके सफलं तस्य जीवितम् । तिलप्रस्थशतं भक्त्या यो ददाति दिनेदिने
माणसाला मिळणाऱ्या या दुर्मिळ जगात, जो दररोज भक्तीने शंभर प्रस्थ तीळ दान करतो, त्याचे आयुष्य खरेच फळदायी होते.
तत्फलं समवाप्नोति शालग्रामशिलार्चनात् । पत्रं पुष्पं फलं तोयं मूलं दूर्वादलं तथा
शाळग्रामाच्या दगडाची पत्र, फुल, फळ, पाणी, मूळ किंवा अगदी दुर्वा याने पूजा केली, तरी त्याला तितकेच पुण्य मिळते.
जायते मेरुणा तुल्यं शालग्रामे समर्पितम् । विधिहीनोऽपि यः कश्चित्क्रियामंत्रविवर्जितः
शाळग्रामाजवळ जे काही अर्पण केले जाते, ते मेरू पर्वताइतके मोठे होते; योग्य विधी, क्रिया किंवा मंत्र नसला तरी—
चक्रांकभुज आप्नोति सम्यक्शास्त्रोदितं फलम् । यत्तु पूर्वं मया दृष्टं केशवे क्लेशनाशनम् 6.120.
—जो चक्रचिन्ह असलेल्या त्या दगडाला अर्पण करतो, त्याला शास्त्रात सांगितलेले सर्व फळ पूर्णपणे मिळते; आणि मी पूर्वी केशवामध्ये जे पाहिले, ते सर्व क्लेशांचा नाश करणारे आहे.
तत्सर्वं कथयिष्यामि तव स्नेहेन पुत्रक । क्व त्वं वससि हे विष्णो किमाधारः किमाश्रयः
हे सर्व मी तुला सांगणार आहे, मुला, तुझ्यावरच्या प्रेमापोटी. हे विष्णू, तू कुठे राहतोस? तुझा आधार काय, आणि तुझे निवासस्थान काय?
कथं वा प्रीयसे देव तत्सर्वं कथयस्व मे । श्रीकृष्ण उवाच। निवसामि सदा शंभो शालग्रामोद्भवेऽश्मनि
देवा, तू कसा प्रसन्न होतोस, हेही मला सांग. श्रीकृष्ण म्हणाले: हे शंभो, मी नेहमी शाळग्रामातून उत्पन्न झालेल्या दगडातच वास करतो.
तत्रैव रथचक्रांके यानि नामानि मे शृणु । द्वारदेशे समे चक्रे दृश्येते नांतरं यदि । वासुदेवः स विज्ञेयः शुक्लश्चैवातिशोभनः
त्याच ठिकाणी, रथाच्या चाकाच्या चिन्हावर, माझी नावे ऐक. जर दाराजवळ चाक स्पष्टपणे आणि अखंड दिसत असेल, तर तो वासुदेव आहे, तो शुभ्र आणि अतिशय सुंदर आहे.
प्रद्युम्नः सूर्यवक्त्रस्तु नीलदीप्तिस्तथैव च । सुषिरं च्छिद्रबहुलं दीर्घाकारं तु तद्भवेत्
प्रद्युम्नाचा चेहरा सूर्यासारखा तेजस्वी आणि निळ्या प्रकाशाने उजळलेला असतो; जर त्यात अनेक छिद्रे आणि लांबट आकार असेल, तर ती त्याचीच मूर्ती समजावी.