यज्जप्तं च हुतं स्तोत्रं यन्त्रमंत्रादिकं च यत्। सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं मूले चलदलस्य च
जे काही जप, होम, स्तुती, यंत्र, मंत्र वगैरे केले जाते, ते सर्व हलणाऱ्या पानांच्या झाडाच्या मुळाशी केल्यास कोटीपटीने अधिक पुण्य मिळते.
यस्य मूले स्थितो विष्णुर्मध्ये तिष्ठति शंकरः। अग्रभागे स्थितो ब्रह्मा कस्तं जगति नार्चयेत्
ज्याच्या मुळाशी विष्णू, मधोमध शंकर, आणि टोकाशी ब्रह्मा आहेत, असा हा झाड जगात कोण पूजणार नाही?
सोमवारे त्वमायां च स्नानं यन्मौनिना कृतम्। दानस्य गोसहस्रस्य फलं चाश्वत्थवंदने
सोमवारी, त्या ठिकाणी मौन धारण करून आंघोळ केली आणि अश्वत्थाची पूजा केली, तर हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते.
सप्तप्रदक्षिणेनैव गवामयुतजं फलम्। प्रचुराल्लक्षकोटिश्च तस्मात्कार्या हि सा सदा
सात प्रदक्षिणा घातल्यावर दहा हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते; आणि अधिक प्रदक्षिणा केल्यावर लक्षावधी कोटी फळे मिळतात—म्हणून हे नेहमी करावे.
यत्किंचिद्दीयते तत्र फलमूलजलादिकम्। सर्वं तच्चाक्षयफलं जन्मजन्मसु जायते
तेथे जे काही दिले जाते—मुळे, फळे, पाणी किंवा इतर काही—ते सर्व जन्मोन्मुखी न संपणारे फळ देते.
अहोश्वत्थसमो नास्ति वृक्षरूपी हरिर्भुवि। यथा पूज्यो द्विजो लोके यथा गावो यथामराः
अश्वत्थासारखे दुसरे कोणतेही झाड पृथ्वीवर नाही, कारण तो झाडरूप हरि आहे; जसे द्विज, गायी आणि देव यांचा सन्मान करावा, तसेच,
तथाश्वत्थवृक्षरूपी देवः पूज्यतमः स्मृतः। रोपणे रक्षणे स्पर्शे पूजाकर्मणि वै सदा
अश्वत्थाच्या झाडरूपातील देव सर्वात पूज्य मानला जातो—लावण्यात, जपण्यात, स्पर्श करण्यात आणि पूजेत नेहमीच.
ददाति वित्तं पुत्रांश्च स्वर्गं मोक्षं पुनः क्रमात्। किंचिच्छेदं तु यः कुर्यादश्वत्थस्य तनौ नरः
तो धन, मुले, स्वर्ग आणि शेवटी मोक्ष देतो; पण जो माणूस अश्वत्थाच्या देहाचा थोडासा भागही कापतो—
कल्पैकं निरयं भुक्त्वा चांडालादौ प्रजायते। मूलच्छेदेन तस्यैव स च यात्यपुनर्भवम्
एक कल्प नरकात भोगून, तो चांडाळांसारख्या नीच जातींत जन्म घेतो; पण त्या पापाचं मूळ उपटल्यावर, तो पुन्हा जन्म घेत नाही.
पुरुषास्तस्य तिष्ठंति रौरवे घोरदर्शने। अश्वत्थस्यैकवृक्षस्य रोपणे यत्फलं भवेत्
माणसं त्या भयंकर रौरव नावाच्या नरकात राहतात; पण एक अश्वत्थाचं झाड लावल्याचं फळ असं आहे.
तथैव चंपकेर्के च त्रयाणां रोपणेपि च। अष्टौ बिल्वस्य वृक्षाश्च न्यग्रोधाश्चैव सप्त च
त्याचप्रमाणे चंपा किंवा अर्काचं झाड, किंवा त्यांची तीन झाडं, आठ बेलाची झाडं आणि सात वडाची झाडं लावल्याने—
निंबस्य दशवृक्षाश्च फलं चैषां समं भवेत्। एकैकस्य फलं चोक्तं वृक्षाणां रोपणे द्विजाः
दहा नीमाची झाडं लावली, तरी त्याचं फळ सारखंच मिळतं; प्रत्येक झाड लावल्याचं फळ सांगितलं आहे, हे द्विजांनो.
एवं बुध्वा तु धर्मात्मा यः कुर्यात्कृत्रिमं वनम्। कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च
असं समजून, जो धर्मात्मा माणूस कृत्रिम वन तयार करतो, त्याला कोटी-कोटी कल्पांचं फळ मिळतं.
नाकमेति स चूतस्य समारोप्य सहस्रकम्। ततो द्वित्रिगुणेनैव न्यूने वा प्रचुरेपि वा
जो हजार आंब्याची झाडं लावतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो; त्यापेक्षा कमी किंवा जास्त लावल्यास, त्याप्रमाणे दोन-तीन पट अधिक फळ मिळतं.
भुंक्ते भुक्त्वा पुनः कुर्यान्नृपो वाथ सदीश्वरः। स्वर्गं भोग्यं ततो राज्यं कल्याणं मंगलं शुभम्
भोगून झाल्यावर, तो पुन्हा तेच कर्म करू शकतो—राजा असो वा मोठा स्वामी; मग तो स्वर्गाचा आनंद घेतो आणि नंतर शुभ, मंगल, समृद्ध राज्य मिळवतो.
आरोग्यं शौर्यसंपन्नमारामादेव जायते। फलानि यस्य खादंति जंतवोथ सहस्रशः
तो आरोग्यसंपन्न, शूर आणि बागेतच जन्माला येतो; ज्याची फळं हजारो जीव खातात.
आश्रिता विहगाः कीटाः पतगाः शलभादयः। छायाश्रिताश्च ये सत्वास्तत्संख्याताः पृथग्जनाः
त्या झाडांवर आश्रय घेणारे पक्षी, कीटक, पतंग, शलभ आणि इतर अनेक जीव; तसेच सावलीत राहणारे सर्व जीव, हे वेगवेगळे गणले जातात.
तस्य किंकरतां यांति शतशो देवतार्चिताः। ये च वृक्षा महासत्वास्सर्वे ते देवरूपिणः
हे सर्व जीव, शेकड्यांनी, त्याचे सेवक होतात आणि देवांनी त्यांचा सन्मान केला जातो; आणि ती सर्व महान झाडं, देवासारखी रूप धारण करतात.
तदर्चा पितृवत्कार्या शुश्रूषां जलपिंडकम्। मर्त्यलोके च ते पुत्रास्तस्य जन्मनि जन्मनि
त्यांची पूजा पितरांप्रमाणे करावी, सेवा आणि पाण्याचा तर्पण द्यावा; आणि मर्त्यलोकात, ती झाडं प्रत्येक जन्मी त्याची मुलं होतात.
सुरूपाः सुविनीताश्च सदापुण्यक्रिया शुभाः। एवं गणेशतां यांति जंतवश्चूतलग्नकाः
ती सर्व सुंदर, नम्र, नेहमी पुण्यकर्म करणारी असतात; आणि आंब्याच्या झाडाशी जोडलेले जीव, अशा प्रकारे गणेशपदाला पोहोचतात.
धात्री हरीतकी चान्ये कटुतिक्ताम्लसंभवाः। सर्वे चारामतः शुद्धाः फलदाः शिवदाः सदा
धात्री, हरितकी आणि इतर जे तिखट, कडू किंवा आंबट चवीचे आहेत—हे सर्व बागेतून मिळालेले, शुद्ध, नेहमी फळ देणारे आणि शुभत्व देणारे आहेत.
प्रासादा यत्र सौवर्णाः सर्वरत्नविभूषिताः। सर्वाभरणसंयुक्ता विमानाश्चानिलोपमाः
जिथे सुवर्णाचे राजवाडे आहेत, सर्व रत्नांनी सजलेले; सर्व अलंकारांनी युक्त आणि वाऱ्यासारखी वेगवान विमाने आहेत.
शातकुंभमया वृक्षाः सदैव सर्वदायिनः। सर्वर्तुसुखदाः सौम्यकन्यका अप्सरस्समाः
तेथे सोन्याचे झाडं आहेत, जी नेहमी सर्व काही देतात; सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारी, आणि कोमल अप्सरेसारख्या कन्या आहेत.
गीतनृत्यपराधीरास्तत्र तिष्ठंति वृक्षदाः। पुष्करिण्यो विशेषेण खातान्यन्यानि यानि च
तेथे गाणं-नृत्यात मग्न असणारे वृक्षदाते उभे असतात; विशेष कमळाच्या तळी आहेत, आणि इतरही अनेक खणलेली ठिकाणं आहेत.
शुद्धोपलांतरचिता नद्यः पायसकर्द्दमाः। पुनर्दुग्धसफेनाश्च अन्नादिषड्रसान्विताः
शुद्ध दगडांनी भरलेल्या नद्या आहेत, दूध-दह्याचे काठ आहेत; पुन्हा दुधाच्या फेसाने भरलेल्या, आणि सर्व सहा रसांनी युक्त अन्न असलेली आहेत.
मर्त्यलोके यथा भोग्यं पुनः स्वर्गे पुनर्भुवि। पुनरेव तदभ्यासात्खातमारामकं पुनः
जसं मर्त्यलोकात सुख मिळतं, तसं पुन्हा स्वर्गात आणि पुन्हा पृथ्वीवर मिळतं; आणि पुन्हा पुन्हा तेच साधन केल्याने, ती बाग पुन्हा निर्माण होते.
यथा पुण्यादिकं कृत्वा स्वर्गमर्त्याधिपः पुमान्। अशक्तस्तु प्रपां कृत्वा पुष्करिण्याः फलं लभेत्
जसा मनुष्य पुण्यकर्मे करून स्वर्ग आणि मर्त्य लोकांचा अधिपती होतो, तसाच जो कमळाच्या तळ्याचं बांधकाम करू शकत नाही, पण प्यावं पाणी मिळावं म्हणून प्याऊ उभारतो, त्याला कमळतळ्याचं फळ मिळतं.
प्रपाया लक्षणं चात्र सर्वपापहरं परं। सर्वभोगप्रदं शुद्धं स्वर्गापवर्गदं स्थिरं
प्याऊचे गुण सांगितले आहेत — ते अत्यंत श्रेष्ठ, सर्व पापे नाहीशी करणारे, सर्व भोग देणारे, शुद्ध, स्वर्ग आणि मुक्ती देणारे, आणि टिकाऊ असते.
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि प्रपायाः कीर्तिवर्धनम्। निर्जलेऽध्वनि पृक्ते च स्थाने कृत्वा च मंडपम्
आता मी प्याऊचे असे गुण सांगतो, जे कीर्ती वाढवतात — जिथे पाणी नाही, अशा रस्त्याच्या कडेला मंडप बांधून प्याऊ करावी.
बहुपान्थे समायाते ग्रीष्मवर्षाशरत्स्वपि। अगरुकादि सौगंध्यं जलं पूगं सचंद्रकम्
जेव्हा अनेक प्रवासी उन्हाळ्यात, पावसाळ्यात किंवा शरद ऋतूत एकत्र येतात, तेव्हा अगरू वगैरे सुवासिक द्रव्यांनी सुगंधित केलेले पाणी, पान-सुपारी आणि चंद्रक ठेवावी.