यत्र तीर्थे कुठारं ते निर्मलं च भवेदिह। तत्र ते सर्वपापानां जातानां च क्षयो भवेत्
'ज्या तीर्थावर तुझा कुऱ्हाड पूर्णपणे स्वच्छ होईल, तिथे तुझे सर्व पापांचे नाश होईल.'
जनानां तत्र सर्वेषां हितार्थं तिष्ठ मानद। चपलं गच्छ तीर्थानि सर्वाणि सुमहांति च
'सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी, हे मानदायक, तिथेच थांब. सर्व मोठ्या आणि प्रसिद्ध तीर्थांमध्ये जा.'
तेषां मध्ये महातीर्थे पर्शुः शुद्धो भवेद्यदि। तं च जानीहि तीर्थेषु मुक्तिदं परिकीर्तितम्
'त्या सर्व तीर्थांमध्ये, ज्या महान तीर्थावर तुझा कुऱ्हाड शुद्ध होईल, ते तीर्थ मुक्तिदायक म्हणून ओळख.'
तच्छ्रुत्वा जामदग्न्यस्तु तीर्थानि प्रययौ तदा। गंगां सरस्वतीं शुभ्रां कावेरीं सरयूं तथा
हे ऐकून, जमदग्नीपुत्र त्या वेळी गंगा, निर्मळ सरस्वती, कावेरी आणि सरयू या तीर्थांना गेला.
गोदावरीं च यमुनां कद्रूं च वसुदां तथा। अन्यां च पुण्यदां रम्यां गौरीं पूर्वां स्थितां शुभाम्
त्याने गोदावरी, यमुना, कद्रू, वसुदा आणि पूर्व दिशेला असलेल्या सुंदर, पुण्यदायी, रम्य गौरी या तीर्थांनाही भेट दिली.
गच्छतस्तस्य धीरस्य सदागतिसमस्य च। क्षालितः सर्वतीर्थेषु न पुनर्निर्मलोऽभवत्
तो धीराने आणि मुक्तिसमान स्थितीत सर्व तीर्थांमध्ये गेला; प्रत्येक ठिकाणी कुऱ्हाड धुतली, तरी ती पुन्हा शुद्ध झाली नाही.
ततो गिरिगुहां दुर्गां महारण्यं च पर्वतम्। गिरिकूटं च दुर्लभ्यं ययौ तीर्थमसौ हरिः
मग तो पर्वताच्या गुहेत, कठीण अरण्यात, दुर्गम शिखरावर गेला; तो हरि त्या तीर्थावर पोहोचला.
न च निर्मलतामेति कुठारस्तस्य तेन च। विषादमगमत्तत्र रामः परपुरंजयः
पण तिथेही त्याचा कुऱ्हाड शुद्ध झाला नाही; तेव्हा राम, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता, खचून गेला.
हाहेति विविधं कृत्वा चोपविश्य धरातले। प्रचिंतामगमद्वीरस्तमुवाच पुनस्तथा
अनेक प्रकारे हाक मारून, तो जमिनीवर बसला; तो वीर खोल विचारात पडला, आणि पुन्हा तोच आवाज त्याला ऐकू आला.
पूर्वस्यां दिशि देवेश तीर्थं चास्ति गुहोदरे। तच्छ्रुत्वा नरशार्दूलो गत्वा कुंडं ददर्श सः
'पूर्व दिशेला, हे देवाधिदेव, एका गुहेत एक तीर्थ आहे.' हे ऐकून, नरांमध्ये वाघ असलेल्या त्याने तिथे जाऊन ते कुंड पाहिले.
प्रदक्षिणं जलावर्तं शुभ्रं पापहरं शुभम्। तज्जलस्पर्शमात्रेण कुठारः शुद्धतां गतः
त्याने त्या कुंडात प्रदक्षिणा करणारे, निर्मळ, पाप नष्ट करणारे आणि शुभ असे पाणी पाहिले; त्या पाण्याचा स्पर्श होताच कुऱ्हाड शुद्ध झाली.
ततो रामोभिषेकं तु कृतवान्प्रमुदान्वितः। शुद्धात्मनस्त्वपापस्य बुद्धिर्जाता प्रपाविनी५० 1.55.
मग राम आनंदाने अभिषेक केला; तो शुद्ध अंतःकरणाचा आणि पापमुक्त झाला, आणि त्याची बुद्धी मुक्तीच्या मार्गाकडे वळली.
स रामः सुचिरं स्थित्वा तीर्थराजं प्रसाद्य तम्। ततस्ततोऽचलात्प्राप्य पुरं वेगसमन्वितः
राम तिथे बराच काळ थांबून, त्या पवित्र तीर्थराजाला संतुष्ट करून, नंतर तिथून झपाट्याने निघून शहरात पोहोचला.
ख्यातं कृत्वा ततश्चोर्व्यां गतोसौ लवणार्णवम्। अयं तीर्थवरः साक्षात्पितामहकृतो भुवि
त्याने त्या तीर्थाला पृथ्वीवर प्रसिद्ध करून, पुढे जाऊन क्षारसमुद्र गाठला; हे श्रेष्ठ तीर्थ प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाने पृथ्वीवर स्थापले आहे.
सुखदः सर्वतः शुद्धो मुक्तिमार्गप्रदः किल। एवं कामप्रभावं च विद्धि दुर्वारदुःसहम्
हे तीर्थ सर्वत्र आनंद देणारे, पूर्णपणे पवित्र आणि खऱ्या अर्थाने मुक्तीचा मार्ग दाखवणारे आहे; अशा रीतीने, कामाची ताकद किती प्रबळ आणि सहन करणे कठीण आहे हे जाणून ठेव.
कामाज्जातं वृषं पापं पुण्यं पुण्यप्रयोगतः। स जातश्चैव लौहित्यो विरंचेश्चैव चौरसः
कामापासून पाप उत्पन्न होते आणि पुण्याच्या आचरणाने पुण्य मिळते; अशा प्रकारे लौहित्य नावाची नदी, ब्रह्मदेवाचा खरा पुत्र म्हणून जन्माला आली.
शंतनो क्षेत्र संजातस्त्वमोघागर्भसंभवः। विरिञ्चिना जितः कामः शांतनोरप्यमत्सरात्
तू शांतनूच्या क्षेत्रात, निष्कलंक गर्भातून जन्मलेला आहेस; ब्रह्मदेवाने कामावर विजय मिळवला आणि शांतनूनेही मत्सर नसल्यामुळे कामावर नियंत्रण मिळवले.
तस्याः पतिव्रतात्वाच्च तीर्थात्तीर्थवरो हि सः। एवं यस्तु पठेन्नित्यं पुण्याख्यानमिदं शिवम्
तिच्या पतीव्रतेमुळे ते तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ ठरले; जो कोणी हा पुण्याचा आणि मंगल कथा दररोज वाचतो,
शृणुयाद्वा मुदा पृथ्व्यां मुक्तिमार्गं स गच्छति
किंवा आनंदाने पृथ्वीवर ऐकतो, तो मुक्तीचा मार्ग प्राप्त करतो.
सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः। । श्रीभगवानुवाच- पुरा शर्वः स्त्रियो दृष्ट्वा युवती रूपशालिनीः। गंधर्वकिन्नराणां च मनुष्याणां च सर्वतः
श्रीभगवान म्हणाले: पूर्वी शर्वाने, गंधर्व, किन्नर आणि सर्व मानवांमधील तरुण आणि सुंदर स्त्रिया पाहिल्या,
मंत्रेण ताः समाकृष्य त्वतिदूरे विहायसि। तपोव्याजपरो देवस्तासु संगतमानसः
मंत्राच्या सहाय्याने त्यांना आकाशात दूरवरून एकत्र बोलावले; आणि तपश्चर्येचे कारण सांगून, त्या सर्व स्त्रियांसोबत देव एकरूप झाला.
अतिरम्यां कुटीं कृत्वा ताभिः सह महेश्वरः। क्रीडां चकार सहसा मनोभव पराभवः
महेश्वराने अतिशय रम्य अशी एक झोपडी तयार केली आणि त्या स्त्रियांसोबत एकदम खेळू लागला, तोच मनोभवावर विजय मिळवणारा.
एतस्मिन्नंतरे गौर्याश्चित्तमुद्भ्रांततां गतम्। अपश्यद्ध्यानयोगेन क्रीडंतं जगदीश्वरम्
याच वेळी, गौरीच्या मनात अस्वस्थता निर्माण झाली; ध्यानयोगाने तिने विश्वाच्या ईश्वराला खेळताना पाहिले.
स्त्रीभिरंतर्गतं ज्ञात्वा रोषस्य वशगाभवत्। ततः क्षेमंकरी रूपा भूत्वा च प्रविवेश सा
तो स्त्रियांसोबत आहे हे समजताच ती रागाच्या वश झाली; मग क्षेमंकरीचे रूप घेऊन ती तिथे गेली.
व्योमैकांतेतिदूरे च कामदेव समप्रभम्। वामातिमध्यगं शुभ्रं पुरुषं पुरुषोत्तमम्
आकाशाच्या एका दूरच्या ठिकाणी, तिने कामदेवासारखा तेजस्वी, अतिशय सुंदर, गोरा आणि स्त्रियांनी वेढलेला असा पुरुषोत्तम पाहिला.
स्त्रीभिः सह समालिग्य प्रक्रीडंतं मुहुर्मुहुः। चुंबंतं निर्भरं देवं हरं रागप्रपीडितम्
त्या स्त्रियांसोबत वारंवार खेळत, देवाला उत्कटतेने चुंबन देत, हराला कामाच्या वेडाने ग्रासलेले तिने पाहिले.
वृत्तं क्षेमंकरी दृष्ट्वा निपपाताग्रतस्तदा। तासां केशेषु चाकृष्य चकार चरणाहतिम्
हे दृश्य पाहून क्षेमंकरी पुढे जाऊन पडली; तिने त्यांच्या केसांना पकडून पायांनी त्यांना मारले.
त्रपया पीडितश्शर्वः पराङ्मुखमवस्थितः। केशेष्वाकृष्य रोषात्ताः पातयामास भूतले
शर्व लाजेने त्रस्त होऊन तोंड वळवून उभा राहिला; गौरीने रागाने त्यांच्या केसांना ओढून त्या स्त्रियांना जमिनीवर पाडले.
स्त्रियः सर्वाधरां प्राप्य सहसा विकृताननाः। उमाशापप्रदग्धांगा म्लेच्छानां वशमागताः
त्या स्त्रिया अत्यंत नीच स्थितीत गेल्या आणि त्यांचे चेहरे विकृत झाले; उमाच्या शापामुळे जळून त्या म्लेच्छांच्या अधीन झाल्या.
ताश्चांडालस्त्रियः ख्याता अधवा धवसंयुताः। अद्याप्युमाकृतं शापं सर्वास्ताश्च समश्नुयुः
त्या स्त्रिया चांडाळांच्या म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या किंवा अधम पुरुषांसोबत राहणाऱ्या ठरल्या; आजही सर्वजणी उमाने दिलेला शाप भोगत आहेत.