अनन्विता गिरःस्तात वक्तुं त्वं नार्हसि प्रभो। अथासौ भगवान्प्राह प्रचुरं चास्ति मे वसु
'तुम्ही असे शब्द बोलू नका, हे पित्या; हे योग्य नाही.' पण त्या पूज्य ब्राह्मणाने उत्तर दिले, 'माझ्याकडे खूप धन आहे.'
तव दास्यामि कल्याणि प्रस्फोटय कपाटिकाम्। विप्रमाह पुनः सा च त्वं वै मे धर्मतः पिता
'कल्याणी, मी तुला ते देईन; फक्त दार उघड.' पण तिने पुन्हा ब्राह्मणाला सांगितले, 'तुम्ही माझे धर्माने वडील आहात.'
मा गच्छ पुत्रिकां मां च परयोषां च धार्मिक। मनसा स समालोच्य सुषिरेण पथा गृहान्
'धार्मिक पुरुषा, ना मी तुझी कन्या म्हणून, ना दुसऱ्याच्या पत्नीच्या रूपाने, माझ्याकडे येऊ नकोस.' असे मनाशी ठरवून, तो अरुंद वाटेने घरात शिरायचा प्रयत्न करू लागला.
बाहुनोद्धाट्यते नैव गंतुं चैव समुद्यतः। गच्छतश्चार्द्धमरर उत्तमांगं सुसंकटे
हात उचलूनही तो दार उघडू शकला नाही, आणि आत जाण्याचा प्रयत्न केला. जाताना, त्याचे डोके त्या अरुंद जागेत अडकले.
प्रविष्टं न पुनश्चैति पंचत्वमगमत्तदा। उषःकाले समायाता रक्षिणो ये च किंकराः
तो आत गेला, पण पुन्हा बाहेर येऊ शकला नाही आणि तिथेच त्याचा मृत्यू झाला. पहाटे रक्षक आणि सेवक आले.
अद्भुतं तं शवं दृष्ट्वा तामुचुस्ते च विस्मिताः। कथं च निधनं त्वस्य संभूतं ब्रूहि सुंदरि
ते अद्भुत प्रेत पाहून सगळे आश्चर्यचकित झाले आणि त्या स्त्रीला म्हणाले, 'सुंदरी, त्याचा मृत्यू कसा झाला ते सांग.'
कथयित्वा तु तद्वृत्तमभीष्टं देशमागता। एवं कामस्य महिमा दुर्निवारो जनेषु च
तीने त्या घडलेल्या गोष्टी सांगितल्या आणि हवी असलेली जागा गाठली. अशी ही इच्छेची मोठी ताकद आहे; लोकांमध्ये तिला आवर घालणे फार कठीण असते.
सर्वेषामपि जंतूनां सुरासुरनृणां भवेत्। दृष्ट्वाऽमोघां वरारोहां सर्वलोकपितामहः
सर्व प्राण्यांमध्ये, देव, दानव आणि माणसांमध्येही ती इच्छा उत्पन्न होते. सर्व लोकांचे पितामह असलेल्या ब्रह्मदेवांनी, त्या निर्दोष आणि सुंदर स्त्रीला पाहिले—
च्युतबीजोभवत्तत्र लौहित्यसंभवस्मृतः। पुनाति सकलान्लोकान्सर्वतीर्थमयो हि सः
त्यांचे बीज तिथे पडले, ज्याला लालसरपणा उत्पन्न झाल्याचे मानतात. तो सर्व तीर्थांचा स्वरूप असल्यामुळे, सर्व लोकांना पावन करतो.
यमाश्रित्य नरो याति ब्रह्मलोकमनामयम्। द्विज उवाच- कथं च ब्रह्मणो मोहो ह्यमोघा का वरांगना
जो त्याच्यावर श्रद्धा ठेवतो, तो माणूस ब्रह्मलोकात पोहोचतो, जिथे कुठलीही चिंता नाही. द्विज म्हणाला— ब्रह्मदेवांना मोह कसा आला, आणि ही निर्दोष, श्रेष्ठ स्त्री कोण आहे?
उद्भवं तीर्थराजस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः। श्रीभगवानुवाच- मुनिर्देवैः समाराध्यः पद्मयोनिसमप्रभः
तीर्थराजाचा उगम मला खरीखुरी ऐकायची इच्छा आहे. श्रीभगवान म्हणाले— कमळातून जन्मलेल्यासारखा तेजस्वी असलेला ऋषी, देवांनी त्याची पूजा केली.
शंतनुश्चेति विख्यातः पत्नी तस्य पतिव्रता। अमोघेति समाख्याता रूपयौवनशालिनी
तो शांतनू म्हणून प्रसिद्ध आहे; त्याची पत्नी पतीपरायण होती. तिचे नाव अमोघा होते, ती रूप आणि तारुण्याने संपन्न होती.
अस्याश्च पतिमन्वेष्टुं यातो ब्रह्मा च तद्गृहम्। तस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठः पुष्पाद्यर्थं वनं गतः
तिच्या पतीचा शोध घेण्यासाठी ब्रह्मदेव त्यांच्या घरी गेले. त्याच वेळी, श्रेष्ठ ऋषी फुले आणण्यासाठी आणि इतर कामासाठी जंगलात गेले होते.
सा तं दृष्ट्वा सुरश्रेष्ठमर्घ्यपाद्यादिकं ददौ। दूरेभिवादनं कृत्वा सा गृहं प्रविवेश ह
तीने त्या देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या ब्रह्मदेवांना पाहिले आणि त्यांना पाय धुण्यासाठी पाणी वगैरे दिले. दूरून नमस्कार करून ती घरात गेली.
तां च दृष्ट्वा नवद्यांगीं धाता कामवशं गतः। स्रष्टात्मानं समाधायाचिंतयत्तां पुरोगताम्
ती नवयुवती आणि सुंदर स्त्री पाहून सृष्टीकर्त्या ब्रह्मदेवांना इच्छा जडली. त्यांनी मन एकाग्र करून, ती समोरून जात असताना तिचा विचार केला.
बीजं पपात खट्वायां ब्रह्मणः परमात्मनः। ततो ब्रह्मा गतस्त्रस्तस्त्वरया परिपीडितः
ब्रह्मदेवांचे बीज, जे परमात्मा आहे, खाटेवर पडले. मग ब्रह्मदेव घाबरून, घाईने तिथून निघून गेले.
अथायातो मुनिर्गेहं शुक्रं पीठे ददर्श ह। तमपृच्छद्वरारोहां कश्चाप्यत्रागतः पुमान्
नंतर ऋषी घरी आले आणि आसनावर वीर्य पाहिले. त्यांनी त्या सुंदर स्त्रीला विचारले, 'इथे कुणी पुरुष आला होता का?'
तमुवाच ततोऽमोघा ब्रह्मा ह्यत्रागतः पते। त्वामेवान्वेषितुं नाथ मया दत्तोत्र पीठकः
त्यावर अमोघा म्हणाली, 'ब्रह्मदेव इथे आले होते, स्वामी. ते तुम्हाला शोधायला आले होते, आणि मी त्यांना हे आसन दिले.'
शुक्रस्य कारणं चात्र तपसा ज्ञातुमर्हसि। ततो ध्यानात्परिज्ञातं तेनैव च द्विजन्मना
'इथे हे वीर्य का आहे, ते तपश्चर्येने जाणून घ्या.' मग त्या द्विजाने ध्यान करून सर्व काही समजून घेतले.
ब्रह्मरेतः परं साध्वी पालयस्व ममाज्ञया। उत्पद्यते सुतस्ते तु सर्वलोकैकपावनः
'हे सती, माझ्या आज्ञेने ब्रह्मदेवांचे वीर्य जप. तुझ्या पोटी एक पुत्र जन्माला येईल, जो सर्व लोकांना पावन करणारा असेल.'
आवयोः सर्वकल्याणं फलिष्यति मनोगतम्। ततः पतिव्रता तस्य आज्ञामागृह्य संभवात्
'आपल्या दोघांच्या मनातील सर्व शुभ फलित होईल.' मग त्याच्या पतीपरायण पत्नीने त्याची आज्ञा मान्य केली आणि त्या संयोगातून—
पपौ रेतो महाभागा ब्रह्मणः परमात्मनः। आवर्त इव संजज्ञे रौद्रगर्भ इति स्फुरन्
ती पुण्यवती स्त्री ब्रह्मदेवांचे, परमात्म्याचे वीर्य पिऊन घेतले. ते वावटळीप्रमाणे प्रकट झाले आणि 'रौद्रगर्भ' म्हणून प्रसिद्ध झाले.
प्रसोढुं नैव शक्ता सा शंतनुं चाब्रवीत्ततः। गर्भं धारयितुं नाथ न शक्नोम्यधुना प्रभो
ती ते सहन करू शकली नाही आणि शांतनूला म्हणाली, 'नाथ, मी हा गर्भ आता धरू शकत नाही.'
किं करिष्यामि धर्मज्ञ प्राणो मे संचलत्यपि। आज्ञापय महाभाग गर्भं त्यक्ष्यामि यत्र च
'मी काय करू, धर्मज्ञ? माझा जीवही निघून चालला आहे. महाभाग, आज्ञा द्या, मी हा गर्भ कुठे टाकू?'
पत्युराज्ञां समादाय मुक्तो गर्भो युगंधरे। पयस्तेजोमयं शुद्धं सर्वधर्मप्रतिष्ठितम्
पतीच्या आज्ञेने, गर्भ युगंधर पर्वती सोडण्यात आला. तो दूध आणि तेज यांचा बनलेला, निर्मळ आणि सर्व सद्गुणांनी भरलेला होता.
तन्मध्ये पुरुषः शुद्धः किरीटी नीलवाससा। रत्नदाम्ना च विद्धांगो दुःप्रेक्ष्यो ज्योतिषां गणः
त्या मध्ये एक शुद्ध पुरुष प्रकट झाला, त्याच्या डोक्यावर मुकुट, अंगावर निळे वस्त्र, रत्नांच्या माळांनी सजलेला, पाहायला कठीण असा तेजाचा समूह दिसत होता.
ततो देवगणाः स्वर्गात्पुष्पवर्षमवाकिरन्। प्रसूतः सर्वतीर्थेषु तीर्थराज इति स्मृतः
मग देवांनी स्वर्गातून फुलांचा वर्षाव केला; तो सर्व तीर्थांमध्ये जन्माला आला आणि 'तीर्थराज' म्हणून ओळखला गेला.
ततो राम इति ख्यातः प्रजातोहं भृगोः कुले। क्षत्रियान्पितृहंतॄंस्तु ससैन्यबलवाहनान्
मग मी 'राम' म्हणून प्रसिद्ध झालो, भृगू कुळात जन्म घेतला; मी कषत्रिय आणि त्यांच्या सैन्यांचा, जे पित्यांचे वध करणारे होते, नाश केला.
हत्वा युद्धगतान्भीतान्पंकैः सर्वैर्युतो ह्यहम्। ब्रह्महत्यासमं घोरं मद्गेहे समुपस्थितम्
युद्धात मी ते भयभीत कषत्रिय, चिखलात माखलेले आणि एकत्र आलेले, मारले. त्यामुळे ब्रह्महत्येसारखे भयंकर पाप माझ्या घरात आले.
पंकयुक्तं कुठारं मे क्षालितं नैव शुद्ध्यति। ततः खे चाभवद्वाणी राम मद्वचनं कुरु
माझा चिखलाने माखलेला कुऱ्हाड मी धुतला, तरी ती शुद्ध झाली नाही; तेव्हा आकाशातून आवाज आला — 'राम, माझे वचन पाळ.'