अलं प्रियेन वक्तव्यं हृच्छयो मे प्रजायते। कर्तव्यं चाप्यकर्तव्यं पत्युर्वचनसंमतम्
"आता पुरे, प्रिये; माझ्या हृदयात इच्छा जागी झाली आहे. काय करावं किंवा करू नये, हे पतीच्या आज्ञेवर अवलंबून असतं."
करोति सततं या च सा च नारी पतिव्रता। लंघयेद्या च तस्याज्ञां सुरते च विशेषतः
"जी स्त्री नेहमी पतीच्या इच्छेनुसार वागते, तीच खरी पतिव्रता असते. पण जी पतीच्या आज्ञा मोडते, विशेषतः सहवासात—"
पुण्यं तस्या भवेन्नष्टं दुर्गतिं चाधिगच्छति। साब्रवीद्देववस्तूनि संति देवार्थतो मुने
"—तिचं पुण्य नष्ट होतं आणि तिला दुर्दैव येतं." ती म्हणाली, "देवांसाठीच्या वस्तू देवांच्या पूजेसाठीच आहेत, ऋषी."
नित्यकर्माणि चान्यानि किं वा तेषु विपर्ययः। स चोवाच सतीं तत्र देह्यालिगादिकं मम
"इतरही नित्यकर्मे आहेत—त्यात बदल का करायचा?" तो मग त्या सतीला म्हणाला, "मला आलिंगन आणि त्याहून अधिक दे."
मनसा भयमुत्सृज्य मया दत्तानि तानि च। इत्युक्त्वा तां परिष्वज्य कृतस्तेन मनोरथः
"मनातून भीती सोड; मी तुला त्या वस्तू दिल्या आहेत." असं म्हणून त्याने तिला मिठीत घेतलं आणि त्याची इच्छा पूर्ण झाली.
एतस्मिन्नंतरे विप्र मुनेर्हृद्या सकल्मषम्। ततो ध्यानं समारभ्याजानाद्वृत्तं शचीपतेः
एवढ्यात, त्या ऋषीच्या निर्मळ मनाला काहीतरी चुकल्याचं जाणवलं. ध्यानात बसून त्याने शचीपतीने काय केलं ते ओळखलं.
तूर्णमेव द्वारदेशे गत्वा च समुपस्थितः। शक्रो मुनिं तु संलक्ष्य चौतुदेहं विवेश ह
तो पटकन दाराजवळ गेला आणि तिथे पोहोचला. इंद्राने ऋषीला पाहिलं आणि आश्रम सोडून निघून गेला.
गच्छतः पृषदंशस्य पद्धतौ प्रचचाल ह। मुनिस्तत्रावदत्तं वै कस्त्वं मार्जाररूपधृत्
इंद्र मांजराच्या रूपात जात असताना ऋषीने पाहिलं आणि विचारलं, "तू कोण आहेस, मांजराचं रूप घेऊन?"
भयात्तस्य मुनेरग्रे शक्रः प्रांजलिराश्रितः। मघवंतं पुरो दृष्ट्वा चुकोप मुनिपुंगवः
ऋषीच्या भीतीने इंद्र हात जोडून समोर उभा राहिला. मग ऋषीने मागवानाला समोर पाहून रागाने भरून गेला.
यत्त्वया चेदृशं कर्म भगार्थं छलसाहसम्। कृतं तस्मात्तवांगेषु सहस्रभगमुत्तमम्
"तू आपल्या सुखासाठी असा कपटी आणि हिंसक प्रकार केलास, म्हणून तुझ्या अंगावर हजार योनींची खूण उमटेल."
भवत्विह तु पापिष्ठ लिंगं ते निपतिष्यति। गच्छ मे पुरतो मूढ सुरस्थानं दिवौकसः
अरे पापी, इथे तुझं चिन्ह खाली पडेल; अरे मूर्खा, माझ्या पुढे देवांच्या स्थानाला जा.
पश्यंति मुनिशार्दूला नराः सिद्धास्सहोरगाः। एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो रुदंतीं तां पतिव्रताम्
माणसं, सिद्ध लोक आणि सर्प हे सर्व तुला पाहतील, हे ऋषिश्रेष्ठा. असं म्हणून तो श्रेष्ठ ऋषी, रडणाऱ्या आणि पतीला निष्ठावान असलेल्या तिला विचारतो.
पप्रच्छ किमिदानीं ते कर्म दारुणमागतम्। इत्युक्ता वेपमाना सा भीता पतिमुवाच ह
तो म्हणाला, 'हे भयंकर कर्म तुझ्यावर कसं आलं?' असं विचारल्यावर, ती घाबरून थरथरत आपल्या पतीला म्हणाली.
अज्ञानाद्यत्कृतं कर्म क्षंतुमर्हसि वै प्रभो। मुनिरुवाच- परेणाभिगतासि त्वममेध्या पापचारिणी
'अज्ञानाने जे काही घडलं, ते क्षमा करावं, प्रभो.' असं ती म्हणाली. मग ऋषी म्हणाले, 'तुला दुसऱ्याने स्पर्श केलं, तू अशुद्ध आणि पाप करणारी झालीस.'
अस्थिचर्मसमाविष्टा निर्मांसा नखवर्जिता। चिरं स्थास्यसि चैकापि त्वां पश्यंतु जनाः स्त्रियः
हाडं आणि कातडी एवढंच उरलेली, मांस आणि नख नसलेली, तू एकटीच खूप काळ राहशील, जेणेकरून इतर स्त्रिया तुला पाहतील.
दुःखिता तमुवाचेदं शापस्यांतो विधीयताम्। इत्युक्ते करुणाविष्टो मन्युनापि परिप्लुतः
दुःखी होऊन ती म्हणाली, 'या शापाचा शेवट ठरवा.' असं ती म्हणाल्यावर, तो करुणेने भरूनही रागाने व्याकुळ झाला.
जगाद गौतमो वाक्यं रामो दाशरथिर्यदा। वनमभ्यागतो विष्णुः सीतालक्ष्मणसंयुतः
गौतम म्हणाले, 'जेव्हा दशरथपुत्र राम, सीता आणि लक्ष्मणासह वनात येईल,'
दृष्ट्वा त्वां दुःखितां शुष्कां निर्देहां पथिसंस्थितां। गदिष्यति च वै रामो वसिष्ठस्याग्रतो हसन्
'रस्त्यावर उभी असलेली, दुःखी, कोरडी, शरीररहित तू त्याला दिसशील; तेव्हा राम, वसिष्ठांच्या समोर हसत हसत बोलेल.'
किमियं शुष्करूपा च प्रतिमास्थिमयी शवा। न दृष्टं मे पुरा ब्रह्मन्रूपं लोकविपर्ययम्
'ही कोरडी, हाडांची मूर्ती, प्रेतासारखी कोण आहे? ब्राह्मण, असं विचित्र रूप मी कधीच पाहिलं नव्हतं.'
ततो रामं महाभागं विष्णुं मानुषविग्रहम्। यद्वृत्तमासीत्पूर्वं तद्वसिष्ठः कथयिष्यति
मग वसिष्ठ त्या महाभाग, मानव रूपातील विष्णू रामाला, पूर्वी काय घडलं ते सांगेल.
वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो वक्ष्यति धर्मवित्। अस्या दोषो न चैवास्ति दोषोयं पाकशासने
वसिष्ठाचं बोलणं ऐकून, धर्म जाणणारा राम म्हणेल, 'हिची काही चूक नाही; दोष त्या शिक्षा करणाऱ्याचा आहे.'
एवमुक्ते तु रामेण त्यक्त्वा रूपं जुगुप्सितं। दिव्यं रूपं समास्थाय मद्गृहं चागमिष्यसि
राम असं बोलल्यावर, तू तुझं घृणास्पद रूप सोडशील, दिव्य रूप धारण करशील आणि माझ्या घरी येशील.
शप्त्वा तु गौतमस्तां हि तपस्तप्तुं गतो वनम्। ततोत्यंतं शुष्करूपा तथैव पथि संस्थिता
गौतमाने तिला शाप दिल्यावर, तो तप करण्यासाठी वनात गेला; आणि ती फारच कोरडी होऊन तिथेच रस्त्यावर उभी राहिली.
रामस्य वचनादेव गौतमं पुनरागता। गौतमोपि तया सार्द्धमद्यैवं दिवि तिष्ठति
रामाच्या शब्दामुळे ती पुन्हा गौतमाजवळ परतली; आणि गौतमही तिच्यासह आता स्वर्गात वास करतो.
इंद्रोपि त्रपयायुक्तः स्थितश्चांतर्जले चिरम्। स्थित्वा चांतर्जले देवीमस्तौदिंद्राक्षिसंज्ञिताम्
इंद्रही लाजेने भरून, बराच काळ पाण्यातच राहिला; आणि तिथेच राहून, त्याने इंद्राक्षी देवीचं स्तवन केलं.
सुप्रसन्ना ततो देवी स्तोत्रेण परितोषिता। गत्वोवाच ततः सा च वरोस्मत्तो विगृह्यताम्
मग देवी त्याच्या स्तोत्राने प्रसन्न होऊन म्हणाली, 'माझ्याकडून एक वर माग.'
ततो देवीमुवाचेदं शक्रः परपुरंजयः। त्वत्प्रसादाच्च मे देवि वैरूप्यं मुनिशापजम्
मग इंद्र, शत्रूंचा विजेता, देवीला म्हणाला, 'देवी, तुझ्या कृपेने मला ऋषीच्या शापामुळे आलेलं विद्रूप रूप—'
किंतु बुद्धिं सृजाम्यद्य येन लोकैर्न लक्ष्यते
पण आज मी अशी बुद्धी निर्माण करतो की लोक मला ओळखू शकणार नाहीत.
योनिमध्यगतं दृष्टि सहस्रं ते भविष्यति। सहस्राक्ष इति ख्यातस्सुरराज्यं करिष्यसि
तुझ्या कटीभागी हजार डोळे उमटतील; त्यामुळे तुला 'सहस्रनेत्र' म्हणून ओळखले जाईल आणि देवांचा राजा होण्याचे भाग्य तुला मिळेल.
मेषांडं तव शिश्नं च भविष्यति च मद्वरात्। इत्युक्त्वा सा जगन्माता तत्रैवांतरधीयत५० 1.54.
माझ्या वरामुळे तुझे लिंग मेंढ्याच्या अंड्यासारखे होईल. असे सांगून ती जगदंबा तिथेच अदृश्य झाली.