कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम्। दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्
कुष्ठरोग्याच्या दुर्गंधीमुळे मला खूप त्रास होतो; एक दिवस मी ते करीन, जर तो माझ्या घरी आला तर.
पतिव्रतोवाच- आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि। भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्
पत्नीनिष्ठा म्हणाली — 'मी आज रात्री तुझ्या घरी येईन, सुंदरिये; माझ्या पतीने जेवून समाधान मिळवल्यावर, मी त्याला पुन्हा माझ्या घरी नेईन.'
गणिकोवाच- गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते। पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्
वेश्या म्हणाली — 'लवकर जा, भाग्यवती, आपल्या घरी, सती; तुझा पती अर्ध्या रात्री माझ्या घरी येऊ दे.'
बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये। एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्
माझे अनेक प्रियकर आहेत, राजे आणि त्यांच्यासारखे इतर; प्रत्येकजण नेहमी माझ्या घरी अखंडपणे राहतो.
अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात्। स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु
आज मी तुझ्या भीतीने माझं घर मोकळं करीन; तुझा पती येऊ दे, आणि आमच्याशी भेटून नंतर जाऊ दे.
एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी गतासौ स्वगृहे तथा। पत्यौ निवेदयामास कृत्यं ते फलितं प्रभो
हे ऐकून ती सती आपल्या घरी गेली; तिने पतीला सांगितले, 'तुमचं काम पूर्ण झालं आहे, प्रभो.'
अद्य रात्रौ च तद्गेहं गंतुं ख्यातिं करोति सा। प्रभूताः पतयस्तस्यास्तव कालो न विद्यते
ती आज रात्री त्या घरी जाणार आहे, हे जाहीर करून; तिचे अनेक पती आहेत, आणि तिथे तुला वेळ मिळणार नाही.
विप्र उवाच- कथं यास्यामि तद्गेहं मया गंतुं न शक्यते। एतज्ज्ञात्वा कुतः क्षांतिः कृतं कार्यं कथं भवेत्
ब्राह्मण म्हणाला — 'मी त्या घरी कसा जाऊ? मला जाणं शक्य नाही; हे कळल्यावर संयम कसा ठेवू, आणि काम कसं पूर्ण होईल?'
पतिव्रतोवाच- स्वपृष्ठस्थमहं कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति। सिद्धे ह्यर्थे नयिष्यामि पुनस्ते नैव वर्त्मना
पतिव्रता म्हणाली — मी माझ्या पाठीवर त्याला घेऊन त्याच्या घरी नेईन; माझं काम पूर्ण झाल्यावर मी पुन्हा या वाटेने परत येणार नाही.
द्विज उवाच- कल्याणि त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमेष्यति। इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम्
ब्राह्मण म्हणाला — शुभे, तुझ्यामुळे माझं सगळं काम पूर्ण होईल; तू जे केलं आहेस, ते इतर स्त्रियांनाही सहन होणार नाही असं आहे.
तस्मिंश्च नगरे रम्ये नित्यं च धनिनो गृहे। पौरेश्च प्रचुरं वित्तं हृतं राज्ञा श्रुतं तदा
त्या सुंदर नगरात, एका श्रीमंताच्या घरी, नगरातील लोकांचं भरपूर धन होतं, ते राजा यांनी चोरलं आणि ही गोष्ट त्या वेळी सर्वांना कळली.
श्रुत्वा सर्वान्निशाचारानाहूय नृपती रुषा। जीवितुं यदि वो वांछा चोरं मामद्य दास्यथ
हे ऐकून, राजाने सगळ्या रात्री गस्त करणाऱ्या सैनिकांना रागाने बोलावलं आणि म्हणाला — तुम्हाला जगायचं असेल तर आजच मला चोर सापडला पाहिजे.
गृहीत्वा तु नृपस्याज्ञां यत्तैर्जिघृक्षयाकुलैः। चारैश्चोरो गृहीतस्तैर्बलाच्चैव नृपाज्ञया५० 1.51.
राजाची आज्ञा मिळाल्यावर, त्या उत्सुक आणि घाईच्या माणसांनी गुप्तहेरांसह चोराला पकडलं, आणि राजाच्या आज्ञेने त्याला जबरदस्तीने धरलं.
नगरोपांतदेशे च वृक्षमूले घने वने। समाधिस्थोमहातेजामांडव्योमुनिपुंगवः
नगराच्या कडेला, दाट जंगलात, झाडाखाली, महान तेजस्वी आणि तपस्वी मांडव्य ऋषी ध्यानात मग्न होते.
व्यातिष्ठद्वह्निसंकाशो योगिनां प्रवरो मुनिः। अंतर्नाडीगतो वायुः किंचिन्न प्रतिभाति च
तो ऋषी अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता, योग्यांमध्ये श्रेष्ठ होता; त्याचा श्वास आतल्या नाड्यांमध्ये स्थिर होता आणि त्याला बाहेरचं काहीच भान नव्हतं.
तं ब्रह्मतुल्यं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टा महामुनिम्। चोरोयमद्भुताकारो धूर्तस्तिष्ठति कानने
त्या दुष्ट माणसांनी ब्रह्मासारखा उभा असलेला तो महान ऋषी पाहिला आणि म्हणाले — हा विचित्र दिसणारा माणूसच चोर आहे, हा फसवा इथे जंगलात उभा आहे.
एवमुक्त्वा तु तं पापा बबन्धुर्मुनिसत्तमम्। नोक्ताश्च नेक्षितास्तेन पुरुषा अतिदारुणाः
असं म्हणून त्या पापी माणसांनी त्या श्रेष्ठ ऋषीला बांधलं; तो ऋषी काहीच बोलला नाही, किंवा त्या अत्यंत क्रूर माणसांकडे पाहिलंही नाही.
ततो राजा उवाचेदं संप्राप्तस्तस्करो मया। उपांते च पथिद्वारे कुरुध्वं घोरदण्डनम्
मग राजा म्हणाला — चोर माझ्या हाती लागला आहे; नगराच्या कडेला, मुख्य दरवाजाजवळ, त्याला कठोर शिक्षा द्या.
मांडव्यश्च मुनिस्तत्र पथिशूले च कीलितः। पायुदेशे च तैर्दत्तं शूलं यावच्च मस्तकम्
मांडव्य ऋषीला तिथे नगराच्या दरवाजाजवळ, शूळावर बसवलं; त्या लोकांनी शूळ त्याच्या गुदद्वारातून डोक्यापर्यंत घुसवलं.
व्यथां स च न जानाति शूले विद्धतनुर्यमात्। अन्यैरपि कृतो दण्डः कृतस्तैस्तु मनोहितः
त्याच्या शरीरात शूळ घुसला तरी त्याला काही वेदना जाणवल्या नाहीत; इतरांनाही शिक्षा झाली, पण ऋषी त्यांच्या कृतीने समाधानी होता.
एतस्मिन्नंतरे रात्रावंधकारे घनोन्नते। स्वपतिं पृष्ठतः कृत्वा प्रययौ सा पतिव्रता
इतक्यात, रात्रीच्या काळोखात, पतिव्रता स्त्रीने आपल्या नवऱ्याला पाठीवर घेऊन निघाली.
मांडव्यस्य तनौ सङ्गात्कुष्ठिनो गंध आगतः। भग्नः समाधिस्तस्यैवं कुष्ठिसंसर्गतो ध्रुवम्
मांडव्य ऋषीच्या शरीराला स्पर्श झाल्यामुळे तिच्या नवऱ्याला कुष्ठरोग झाला; त्याचा ध्यान भंगला, हे नक्कीच त्या कुष्ठरोग्याच्या स्पर्शामुळे घडलं.
मांडव्य उवाच- एवं येनाधुना कृच्छ्रं कारितं गात्रवेदनम्। स एव भस्मतां यातु प्रोदिते च विरोचने
मांडव्य म्हणाला — ज्याने मला आता इतक्या मोठ्या वेदना दिल्या, तो सूर्य उगवल्यावर राख व्हावा.
मांडव्येनैवमुक्तस्स पपात धरणीतले। ततः पतिव्रता चाह ब्रध्नो नोदयतु ध्रुवं
मांडव्य ऋषीने असं शाप दिल्यावर तो जमिनीवर कोसळला; तेव्हा पतिव्रता म्हणाली — माझा नवरा नक्कीच मरण पावू नये.
दिनत्रयं गृहं नीत्वा शापाद्वेश्मगता ततः। शयनीये स्थितं रम्ये धृत्वाऽतिष्ठत्पतिव्रता
ती त्याला तीन दिवस घरी घेऊन गेली; शापामुळे ती घरातच राहिली, आणि सुंदर पलंगावर नवऱ्याजवळ बसून राहिली.
शप्त्वा तं च मुनिश्रेष्ठो गतो देशमभीष्टकम्। सूरो नोदयते लोके यावच्चैव दिनत्रयम्
मांडव्य ऋषीने शाप दिल्यावर तो आपल्या इच्छित स्थळी गेला; आणि तीन दिवस सूर्य जगात उगवलाच नाही.
निखिलं व्यथितं दृष्ट्वा त्रैलोक्यं सचराचरम्। शतक्रतुं पुरस्कृत्य गता देवाः पितामहम्
तीनही लोकांतील सगळे चराचर जीव दुःखाने त्रस्त झालेले पाहून, इंद्राच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी ब्रह्मदेवांकडे जाऊन हजेरी लावली.
वृत्तं न्यवेदयन्सर्वं पद्मयोनौ दिवौकसः। कारणं च न जानीमस्त्वं तु योग्यं विधेहि नः
स्वर्गातील देवांनी घडलेली सगळी घटना ब्रह्मदेवांना सांगितली आणि म्हणाले, 'हे ब्रह्मदेवा, या सगळ्याचे कारण आम्हाला माहीत नाही; तुम्हीच योग्य ते ठरवा.'
ब्रह्मोवाच- पतिव्रताया यद्वृत्तं मांडव्यस्य मुनेश्च यत्। यथा नोदयते ब्रध्नो धाता देवेष्ववेदयत्
ब्रह्मदेव म्हणाले, 'पतिव्रता स्त्रीचे वर्तन, मांडव्य ऋषीवर जे घडले, आणि सूर्य का उगवत नाही, हे सर्व सृष्टीकर्त्याने देवांना सांगितले.'
ततो देवा विमानैश्च पुरस्कृत्य प्रजापतिम्। गतास्तदंतिकं विप्र तूर्णं सर्वे च भूतलम्
मग, हे ब्राह्मण, देवांनी प्रजापतीला पुढे करून, आपापल्या विमानांतून झपाट्याने पृथ्वीवर येऊन पोहोचले.