अपृच्छत्कस्य कर्माणि शोभनानि च चत्वरे। मया नोक्तेप्युषः काले कस्य मत्प्रियकारणात्
चौकात कोणाच्या चांगल्या कृत्यांची आणि गुणांची चौकशी झाली? मी पहाटे काहीही बोललो नाही, तरी माझ्या आवडत्या व्यक्तीसाठी हे केलं गेलं.
रुच्यकर्मणि दीप्यंते रथ्या चत्त्वर वीथिकाः। परस्परेण संचिंत्य वारमुख्यां च तेऽब्रुवन्
रस्ते, चौक आणि गल्लीबोळे सुंदर वागण्याने उजळून निघाली आहेत; त्यांनी आपसात चर्चा करून त्या दिवसाच्या मुख्य घडामोडीबद्दल बोलले.
अस्माभिर्न कृतं भद्रे कर्म चैतत्प्रमार्जनम्। अथ सा विस्मयं गत्वा संचिंत्य रजनीक्षये
हे काम आम्ही केलेलं नाही, सखे, आणि हे स्वच्छही आम्ही केलं नाही; मग ती आश्चर्यचकित झाली आणि रात्र संपता संपता विचार करू लागली.
तया च दृश्यते सा च तथैव पुनरागता। दृष्ट्वा तां महतीं साध्वीं ब्राह्मणीं च पतिव्रताम्
ती दिसली, आणि पुन्हा पूर्वीप्रमाणे परत आली; त्या थोर, सती आणि पतीवर निष्ठावान ब्राह्मण स्त्रीला पाहून.
दधार चरणे तस्या हा क्षमस्वेति भाषिणी। आयुर्देहं च संपत्तिर्यशोर्थः कीर्तिरेव च
ती तिच्या पायाशी बसली आणि म्हणाली, 'अगं, मला माफ कर'; आयुष्य, शरीर, संपत्ती, कीर्ती आणि मान हे सर्व.
एतासां मे विनाशाय स्फुरसीव पतिव्रते। यद्यत्प्रार्थयसे साध्वि नित्यं दास्यामि तद्दृढम्
हे सर्व तुझ्यामुळे माझ्या हातून निघून जात आहेत असं वाटतं, सती; तू जे काही मागशील, ते मी नेहमीच नक्की देईन.
सुवर्णं मणिरत्नं वा चेलं वा यन्मनोरथं। तामुवाच ततः साध्वी न मे चार्थे प्रयोजनम्
सोने, मौल्यवान दगड, रत्न किंवा वस्त्र — तुला जे हवं असेल; तेव्हा ती सती म्हणाली, 'मला धनाची काहीच गरज नाही.'
अस्ति कार्यं च ते किञ्चिद्वदामि कुरुषे यदि। तदा मे हृदि संतोषः कृतं सर्वं त्वयाऽधुना
तुला काही काम असेल तर सांग, आणि तू केलंस तर; मग माझं मन तृप्त होईल, कारण तू आता सर्व काही पूर्ण केलं आहेस.
गणिकोवाच- सत्यं सत्यं करिष्यामि द्रुतं वद पतिव्रते। कुरु मे रक्षणं मातर्द्रुतं कृत्यं च मे वद
वेश्या म्हणाली — 'खरंच, खरंच, मी ते लवकरच करीन; सांग, सती. आई, मला वाचव आणि लवकरच काय करायचं ते सांग.'
त्रपया निकृतं वाच्यं तस्यामुक्तं वरं प्रियम्। क्षणं विमृश्य सा वेश्या कृत्वा क्षांतिमुवाच च
लाजेमुळे जी गोष्ट सांगायची होती ती तिने थांबवली, आणि प्रिय इच्छा बोलली नाही; क्षणभर विचार करून वेश्येने निर्धार केला आणि बोलली.
कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम्। दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्
कुष्ठरोग्याच्या दुर्गंधीमुळे मला खूप त्रास होतो; एक दिवस मी ते करीन, जर तो माझ्या घरी आला तर.
पतिव्रतोवाच- आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि। भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्
पत्नीनिष्ठा म्हणाली — 'मी आज रात्री तुझ्या घरी येईन, सुंदरिये; माझ्या पतीने जेवून समाधान मिळवल्यावर, मी त्याला पुन्हा माझ्या घरी नेईन.'
गणिकोवाच- गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते। पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्
वेश्या म्हणाली — 'लवकर जा, भाग्यवती, आपल्या घरी, सती; तुझा पती अर्ध्या रात्री माझ्या घरी येऊ दे.'
बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये। एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्
माझे अनेक प्रियकर आहेत, राजे आणि त्यांच्यासारखे इतर; प्रत्येकजण नेहमी माझ्या घरी अखंडपणे राहतो.
अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात्। स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु
आज मी तुझ्या भीतीने माझं घर मोकळं करीन; तुझा पती येऊ दे, आणि आमच्याशी भेटून नंतर जाऊ दे.
एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी गतासौ स्वगृहे तथा। पत्यौ निवेदयामास कृत्यं ते फलितं प्रभो
हे ऐकून ती सती आपल्या घरी गेली; तिने पतीला सांगितले, 'तुमचं काम पूर्ण झालं आहे, प्रभो.'
अद्य रात्रौ च तद्गेहं गंतुं ख्यातिं करोति सा। प्रभूताः पतयस्तस्यास्तव कालो न विद्यते
ती आज रात्री त्या घरी जाणार आहे, हे जाहीर करून; तिचे अनेक पती आहेत, आणि तिथे तुला वेळ मिळणार नाही.
विप्र उवाच- कथं यास्यामि तद्गेहं मया गंतुं न शक्यते। एतज्ज्ञात्वा कुतः क्षांतिः कृतं कार्यं कथं भवेत्
ब्राह्मण म्हणाला — 'मी त्या घरी कसा जाऊ? मला जाणं शक्य नाही; हे कळल्यावर संयम कसा ठेवू, आणि काम कसं पूर्ण होईल?'
पतिव्रतोवाच- स्वपृष्ठस्थमहं कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति। सिद्धे ह्यर्थे नयिष्यामि पुनस्ते नैव वर्त्मना
पतिव्रता म्हणाली — मी माझ्या पाठीवर त्याला घेऊन त्याच्या घरी नेईन; माझं काम पूर्ण झाल्यावर मी पुन्हा या वाटेने परत येणार नाही.
द्विज उवाच- कल्याणि त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमेष्यति। इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम्
ब्राह्मण म्हणाला — शुभे, तुझ्यामुळे माझं सगळं काम पूर्ण होईल; तू जे केलं आहेस, ते इतर स्त्रियांनाही सहन होणार नाही असं आहे.
तस्मिंश्च नगरे रम्ये नित्यं च धनिनो गृहे। पौरेश्च प्रचुरं वित्तं हृतं राज्ञा श्रुतं तदा
त्या सुंदर नगरात, एका श्रीमंताच्या घरी, नगरातील लोकांचं भरपूर धन होतं, ते राजा यांनी चोरलं आणि ही गोष्ट त्या वेळी सर्वांना कळली.
श्रुत्वा सर्वान्निशाचारानाहूय नृपती रुषा। जीवितुं यदि वो वांछा चोरं मामद्य दास्यथ
हे ऐकून, राजाने सगळ्या रात्री गस्त करणाऱ्या सैनिकांना रागाने बोलावलं आणि म्हणाला — तुम्हाला जगायचं असेल तर आजच मला चोर सापडला पाहिजे.
गृहीत्वा तु नृपस्याज्ञां यत्तैर्जिघृक्षयाकुलैः। चारैश्चोरो गृहीतस्तैर्बलाच्चैव नृपाज्ञया५० 1.51.
राजाची आज्ञा मिळाल्यावर, त्या उत्सुक आणि घाईच्या माणसांनी गुप्तहेरांसह चोराला पकडलं, आणि राजाच्या आज्ञेने त्याला जबरदस्तीने धरलं.
नगरोपांतदेशे च वृक्षमूले घने वने। समाधिस्थोमहातेजामांडव्योमुनिपुंगवः
नगराच्या कडेला, दाट जंगलात, झाडाखाली, महान तेजस्वी आणि तपस्वी मांडव्य ऋषी ध्यानात मग्न होते.
व्यातिष्ठद्वह्निसंकाशो योगिनां प्रवरो मुनिः। अंतर्नाडीगतो वायुः किंचिन्न प्रतिभाति च
तो ऋषी अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता, योग्यांमध्ये श्रेष्ठ होता; त्याचा श्वास आतल्या नाड्यांमध्ये स्थिर होता आणि त्याला बाहेरचं काहीच भान नव्हतं.
तं ब्रह्मतुल्यं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टा महामुनिम्। चोरोयमद्भुताकारो धूर्तस्तिष्ठति कानने
त्या दुष्ट माणसांनी ब्रह्मासारखा उभा असलेला तो महान ऋषी पाहिला आणि म्हणाले — हा विचित्र दिसणारा माणूसच चोर आहे, हा फसवा इथे जंगलात उभा आहे.
एवमुक्त्वा तु तं पापा बबन्धुर्मुनिसत्तमम्। नोक्ताश्च नेक्षितास्तेन पुरुषा अतिदारुणाः
असं म्हणून त्या पापी माणसांनी त्या श्रेष्ठ ऋषीला बांधलं; तो ऋषी काहीच बोलला नाही, किंवा त्या अत्यंत क्रूर माणसांकडे पाहिलंही नाही.
ततो राजा उवाचेदं संप्राप्तस्तस्करो मया। उपांते च पथिद्वारे कुरुध्वं घोरदण्डनम्
मग राजा म्हणाला — चोर माझ्या हाती लागला आहे; नगराच्या कडेला, मुख्य दरवाजाजवळ, त्याला कठोर शिक्षा द्या.
मांडव्यश्च मुनिस्तत्र पथिशूले च कीलितः। पायुदेशे च तैर्दत्तं शूलं यावच्च मस्तकम्
मांडव्य ऋषीला तिथे नगराच्या दरवाजाजवळ, शूळावर बसवलं; त्या लोकांनी शूळ त्याच्या गुदद्वारातून डोक्यापर्यंत घुसवलं.
व्यथां स च न जानाति शूले विद्धतनुर्यमात्। अन्यैरपि कृतो दण्डः कृतस्तैस्तु मनोहितः
त्याच्या शरीरात शूळ घुसला तरी त्याला काही वेदना जाणवल्या नाहीत; इतरांनाही शिक्षा झाली, पण ऋषी त्यांच्या कृतीने समाधानी होता.