पितृयज्ञात्परो यस्माद्धर्मो नास्ति कथंचन। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शक्त्या कुर्यादमत्सरः
पूर्वजांच्या श्राद्धाहून मोठा धर्म नाही; म्हणून सर्व शक्तीनं, द्वेष न ठेवता, प्रयत्नपूर्वक ते करावं.
यः पठेद्धर्मसंतानं जनानामग्रतो नरः। विष्णुपद्या जले स्नानं प्रति लोके च लभ्यते
जो कोणी लोकांसमोर धर्माची परंपरा वाचतो, त्याला या जगात विष्णूतीर्थात स्नान केल्याचं फळ मिळतं.
जन्मजन्मकृतो येन महापातकसंचयः। तत्सर्वं प्रलयं याति सकृदुच्चरिते श्रुते
अनेक जन्मांत साठवलेले मोठमोठे पापांचे ढीगसुद्धा, हे एकदा उच्चारल्यावर आणि ऐकल्यावर, पूर्णपणे नष्ट होतात.
नरोत्तम उवाच- त्रिदशानां च देवानामन्येषां जगदीश्वरः। प्रभुः कर्ता च हर्त्ता च गोप्ता भर्त्ता पिता प्रसूः
नरश्रेष्ठ म्हणाले — देवतांमध्ये आणि इतर सर्व देवांमध्ये, तोच या जगाचा स्वामी, कर्ता, संहारक, रक्षक, पालनकर्ता, पिता आणि मूळ आहे.
अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते। किंतु कौतूहलं मेऽस्ति पिपासा वा क्षुधापि वा
विष्णूचं वर्णन करताना आपली वाणी थकते; तरीही मला कुतूहल आहे, कदाचित तहान किंवा भूकही असेल.
कृतं पृच्छति येनैव वक्तव्यं तत्प्रियेण हि। अतीतं चैव जानाति कथं नाथ पतिव्रता
जे विचारलं जातं ते प्रिय व्यक्तीनं सांगावं; पण, हे नाथा, पतिव्रता स्त्रीला भूतकाळ कसा कळतो?
किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हस्यशेषतः। भगवानुवाच- कथितं मे पुरा वत्स पुनः कौतूहलं द्विज
किंवा तिच्या सामर्थ्याबद्दल सर्व काही सांगावं. भगवंत म्हणाले — हे बाळा, मी हे पूर्वी सांगितलं आहे, पण तुला पुन्हा कुतूहल वाटतं.
कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता
तुझ्या मनात जे आहे ते सर्व मी सांगतो. पतिव्रता स्त्री पतीच्या प्राणांमध्ये गुंतलेली असते आणि नेहमी पतीच्या हितात रमलेली असते.
देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनां। धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता
ती देव, ऋषी आणि ब्रह्मवेत्त्यांनाही वंदनीय आहे; एकाच पतीला समर्पित असलेली स्त्री जगात सर्वांत पूज्य मानली जाते.
तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति। मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना
तिचा सन्मान करताना कधीच अति होत नाही; पूर्वी मध्यदेशात एक अतिशय सुंदर नगरी होती.
तस्यां च ब्रह्मजातीया सेव्या नाम्नी पतिव्रता। तस्या धवोऽभवत्कुष्ठी पूर्वकर्मविरोधतः
त्या नगरीत ब्राह्मण जातीतील सेव्या नावाची पतिव्रता स्त्री होती; तिचा नवरा पूर्वजन्मीच्या कर्मामुळे कुष्ठरोगी झाला.
गलद्व्रणास्य पत्युश्च नित्यं चर्यापरायणा। यद्यन्मनोरथं तस्य शक्त्या सा कुरुते भृशम्
पतीच्या तोंडातून नेहमी जखमा वाहायच्या, तरीही ती नेहमी त्याच्या सेवेत मग्न होती; त्याच्या मनात जे काही इच्छा असेल, ती शक्य तितक्या पूर्ण करायची.
अर्चयेद्देववन्नित्यं स्नेहं कुर्यादमत्सरा। कदाचित्पथि गच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्
तो दररोज देवांची भक्ती करायचा, प्रेमाने आणि द्वेष न ठेवता वागत असे. एकदा रस्त्याने जात असताना त्याला एक अतिशय सुंदर वेश्या दिसली.
दृष्ट्वाऽतीवाभवन्मोहान्मन्मथाविष्टचेतनः। निश्श्वस्य सुतरां दीर्घं ततस्तु विमनाऽभवत्
तीला पाहताच त्याचे मन पूर्णपणे मोहात पडले, वासनेने त्याचे चित्त भरकटले. त्याने खोल श्वास घेतला आणि मग तो खिन्न झाला.
श्रुत्वा गृहाद्विनिःसृत्य साध्वी पप्रच्छ तं पतिं। उन्मनास्त्वं कथं नाथ निःश्वासस्ते कथं विभो
हे ऐकून त्याची पतिव्रता पत्नी घरातून बाहेर आली आणि तिने पतीला विचारले, "नाथा, तू इतका अस्वस्थ का आहेस? इतके खोल श्वास का घेतोस?"
ब्रूहि मे यच्च कर्तव्यमकर्तव्यं च यत्प्रियम्। दयितं ते करिष्यामि त्वमेको मे गुरुः प्रियः
"माझ्याशी सांग, काय करावे आणि काय करू नये, तुला काय प्रिय आहे. तुझे आवडते मी नक्की करीन, कारण तूच माझा गुरू आणि प्रिय आहेस."
अभीष्टं वद मे नाथ यथाशक्ति करोम्यहम्। इत्युक्ते तामुवाचेदं वृथा किं भाषसे प्रिये
"नाथा, तुझे मनाप्रमाणे सांग, मी शक्य तितके ते पूर्ण करीन." असे तिने म्हटल्यावर तो म्हणाला, "प्रिये, व्यर्थ बोलून काय उपयोग?"
न शक्ता त्वं न चैवाहं मोघं वक्तुं न युज्यते। प्रष्टुं नाधिकरोषीति यथा दीर्घतरोः फलम्
"तूही शक्य नाहीस आणि मीही नाही. उगाच बोलणे योग्य नाही. तुला विचारण्याचा अधिकार नाही, जसे जमिनीवर उभा असलेला माणूस उंच झाडाचे फळ मिळवू शकत नाही."
भूमौ स्थित्वा तु खर्वात्मा समुद्धर्तुं प्रवांछति। तथा मे रमणी लोभान्मोहाद्यदभिवांछितम्
"जमिनीवर उभा राहून, ठेंगण्या माणसाला उंच झाडाचे फळ तोडायचे वाटते, तसंच मला मोह आणि लोभामुळे अशक्य गोष्ट हवी आहे."
दंपत्योरपि दुःसाध्यमपयानं वदाम्यहम्। पतिव्रतोवाच- ज्ञात्वा तु त्वन्मनोवृत्तं शक्ताहं कार्यसाधने
"पती-पत्नींसाठीही कठीण अशी गोष्ट मी सांगतो — म्हणजे दूर जाणे." पतिव्रता म्हणाली, "तुझे मन काय आहे ते मला कळले, मी ते काम पूर्ण करू शकते."
आदेशं कुरु मे नाथ कर्तव्यं येन केनचित्। यदि ते दुर्लभं कार्यं कर्तुं शक्नोमि यत्नतः
"नाथा, मला आज्ञा दे, जे काही करावं लागेल ते मी कोणत्याही मार्गाने करीन. तुझे मनातले काम जरी कठीण असले तरी मी प्रयत्न करून ते साध्य करीन."
तदा मे त्वतिकल्याणं फलिष्यति परे त्विह। इत्युक्ते परमः प्रीतः स्थितो वचनमब्रवीत्
"मग माझे पुण्य या जन्मात आणि पुढेही फळेल." असे तिने म्हटल्यावर तो अत्यंत आनंदी झाला आणि म्हणू लागला:
पापाभ्यासाच्च पाप्मानं पृच्छतीति विनिश्चयः। पथ्यस्मिन्संप्रगच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्
"सतत पाप करत गेल्यामुळे मी पापी झालो आहे — हे निश्चित आहे. रस्त्याने जात असताना मला एक अतिशय सुंदर वेश्या दिसली."
सर्वतश्चानवद्यांगीं दृष्ट्वा मे दह्यते मनः। यदि तां त्वत्प्रसादाच्च प्राप्नोमि नवयौवनां
"तिचे सर्व अंग निर्दोष पाहून माझे मन जळू लागले. तुझ्या कृपेने जर ती नवयुवती मला मिळाली —"
तदा मे सफलं जन्म कुरु साध्वि हितं मम। यदि मां कुष्ठिनं दीनं पूतिगंधं नवव्रणम्
"मग माझा जन्म सफल होईल, हे साध्वी, माझ्या भल्यासाठी हे पूर्ण कर. पण मी जर कुष्ठरोगी, दीन, दुर्गंधी आणि ताज्या जखमा असलेला असेन आणि ती सुंदर स्त्री माझ्याकडे आली नाही —"
न गच्छति वरारोहा तदा मे निधनं हितम्। श्रुत्वा तेनेरितं वाक्यं साध्वी वचनमब्रवीत्
"मग माझ्यासाठी मृत्यूच उत्तम आहे." त्याचे हे बोल ऐकून पतिव्रता म्हणाली:
यथाशक्ति करिष्यामि स्थिरी भव प्रभोऽधुना। मनसाथ समालोच्य क्षपांते ह्युषसि द्रुतम्
"मी माझ्या शक्तीनुसार सर्व करीन, प्रभो, तू आता धीर धर. मनाशी विचार करून, रात्रीच्या शेवटी, पहाटे ती लवकरच —"
गोमयं सह शोधन्या गृहीत्वा सा ययौ मुदा। संप्राप्य गणिकागेहं शोधयित्वा च चत्वरम्
गोमय आणि स्वच्छतेसाठी पाणी घेऊन ती आनंदाने निघाली. वेश्या राहते त्या घराजवळ पोहोचल्यावर तिने अंगण स्वच्छ केले.
प्रतोलीं वीथिकां चैव गोमयं प्रददौ मुदा। सा तूर्णमागता गेहे जनस्यालोकने भयात्
तिने आनंदाने गल्लीत आणि रस्त्यावर गोमय पसरले. लोकांनी पाहू नये म्हणून ती पटकन घरी आली.
एवं क्रमेण सा साध्वी चरति स्म दिनत्रयम्। अथ सा वारमुख्या च चेटिकाश्चेटकानपि
अशा प्रकारे ती साध्वी सलग तीन दिवस असे करत राहिली. मग ती मुख्य वेश्या आणि तिच्या दासी, नोकर —