कुरुक्षेत्रे ततो वेदान्वेदांगानि समंततः। तपोबलाद्विदंति स्म वार्तां चामुत्र चेह च
नंतर कुरुक्षेत्रात त्यांनी वेद आणि वेदांचे उपवेद पूर्णपणे जाणले. तपश्चर्येच्या बळावर त्यांनी या जगातील आणि परलोकातील घडामोडी समजून घेतल्या.
त्रयो राजकुले जाता राजानो मदमोहिताः। ज्ञानलोपात्परं लोकं न जानंति हिताहितम्
तीघे राजघराण्यात जन्मले आणि गर्व व मोहाने भारलेले राजे झाले. ज्ञानाचा अभाव असल्याने त्यांना परलोक किंवा हित-अहित काहीच कळत नव्हते.
ते च विप्राश्च संदेहादाहूय चेटकं स्वकम्। राज्ञो गच्छ स्वकार्पण्यात्पत्रं देहि च संभ्रमात्
ते ब्राह्मण शंका आल्याने आपल्या सेवकाला बोलावून म्हणाले, 'राजाकडे जा आणि आपल्या नम्रतेने हे पत्र त्याला लवकर दे.'
सप्त व्याधा दशार्णेषु मृगाः कालंजरे गिरौ। चक्रवाकाः शरद्वीपे हंसाः सरसि मानसे
सात जण दशार्ण प्रदेशात शिकारी, काळिंजर पर्वतावर हरणे, शरद बेटावर चक्रवाक पक्षी आणि मानस सरोवरात हंस झाले.
तेपि जाताः कुरुक्षेत्रे ब्राह्मणा वेदपारगाः। प्रस्थिता दूतमध्वानं यूयं किमवसीदथ
तेही कुरुक्षेत्रात वेदपारंगत ब्राह्मण म्हणून जन्मले. दूत म्हणून प्रवासाला निघाले आणि विचारले, 'तुम्ही का उदास आहात?'
गृहीत्वा चेटको लेखं राज्ञस्तु समदर्शयत्। दृष्ट्वा लेखं तु राजानो राज्यं त्यक्त्वा ययुर्द्विजान्
सेवकाने पत्र घेऊन राजाला दाखवले. ते पत्र पाहून राजांनी आपापली राज्ये सोडली आणि ब्राह्मणांकडे गेले.
श्रुत्वा वाक्यं ततस्तेषां गतास्ते च तपोधनाः। अचिरेणैव कालेन मोक्षं याताश्च तैस्सह
ती वचने ऐकून ते तपस्वी निघून गेले. थोड्याच काळात, त्या सर्वांसह त्यांनी मोक्ष प्राप्त केला.
य इदं शृणुयाच्छ्राद्धे सप्तव्याधादिकं द्विज। अक्षयं चान्नपानं च पितॄणामुपतिष्ठति
जो कोणी श्राद्धाच्या वेळी या सात शिकाऱ्यांची आणि इतरांची कथा ऐकतो, त्याच्या पितरांना अन्न-पाण्याचा कधीही न संपणारा लाभ मिळतो.
द्विज उवाच-। वित्तहीनस्य विप्रस्य पितृकार्यं कथं भवेत्। तपस्विनो वनस्थस्य गृहस्थस्य च केशव
ब्राह्मण म्हणाला: 'ज्याच्याकडे धन नाही, असा ब्राह्मण, किंवा वनात राहणारा तपस्वी, किंवा गृहस्थ, हे केशव, ते पितृकार्य कसे करू शकतात?'
भगवानुवाच-। तृणकाष्ठार्जनं कृत्वा प्रार्थयित्वा वराटकम्। करोति पितृकार्याणि ततो लक्षगुणं भवेत् ३०० 1.50.
भगवान म्हणाले: 'गवत आणि लाकूड गोळा करून, आणि एखादा छोटा नाणे मागून, जर कोणी पितृकार्य केले, तर त्याला लक्षपट अधिक फळ मिळते.'
अकर्तव्यं शतं कृत्वा पितृश्राद्धं करोति यः। सर्वपापक्षयस्तस्य स्वर्गं याति च मानवः
कोणी शंभर चुकीची कृत्ये केली असली, तरी पितृश्राद्ध केल्याने त्याचे सर्व पाप नष्ट होते आणि तो मनुष्य स्वर्गाला जातो.
सर्वाभावे पितृतिथौ गोभ्यो घासं ददाति यः। फलं च पिंडदानस्य संप्राप्नोत्यधिकं नरः
सर्व काही नसतानाही, पितृतिथीच्या दिवशी जर कोणी गायींना गवत दिले, तर त्याला पिंडदानाच्या फळापेक्षा जास्त फळ मिळते.
पुरा वैराटविषये रुरोदातीव दीनकः। पितृतिथौ स्वयं प्राप्ते सर्वाभावाच्च रोदिति
पूर्वी वैराट देशात एक अतिशय गरीब मनुष्य होता, तो फार रडत होता. पितृतिथी आल्यावर, काहीच नसल्यामुळे तो पुन्हा रडू लागला.
रुदित्वा सुचिरं सोपि पप्रच्छ कोविदं द्विजं। ब्रह्मन्पितृतिथावद्य किंस्वित्कृत्वा हितं भवेत्
खूप वेळ रडून झाल्यावर त्याने एका विद्वान ब्राह्मणाला विचारले, 'ब्राह्मण, आता पितृतिथी आली आहे, मी काय करावे म्हणजे पितरांना लाभ होईल?'
वराटकश्च मे नास्ति धनं ब्रह्मविदांवर। उपदेशं च मे देहि येन धर्मे स्थितो ह्यहम्
माझ्याकडे एकही नाणं नाही, हे ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या! कृपया मला असा उपदेश कर की ज्यामुळे मी धर्मात स्थिर राहू शकेन.
द्विज उवाच-। गच्छ शीघ्रं वने तात मुहूर्ते कुतपेऽधुना। घासं पितरमुद्दिश्य गवे देहीति सत्वरम्
द्विज म्हणाले — बाळा, लगेच जंगलात जा, सध्या श्राद्धाचा काळ चालू आहे. तुझ्या वडिलांच्या नावाने गायीला गवत दे, आणि तेही लवकर कर.
ततस्तस्योपदेशेन गृहीत्वा घासपूलकम्। गवे दत्वा यथाहृष्टः पुष्ट्यर्थं पितुरेव च
त्याच्या सांगण्याप्रमाणे, त्याने गवताचा पुडा घेतला आणि वडिलांच्या पोषणासाठी आनंदाने गायीला दिला.
एतत्पुण्यप्रसादेन गतोसौ सुरमंदिरम्। स्वर्गं च सुचिरं भुक्त्वा उत्पन्नो धनिनां कुले
या पुण्यामुळे तो देवांच्या लोकात गेला; तिथे खूप काळ स्वर्गसुख भोगून, नंतर तो श्रीमंतांच्या घरात जन्माला आला.
धनवान्स पुरा पुण्यात्पितृयज्ञस्य कारणात्। स ददाति पितुः पिंडं सर्वस्वेन धनेन च
पूर्वजांच्या श्राद्धामुळे मिळालेल्या पुण्याने तो धनवान झाला; त्याने वडिलांना पिंड आणि आपलं सर्व धन अर्पण केलं.
तत्रैकजन्मनोभ्यासाद्गतोसौ विष्णुमंदिरम्। भुक्त्वानन्तसुखं तत्र सार्वभौमोभवन्नृपः
त्या एका जन्मातील सातत्यामुळे तो विष्णूच्या लोकात गेला; तिथे अनंत सुख भोगून, पुढे तो सर्व भूमीचा राजा झाला.
पितृयज्ञात्परो यस्माद्धर्मो नास्ति कथंचन। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शक्त्या कुर्यादमत्सरः
पूर्वजांच्या श्राद्धाहून मोठा धर्म नाही; म्हणून सर्व शक्तीनं, द्वेष न ठेवता, प्रयत्नपूर्वक ते करावं.
यः पठेद्धर्मसंतानं जनानामग्रतो नरः। विष्णुपद्या जले स्नानं प्रति लोके च लभ्यते
जो कोणी लोकांसमोर धर्माची परंपरा वाचतो, त्याला या जगात विष्णूतीर्थात स्नान केल्याचं फळ मिळतं.
जन्मजन्मकृतो येन महापातकसंचयः। तत्सर्वं प्रलयं याति सकृदुच्चरिते श्रुते
अनेक जन्मांत साठवलेले मोठमोठे पापांचे ढीगसुद्धा, हे एकदा उच्चारल्यावर आणि ऐकल्यावर, पूर्णपणे नष्ट होतात.
नरोत्तम उवाच- त्रिदशानां च देवानामन्येषां जगदीश्वरः। प्रभुः कर्ता च हर्त्ता च गोप्ता भर्त्ता पिता प्रसूः
नरश्रेष्ठ म्हणाले — देवतांमध्ये आणि इतर सर्व देवांमध्ये, तोच या जगाचा स्वामी, कर्ता, संहारक, रक्षक, पालनकर्ता, पिता आणि मूळ आहे.
अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते। किंतु कौतूहलं मेऽस्ति पिपासा वा क्षुधापि वा
विष्णूचं वर्णन करताना आपली वाणी थकते; तरीही मला कुतूहल आहे, कदाचित तहान किंवा भूकही असेल.
कृतं पृच्छति येनैव वक्तव्यं तत्प्रियेण हि। अतीतं चैव जानाति कथं नाथ पतिव्रता
जे विचारलं जातं ते प्रिय व्यक्तीनं सांगावं; पण, हे नाथा, पतिव्रता स्त्रीला भूतकाळ कसा कळतो?
किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हस्यशेषतः। भगवानुवाच- कथितं मे पुरा वत्स पुनः कौतूहलं द्विज
किंवा तिच्या सामर्थ्याबद्दल सर्व काही सांगावं. भगवंत म्हणाले — हे बाळा, मी हे पूर्वी सांगितलं आहे, पण तुला पुन्हा कुतूहल वाटतं.
कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता
तुझ्या मनात जे आहे ते सर्व मी सांगतो. पतिव्रता स्त्री पतीच्या प्राणांमध्ये गुंतलेली असते आणि नेहमी पतीच्या हितात रमलेली असते.
देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनां। धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता
ती देव, ऋषी आणि ब्रह्मवेत्त्यांनाही वंदनीय आहे; एकाच पतीला समर्पित असलेली स्त्री जगात सर्वांत पूज्य मानली जाते.
तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति। मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना
तिचा सन्मान करताना कधीच अति होत नाही; पूर्वी मध्यदेशात एक अतिशय सुंदर नगरी होती.