कृष्णोद्भवं पापहरं परं यः शृणोति यः श्रावयते च भक्त्या । स्यात्तस्य पुण्या सकलाक्रियापि तद्दर्शनस्नानसमुद्भवं फलम्
जो कोणी भक्तीने पापांचा नाश करणाऱ्या कृष्णेच्या उत्पत्तीचे श्रवण किंवा कथन करतो, त्याला सर्व पुण्यकृत्यांचे फळ आणि कृष्णेचे दर्शन किंवा स्नानाने मिळणारे फळ मिळते.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये सत्य भामासंवादेकृष्णावेण्यामाहात्म्यवर्णनोनाम एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील कार्तिकमाहात्म्य विभागातील सत्यभामा संवादात 'कृष्णा-वेणी माहात्म्याचे वर्णन' नावाचा एकशे अकरावा अध्याय समाप्त झाला.
ईश्वर उवाच। माघस्नानस्य माहात्म्यं शृणु भागवतोत्तम । त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्विष्णुभक्तो महामते
ईश्वर म्हणाले: भक्तश्रेष्ठा, माघस्नानाचे माहात्म्य ऐक. या जगात तुझ्यासारखा विष्णुभक्त दुसरा नाही, हे ज्ञानी.
चक्रतीर्थे हरिं दृष्ट्वा मथुरायां च केशवम् । यत्फलं लभते मर्त्यो माघस्नानेन तत्फलम्
चक्रतीर्थावर हरिचे किंवा मथुरेत केशवाचे दर्शन केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ माघस्नानाने मिळते.
जितेंद्रियः शांतमनाः सदाचारेण संयुतः । स्नानं करोति यो माघे संसारी न भवेत्पुनः
ज्याचे इंद्रिये जिंकलेले आहेत, मन शांत आहे आणि आचार उत्तम आहे, जो माघ महिन्यात स्नान करतो, तो पुन्हा संसारात अडकत नाही.
श्रीकृष्ण उवाच। शूकरस्य च माहात्म्यं कथयिष्ये तवाग्रतः । यस्य विज्ञानमात्रेण सान्निध्यं मम सर्वदा
श्रीकृष्ण म्हणाले: मी तुझ्यासमोर शूकराचे माहात्म्य सांगतो, ज्याचे केवळ ज्ञान झाल्याने माझे सान्निध्य नेहमी मिळते.
सूत उवाच। इत्युक्त्वा भगवान्कृष्णः सत्यायै बहुधा जगौ । तदहं संप्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं तपोधनाः
सूतम्हणाले: असे म्हणून भगवान कृष्णाने सत्याला विविध प्रकारे सांगितले; ते मी आता सांगतो, तपस्वींनो, ऐका.
श्रीकृष्ण उवाच। पंचयोजनविस्तीर्णे शूकरे हरिमंदिरे । यस्मिन्वसति यो जीवो गर्दभोऽपि चतुर्भुजः
श्रीकृष्ण म्हणाले: शूकर या पाच योजन रुंद हरिमंदिरात, जो कोण राहतो, तो गाढव असला तरी चतुर्भुज होतो.
त्रीणि हस्तसहस्राणि त्रीणि हस्तशतानि च । त्रयो हस्ता शूकरस्य परिमाणं विधीयते
शूकरक्षेत्राची मापे तीन हजार हात, तीनशे हात आणि तीन हात अशी सांगितली आहेत.
षष्टिवर्षसहस्राणि योऽन्यत्र कुरुते तपः । तत्फलं लभते देवि प्रहरार्द्धेन शूकरे
देवी, जो कुणी इतरत्र साठ हजार वर्षे तप करतो, त्याला शूकरक्षेत्रात अर्ध्या दिवसभरात तेवढेच फळ मिळते.
सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलापुरुषदानेन तत्फलं परिकीर्त्तितम्
राहूने सूर्यग्रहण झाल्यावर कुरुक्षेत्रात जेव्हा तुळापुरुष दान केले जाते, तेव्हा त्याचे फळ तेथे सांगितले आहे.
काश्यां दशगुणं प्रोक्तं वेण्यां शतगुणं भवेत् । सहस्रगुणितं प्रोक्तं गंगासागरसंगमे
काशीत दानाचे फळ दहा पट, वेणी येथे शंभर पट, आणि गंगा-सागर संगमावर हजार पट अधिक मिळते असे सांगितले आहे.
अनंतं चैव विज्ञेयं शूकरे हरिमंदिरे । अन्यत्र ददते लक्षं संविधानेन कार्तिक
शूकरक्षेत्रातील हरिमंदिरात मिळणारे फळ अनंत आहे; इतरत्र कार्तिक महिन्यात योग्य रीतीने दान केल्यास लक्ष फळ मिळते.
इहैवैकेन दत्तेन शूकरे तत्समं भवेत् । शूकरे च तथा वेण्यां गंगासागरसंगमे
इथे शूकरक्षेत्रात एकच दान दिल्यास तेवढेच फळ मिळते; तसेच शूकर, वेणी आणि गंगा-सागर संगमावरही मिळते.
सकृदेव नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । अलर्केण पुरा प्राप्ता सप्तद्वीपा वसुंधरा । शूकरक्षेत्रमाहात्म्यं श्रुत्वा चैव षडानन
फक्त एकदाच स्नान केल्याने ब्रह्महत्या पाप नष्ट होते; पूर्वी अलर्काने शूकरक्षेत्राचे माहात्म्य ऐकून सात द्वीपांची पृथ्वी मिळवली होती, हे षडानन.
मार्गशीर्षस्य द्वादश्यां शुक्लायां व्रज पुत्रक । कार्त्तिकेय उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् । विधिं मासोपवासस्य फलं चास्य यथोचितम्
मार्गशीर्ष महिन्यात शुद्ध द्वादशीला जा, पुत्रा. कार्तिकेय म्हणाला: 'भगवन्, मला सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ व्रत, त्याची विधी आणि महिनाभर उपवासाचे योग्य फळ ऐकायचे आहे.'
यथाविधि नरैः कार्या व्रतचर्या यथा भवेत् । आरभ्यते यथापूर्वं समाप्यं हि यथाविधि
हे व्रत माणसांनी योग्य पद्धतीने करावे; पूर्वीप्रमाणे सुरू करून, नियमानुसार पूर्ण करावे.
यावत्संख्यं तु कर्त्तव्यं तत्प्रब्रूहि महेश्वर । व्रतमेतत्सुखश्रीदं विस्तरेण ममानघ
माहेश्वर, हे व्रत किती वेळा करावे ते मला सांग. हे व्रत सुख आणि श्री देते, ते सविस्तर सांग, पापरहित.
श्रीरुद्र उवाच। पावके साधु सर्वं ते यत्पृष्टं प्रब्रुवेऽनघ । भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ शृणुष्व गदतो मम
श्रीरुद्र म्हणाले: 'पावके, तू विचारलेले सर्व मी सांगतो, हे पापरहित. भक्तीने, बुद्धिमंतांमध्ये श्रेष्ठ, माझे बोलणे ऐक.'
सुराणां च यथा विष्णुस्तपतां च यथा रविः । मेरुःशिखरिणां यद्वद्वैनतेयश्च पक्षिणाम्
जसे देवांमध्ये विष्णू, तपस्वींमध्ये सूर्य, पर्वतांमध्ये मेरू आणि पक्ष्यांमध्ये गरुड श्रेष्ठ आहेत,
तीर्थानां तु यथा गंगा प्रजानां तु यथा वणिक् । श्रेष्ठं सर्वव्रतानां तु तद्वन्मासोपवासनम्
तीर्थांमध्ये गंगा, लोकांमध्ये व्यापारी जसा श्रेष्ठ, तसे सर्व व्रतांमध्ये महिनाभर उपवास श्रेष्ठ आहे.
सर्वव्रतेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु चैव हि । सर्वदानोद्भवं चैव लभेन्मासोपवासकृत्
सर्व व्रतांचे, सर्व तीर्थांचे आणि सर्व दानाचे जे पुण्य मिळते, ते महिनाभर उपवास करणाऱ्याला मिळते.
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्विविधैर्भूरिदक्षिणैः । न तत्पुण्यमवाप्नोति यन्मासपरिलंघनात्
अग्निष्टोमासारख्या विविध यज्ञांनी आणि मोठ्या दक्षिणेनेही जे पुण्य मिळत नाही, ते महिनाभर व्रत केल्याने मिळते.
तेन जप्तं हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं स्वधा । यः करोति विधानेन नरो मासमुपोषणम्
म्हणून, जो माणूस नियमानुसार महिनाभर उपवास करतो, त्याने केलेले जप, हवन, दान, तप आणि श्राद्ध सर्व पूर्ण होते.
उद्दिश्य वैष्णवं यज्ञं मामभ्यर्च्य जनार्दनम् । गुरोराज्ञां ततो लब्ध्वा कुर्यान्मासोपवासनम्
वैष्णव यज्ञ करून, मला जनार्दनाला पूजून, गुरुची आज्ञा मिळाल्यावर महिनाभर उपवास करावा.
वैष्णवानि यथोक्तानि कृत्वा सर्वव्रतानि तु । द्वादश्यादीनि पुण्यानि ततो मासमुपावसेत्
जसे सांगितले तसे सर्व वैष्णव व्रते आणि द्वादशीसारखे पुण्य दिवस पाळून मग महिनाभर उपवास करावा.
अतिकृच्छ्रं च पाराकं कृत्वा चांद्रायणं ततः । मासोपवासं कुर्वीत गुरोर्विप्राज्ञया ततः
गुरु किंवा विद्वान ब्राह्मण यांच्या सांगण्यावरून, कठीण पाराक आणि चांद्रायण व्रत केल्यावर, मग एक महिना उपवास करावा.
आश्विनस्यामले पक्षे एकादश्यामुपोषितः । व्रतमेनं तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु
आश्विन महिन्यातल्या शुद्ध पक्षातील एकादशीला उपवास करून, हे व्रत तीस दिवसांसाठी घ्यावं.
वासुदेवं समभ्यर्च्य कार्तिकं सकलं नरः । मासं चोपवसेद्यस्तु स मुक्तिफलभाग्भवेत्
जो मनुष्य संपूर्ण कार्तिक महिन्यात वासुदेवाची भक्तीपूर्वक पूजा करतो आणि महिना उपवास करतो, त्याला मुक्तीचं फळ मिळतं.
अच्युतस्यालये भक्त्या त्रिकालं कुमुदैः शुभैः । मालतींदीवर्रैबुध्नैः कमलैश्च सुगंधिभिः
अच्युताच्या मंदिरात, भक्तीने, दिवसातून तीन वेळा शुभ कुमुद, माळती, नीलकमळ आणि सुगंधी कमळांनी पूजा करावी.