तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे। अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि
मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात, आणि वैष्णवाच्या मंदिरातही, तुझ्या कृपेने, हे ब्राह्मण, तू मला खरी गोष्ट सांगायला योग्य आहेस.
श्रीभगवानुवाच-। पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा। सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च
श्रीभगवान म्हणाले — मूक नेहमीच आपल्या आईवडिलांचा भक्त आहे; ती स्त्री सती आहे; तुलाधार नेहमी सत्य बोलतो आणि सर्वांशी समत्वाने वागतो.
लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः। संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा
जो लोभ, इच्छा आणि फसवणूक यांपासून मुक्त आहे आणि माझा भक्त आहे, तो वैष्णव म्हणून ओळखला जातो; या गुणांमुळे मी त्यांच्या घरी आनंदाने वास करतो.
भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम। विप्र उवाच-। महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः
भारती आणि कमला यांच्यासह, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण — ब्राह्मण म्हणाला — मोठ्या पाप्यांच्या संगतीमुळे माणसं अतिशय पापी होतात.
इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा। पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे
धर्म जाणणारे नेहमी स्मृतीशास्त्रात, पुराण, आगम आणि वेदांत असं म्हणतात — तू घरात कसा वास करतोस?
श्रीभगवानुवाच-। कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये। वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः
श्रीभगवान म्हणाले — सर्व सद्गुणींपैकी मूक हा त्रैलोक्यात सर्व कार्य करणारा आहे; आणि जो चांडाळही चांगल्या वर्तनात स्थिर आहे, त्याला देव ब्राह्मण मानतात.
मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः। पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्
पुण्यकर्मात मूकासारखा दुसरा कोणीही जगात नाही; तो नेहमीच आईवडिलांचा भक्त आहे, त्यानेच हे त्रैलोक्य जिंकले आहे.
तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह। तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे
त्यांच्या भक्तीमुळे मी आणि सर्व देवगण प्रसन्न होतो; मी ब्राह्मणाच्या रूपाने त्याच्या घराच्या अंतरात वास करतो.
तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे। अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि
तसंच, पतिव्रता स्त्रीच्या घरात, तुलाधाराच्या निवासस्थानी, मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात आणि वैष्णवाच्या घरातही मी वास करतो.
सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम्। तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः
हे धर्म जाणणाऱ्या, मी तिथे नेहमीच राहतो, एक क्षणही सोडत नाही; म्हणून जे पाप करणारे नाहीत, ते मला नेहमी पाहतात.
पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात्। पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः
तुझ्या पुण्यामुळे आणि माझ्या कृपेने तू मला पाहिलंस; जो चांडाळ शुद्ध आहे आणि आईवडिलांचा भक्त आहे, त्याने देवपद मिळवलं.
तस्मात्तेन सह प्रीत्या तिष्ठामि तस्य मंदिरे। पुनः पुनः कथालापं करोमि द्विजनंदन
म्हणून मी त्याच्याशी प्रेमाने त्याच्या घरात राहतो; पुन्हा पुन्हा त्याच्याशी संवाद साधतो, हे द्विजांचा आनंद.
तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः। स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः
त्याच्या मनात मी नेहमीच राहतो, कुठलीही वाईट भावना न ठेवता; त्यामुळे तो, पतिव्रता स्त्री आणि इतरही, तुझं वर्तन जाणतात.
तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः। यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्
त्यांचं वर्तन मी तुला क्रमाने सांगतो, नीट ऐक; हे ऐकल्यावर माणूस जन्मबंधनातून पूर्णपणे मुक्त होतो.
पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि। पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः
देवतांमध्ये आईवडिलांपेक्षा मोठं तीर्थ नाही; जे आपल्या आईवडिलांची पूजा करतात, तेच खरे श्रेष्ठ पुरुष आहेत.
पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं। आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्
आईवडिलांची आज्ञा आणि गुरूची आज्ञा यांचं फळ सारखंच आहे; पूजेमुळे स्वर्गसंपत्ती मिळते, पण दुर्लक्ष केल्यास रौरवात जावं लागतं.
स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः। आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः
तो आमच्या हृदयात असला तरी मीही त्याच्या हृदयात वास करतो. आमच्यात इथे किंवा तिकडे कुठेही काही अंतर नाही, आणि माझ्यासारखा दुसरा कोणीच नाही.
मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह। सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते
माझ्या समोर, माझ्या सुंदर नगरीत, सर्व नातलगांसह तो अमर आनंद उपभोगेल आणि शेवटी माझ्यात विलीन होईल.
अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम्। जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः
म्हणूनच, जरी तो मूक असला तरी, तो त्रैलोक्यातील सर्व घडामोडी जाणतो, हे नरश्रेष्ठा, मग तुला आश्चर्य का वाटते?
द्विज उवाच-। मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं। ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर२०० 1.50.
द्विज म्हणाले — अज्ञानाने किंवा मोहाने वडिलांची पूजा न केल्यास, हे जगदीश्वर, हे समजल्यावर योग्य आणि अयोग्य काय करावे?
श्रीभगवानुवाच-। दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं। पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं
श्रीभगवान म्हणाले — ज्याने एक दिवस, महिना, पंधरवडा, अर्धा पंधरवडा किंवा वर्षभर आई-वडिलांची भक्ती केली, तो माझ्या शुद्ध स्थानाला पोहोचतो.
कारयित्वा मनः कष्टमवश्यं नरकं व्रजेत्। न कृता वाकृता वा स्यात्पित्रोरर्चा परं पुरा
ज्याने दुसऱ्याच्या मनाला दु:ख दिले, त्याला नक्कीच नरकात जावे लागते; आई-वडिलांची पूजा झाली किंवा नाही, ती पूर्वीपासूनच श्रेष्ठ मानली गेली आहे.
वृषोत्सर्गं नरः कृत्वा पितृभक्ति फलं लभेत्। अन्नं वस्त्रं तथा गव्यं सामिषं च निरामिषम्
वृषोस्तर्ग केल्याने मनुष्याला पितृभक्तीचे फळ मिळते; अन्न, वस्त्र, दूध, मांसयुक्त आणि अमांसयुक्त सर्व काही त्यात समाविष्ट आहे.
सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं ज्ञातिभ्यो यत्प्रदीयते। सर्वस्वेन कृतं श्राद्धं येन पुत्रेण धीमता
नातलगांना दिलेले सर्व काही लक्षपट अधिक फलदायी ठरते; बुद्धिमान पुत्राने सर्व संपत्तीने केलेले श्राद्धही तसेच आहे.
जातिस्मरत्वं प्राप्नोति पितृभक्तिफलं लभेत्। श्राद्धात्परो महायज्ञस्त्रैलोक्ये तु न विद्यते
तो आपली जन्माची आठवण मिळवतो आणि पितृभक्तीचे फळ मिळवतो; यज्ञांमध्ये श्राद्ध श्रेष्ठ आहे, त्रैलोक्यात त्याहून मोठे काही नाही.
अत्र यद्दीयते किंचित्सर्वं चाक्षयमश्नुते। अन्यस्मिंश्चायुतं विद्धि ज्ञातिभ्यो लक्षमुच्यते
इथे दिलेले अगदी थोडेही अजरामर फळ देते; इतरत्र नातलगांना दिल्यास दहा हजारपट, लक्षपट फळ मिळते असे सांगितले आहे.
पिण्डे कोटिगुणं प्रोक्तं द्विजायानन्तमुच्यते। गंगाजले गयायां च प्रयागे पुष्करे तथा
पिंडदानाचे फळ कोटीपट सांगितले आहे; द्विजांना ते अनंत मानले गेले आहे; गंगाजलात, गया, प्रयाग आणि पुष्कर येथेही तसेच आहे.
वाराणस्यां सिद्धकुंडे गंगासागर संगमे। अन्नपिंडं प्रदद्याद्यस्तस्य मुक्तिर्भवेद्ध्रुवम्
वाराणसी, सिद्धकुंड किंवा गंगा-सागर संगमावर जो कोणी तिथे अन्नपिंड देतो, त्याला नक्कीच मुक्ती मिळते.
पितरश्चाक्षयं स्वर्गं लभंते जन्मनः फलम्। भागीरथ्यां विशेषेण यस्तु दद्यात्तिलोदकम्
पितरांना अजरामर स्वर्ग आणि जन्माचे फळ मिळते; विशेषतः जो भागीरथीमध्ये तिळोदक देतो त्याला.
मुक्तिमार्गं स चाप्नोति पिंडदाने तु किं पुनः। नदीतीरेषु साहस्रं नदे त्वयुतमिष्यते
तो मुक्तीचा मार्ग मिळवतो, मग पिंडदानाचे महत्त्व तर किती सांगावे! नदीच्या काठावर हजारपट, नदीत दहा हजारपट फळ मिळते.