मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः। तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः
ज्या मुलावर आईवडिलांचा राग नेहमी पडतो, त्याच्या नरकापासून मी, ब्रह्मा किंवा शंकरही वाचवू शकत नाही.
तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः। ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज
म्हणून, तू आईवडिलांकडे जा आणि मन लावून त्यांची पूजा कर; मग त्यांच्या कृपेनेच तू माझ्या पदाला पोहोचशील.
इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम्। प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत
असे ऐकून, द्विजश्रेष्ठाने पुन्हा जगद्गुरूंना म्हटले— हे नाथा, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल, अच्युत, तर मला तुमचे खरे रूप दाखवा.
ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी। रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे
मग त्या ब्राह्मणाच्या प्रेमामुळे, प्रसन्न मनाने, ब्राह्मणप्रिय भगवानांनी आपले स्वरूप दाखवले.
शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम्। कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्
शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण करणारे, सर्व जगाचे कारण असलेले, तेजाने संपूर्ण विश्व व्यापणारे पुरुषोत्तम रूप त्यांनी दाखवले.
प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम्। अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे
ब्राह्मणाने दंडवत घालून पुन्हा अच्युताला म्हटले— आज माझे जन्म सफल झाले, आज माझ्या डोळ्यांना खरे सौभाग्य लाभले.
अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर। अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्
आज माझे हात गौरवाचे झाले, मी धन्य झालो, हे जगदीश्वर; आज माझे पूर्वज सनातन ब्रह्मलोकाला पोहोचले.
नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन। इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः
माझे नातेवाईक तुझ्या कृपेने आनंदित झाले, जनार्दना; आणि आता माझी सर्व मनोकामना पूर्ण झाली.
किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम्। कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्
माझ्या प्रभो, मला फारच आश्चर्य वाटतं — मूक आणि इतर ज्ञानी लोक, मी दूरदेशी असतानाही, माझ्या वागणुकीची माहिती कशी घेतात?
तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः। तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि
त्या घराच्या अंतरात तो तेजस्वी ब्राह्मण वास करतो; तसंच, पतिव्रता स्त्रीच्या घरात आणि तुलाधाराच्या डोक्यावरही.
तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे। अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि
मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात, आणि वैष्णवाच्या मंदिरातही, तुझ्या कृपेने, हे ब्राह्मण, तू मला खरी गोष्ट सांगायला योग्य आहेस.
श्रीभगवानुवाच-। पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा। सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च
श्रीभगवान म्हणाले — मूक नेहमीच आपल्या आईवडिलांचा भक्त आहे; ती स्त्री सती आहे; तुलाधार नेहमी सत्य बोलतो आणि सर्वांशी समत्वाने वागतो.
लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः। संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा
जो लोभ, इच्छा आणि फसवणूक यांपासून मुक्त आहे आणि माझा भक्त आहे, तो वैष्णव म्हणून ओळखला जातो; या गुणांमुळे मी त्यांच्या घरी आनंदाने वास करतो.
भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम। विप्र उवाच-। महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः
भारती आणि कमला यांच्यासह, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण — ब्राह्मण म्हणाला — मोठ्या पाप्यांच्या संगतीमुळे माणसं अतिशय पापी होतात.
इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा। पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे
धर्म जाणणारे नेहमी स्मृतीशास्त्रात, पुराण, आगम आणि वेदांत असं म्हणतात — तू घरात कसा वास करतोस?
श्रीभगवानुवाच-। कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये। वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः
श्रीभगवान म्हणाले — सर्व सद्गुणींपैकी मूक हा त्रैलोक्यात सर्व कार्य करणारा आहे; आणि जो चांडाळही चांगल्या वर्तनात स्थिर आहे, त्याला देव ब्राह्मण मानतात.
मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः। पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्
पुण्यकर्मात मूकासारखा दुसरा कोणीही जगात नाही; तो नेहमीच आईवडिलांचा भक्त आहे, त्यानेच हे त्रैलोक्य जिंकले आहे.
तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह। तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे
त्यांच्या भक्तीमुळे मी आणि सर्व देवगण प्रसन्न होतो; मी ब्राह्मणाच्या रूपाने त्याच्या घराच्या अंतरात वास करतो.
तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे। अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि
तसंच, पतिव्रता स्त्रीच्या घरात, तुलाधाराच्या निवासस्थानी, मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात आणि वैष्णवाच्या घरातही मी वास करतो.
सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम्। तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः
हे धर्म जाणणाऱ्या, मी तिथे नेहमीच राहतो, एक क्षणही सोडत नाही; म्हणून जे पाप करणारे नाहीत, ते मला नेहमी पाहतात.
पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात्। पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः
तुझ्या पुण्यामुळे आणि माझ्या कृपेने तू मला पाहिलंस; जो चांडाळ शुद्ध आहे आणि आईवडिलांचा भक्त आहे, त्याने देवपद मिळवलं.
तस्मात्तेन सह प्रीत्या तिष्ठामि तस्य मंदिरे। पुनः पुनः कथालापं करोमि द्विजनंदन
म्हणून मी त्याच्याशी प्रेमाने त्याच्या घरात राहतो; पुन्हा पुन्हा त्याच्याशी संवाद साधतो, हे द्विजांचा आनंद.
तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः। स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः
त्याच्या मनात मी नेहमीच राहतो, कुठलीही वाईट भावना न ठेवता; त्यामुळे तो, पतिव्रता स्त्री आणि इतरही, तुझं वर्तन जाणतात.
तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः। यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्
त्यांचं वर्तन मी तुला क्रमाने सांगतो, नीट ऐक; हे ऐकल्यावर माणूस जन्मबंधनातून पूर्णपणे मुक्त होतो.
पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि। पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः
देवतांमध्ये आईवडिलांपेक्षा मोठं तीर्थ नाही; जे आपल्या आईवडिलांची पूजा करतात, तेच खरे श्रेष्ठ पुरुष आहेत.
पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं। आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्
आईवडिलांची आज्ञा आणि गुरूची आज्ञा यांचं फळ सारखंच आहे; पूजेमुळे स्वर्गसंपत्ती मिळते, पण दुर्लक्ष केल्यास रौरवात जावं लागतं.
स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः। आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः
तो आमच्या हृदयात असला तरी मीही त्याच्या हृदयात वास करतो. आमच्यात इथे किंवा तिकडे कुठेही काही अंतर नाही, आणि माझ्यासारखा दुसरा कोणीच नाही.
मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह। सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते
माझ्या समोर, माझ्या सुंदर नगरीत, सर्व नातलगांसह तो अमर आनंद उपभोगेल आणि शेवटी माझ्यात विलीन होईल.
अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम्। जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः
म्हणूनच, जरी तो मूक असला तरी, तो त्रैलोक्यातील सर्व घडामोडी जाणतो, हे नरश्रेष्ठा, मग तुला आश्चर्य का वाटते?
द्विज उवाच-। मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं। ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर२०० 1.50.
द्विज म्हणाले — अज्ञानाने किंवा मोहाने वडिलांची पूजा न केल्यास, हे जगदीश्वर, हे समजल्यावर योग्य आणि अयोग्य काय करावे?