अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा। नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते
हे द्विजश्रेष्ठ, जेव्हा माझ्या नावाचा सातत्याने मोठ्या आवाजात गाणे, नृत्य, वाद्य वाजवणे आणि स्मरण केले जाते, तेव्हा मी त्या देहात एकरूप होतो.
मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात्। यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह
बकासुराचा वध केल्यापासून तू माझा भक्त आणि पवित्र स्थळ झालास; तुझ्या सर्व पापांचे मोक्ष मी तुला देतो, मित्रा.
गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम्। मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः
महात्मा मूकाकडे जा, तो पुण्यवानांसाठी श्रेष्ठ तीर्थ आहे; त्याचे दर्शन घेतल्यावर, तात, सर्व थोर लोकांचेही दर्शन घडते.
तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम। ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्
त्यांच्या केवळ दर्शनाने, संवादाने आणि माझ्याशी संबंधाने, तसेच माझ्या घरी तू आल्यामुळे—
जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत्। स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता
ज्याचे जन्मोजन्मीचे असंख्य पाप नष्ट होते, तो धर्मज्ञ मला पाहतो आणि त्याने माझे प्रसाद मिळते.
ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ। तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते
माझ्या कृपेने, बाळा, तू मला पाहिले आहेस, पावन; म्हणून, तुझ्या मनात जे आहे ते वर माग.
विप्र उवाच-। अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु। त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्
ब्राह्मण म्हणाला— हे नाथा, माझे मन नेहमी तुझ्यातच राहो; तुझ्याशिवाय, सर्व लोकांचे स्वामी, मला दुसरे काहीही कधीच आवडू नये.
माधव उवाच-। यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ। तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे
माधव म्हणाले— अशी बुद्धी नेहमी तुझ्यात जागृत होते, पावन; म्हणून, माझ्या घरी माझ्यासारखेच सुख तुला मिळेल.
किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ। पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्
पण, पावन, तुझ्या आईवडिलांना तुझ्याकडून पूजेला मिळणार नाही; त्यांची पूजा केल्यावरच तू माझ्या स्वरूपाला येऊ शकशील.
तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः। तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज
त्यांच्या उसासण्याने आणि तीव्र रागाने तुझे तप नेहमी कमी होते; म्हणून, ब्राह्मणा, त्यांची पूजा कर.
मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः। तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः
ज्या मुलावर आईवडिलांचा राग नेहमी पडतो, त्याच्या नरकापासून मी, ब्रह्मा किंवा शंकरही वाचवू शकत नाही.
तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः। ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज
म्हणून, तू आईवडिलांकडे जा आणि मन लावून त्यांची पूजा कर; मग त्यांच्या कृपेनेच तू माझ्या पदाला पोहोचशील.
इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम्। प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत
असे ऐकून, द्विजश्रेष्ठाने पुन्हा जगद्गुरूंना म्हटले— हे नाथा, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल, अच्युत, तर मला तुमचे खरे रूप दाखवा.
ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी। रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे
मग त्या ब्राह्मणाच्या प्रेमामुळे, प्रसन्न मनाने, ब्राह्मणप्रिय भगवानांनी आपले स्वरूप दाखवले.
शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम्। कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्
शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण करणारे, सर्व जगाचे कारण असलेले, तेजाने संपूर्ण विश्व व्यापणारे पुरुषोत्तम रूप त्यांनी दाखवले.
प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम्। अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे
ब्राह्मणाने दंडवत घालून पुन्हा अच्युताला म्हटले— आज माझे जन्म सफल झाले, आज माझ्या डोळ्यांना खरे सौभाग्य लाभले.
अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर। अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्
आज माझे हात गौरवाचे झाले, मी धन्य झालो, हे जगदीश्वर; आज माझे पूर्वज सनातन ब्रह्मलोकाला पोहोचले.
नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन। इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः
माझे नातेवाईक तुझ्या कृपेने आनंदित झाले, जनार्दना; आणि आता माझी सर्व मनोकामना पूर्ण झाली.
किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम्। कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्
माझ्या प्रभो, मला फारच आश्चर्य वाटतं — मूक आणि इतर ज्ञानी लोक, मी दूरदेशी असतानाही, माझ्या वागणुकीची माहिती कशी घेतात?
तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः। तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि
त्या घराच्या अंतरात तो तेजस्वी ब्राह्मण वास करतो; तसंच, पतिव्रता स्त्रीच्या घरात आणि तुलाधाराच्या डोक्यावरही.
तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे। अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि
मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात, आणि वैष्णवाच्या मंदिरातही, तुझ्या कृपेने, हे ब्राह्मण, तू मला खरी गोष्ट सांगायला योग्य आहेस.
श्रीभगवानुवाच-। पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा। सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च
श्रीभगवान म्हणाले — मूक नेहमीच आपल्या आईवडिलांचा भक्त आहे; ती स्त्री सती आहे; तुलाधार नेहमी सत्य बोलतो आणि सर्वांशी समत्वाने वागतो.
लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः। संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा
जो लोभ, इच्छा आणि फसवणूक यांपासून मुक्त आहे आणि माझा भक्त आहे, तो वैष्णव म्हणून ओळखला जातो; या गुणांमुळे मी त्यांच्या घरी आनंदाने वास करतो.
भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम। विप्र उवाच-। महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः
भारती आणि कमला यांच्यासह, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण — ब्राह्मण म्हणाला — मोठ्या पाप्यांच्या संगतीमुळे माणसं अतिशय पापी होतात.
इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा। पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे
धर्म जाणणारे नेहमी स्मृतीशास्त्रात, पुराण, आगम आणि वेदांत असं म्हणतात — तू घरात कसा वास करतोस?
श्रीभगवानुवाच-। कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये। वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः
श्रीभगवान म्हणाले — सर्व सद्गुणींपैकी मूक हा त्रैलोक्यात सर्व कार्य करणारा आहे; आणि जो चांडाळही चांगल्या वर्तनात स्थिर आहे, त्याला देव ब्राह्मण मानतात.
मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः। पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्
पुण्यकर्मात मूकासारखा दुसरा कोणीही जगात नाही; तो नेहमीच आईवडिलांचा भक्त आहे, त्यानेच हे त्रैलोक्य जिंकले आहे.
तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह। तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे
त्यांच्या भक्तीमुळे मी आणि सर्व देवगण प्रसन्न होतो; मी ब्राह्मणाच्या रूपाने त्याच्या घराच्या अंतरात वास करतो.
तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे। अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि
तसंच, पतिव्रता स्त्रीच्या घरात, तुलाधाराच्या निवासस्थानी, मित्रांना न धोका देणाऱ्याच्या घरात आणि वैष्णवाच्या घरातही मी वास करतो.
सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम्। तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः
हे धर्म जाणणाऱ्या, मी तिथे नेहमीच राहतो, एक क्षणही सोडत नाही; म्हणून जे पाप करणारे नाहीत, ते मला नेहमी पाहतात.