स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं। स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः
ती जेवढ्या काळापर्यंत सृष्टीचा प्रलय होत नाही, तेवढ्या काळापर्यंत स्वर्गात सुख उपभोगते; तिचा पती, जो सार्वभौम राजा आहे, स्वर्गातून खाली पडला तरी पुन्हा तिचाच पती होतो.
अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं। पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः
त्याची राणी होऊन, ती पुढेही सुख अनुभवते; पुन्हा पुन्हा स्वर्गराज्य मिळवते—यात काहीच शंका नाही.
एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम्। विप्र उवाच-। पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं
अशा प्रकारे शंभर जन्मं घेतल्यावर शेवटी नक्कीच मुक्ती मिळते. ब्राह्मण म्हणाला — पतीव्रता स्त्री कोण असते? तिची लक्षणं कोणती?
ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः। हरिरुवाच-। पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ
माझ्या मनातली खरी गोष्ट समजावी म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजा, मला सांग. हरि म्हणाले — जी स्त्री आपल्या मुलावर शंभरपट प्रेम करते आणि राजाला भीतीने पाहते,
आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता। कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा
जी आपल्या पतीला परमेश्वर मानून त्याची सेवा करते, तीच खरी पतीव्रता असते. कामात ती दासीसारखी, रमण्यात वेश्यासारखी, आणि जेवताना आईसारखी असते.
विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता। भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः
अडचणीच्या वेळी ती पतीची सल्लागार असते; अशी पत्नीच खरी पतीव्रता असते. ती कधीही मनाने, वाणीने किंवा कृतीने पतीच्या आज्ञेचं उल्लंघन करत नाही.
भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता। यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः
पतीने जेवल्यावरच ती नेहमी जेवते; अशी स्त्रीच पतीव्रता असते. पती ज्या पलंगावर झोपतो, तिथे ती काळजीपूर्वक त्याची सेवा करते.
तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः। नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी
ती प्रत्येक ठिकाणी पतीसोबत नेहमी पूजन करते. ती न कधी मत्सर करते, न कंजूषपणा करते, न गर्व करते.
मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता। सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं
मान मिळो वा अपमान, दोन्ही तिला सारखेच वाटतात — अशीच स्त्री पतीव्रता असते. एखादा पुरुष सुंदर पोशाखात दिसला, तो भाऊ असो, वडील असो, किंवा मुलगा असो,
मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता। तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव
ती त्याला परका समजते, हे सज्जन; अशीच पत्नी खरी पतीव्रता असते. तिच्याकडे जा, हे श्रेष्ठ द्विजा, आणि तुला हवे ते विचार.
तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी। रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी
त्याला आठ पत्नी आहेत; त्यात एक अत्यंत सुंदर वर्णाची, रूपवान, तरुण, दयाळू आणि कीर्तीने प्रसिद्ध आहे.
शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं। एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत
ती शुभा नावाने प्रसिद्ध आहे; तिच्याकडे जाऊन तुझ्या हिताचं विचार. असे म्हणून भगवान तिथेच अदृश्य झाले.
तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा। स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां
त्यांना अदृश्य होताना पाहून तो ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला. मग तो त्या सतीच्या घरी गेला आणि पतीव्रता स्त्रीला विचारलं.
अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात्। दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्
अतिथीचे बोल ऐकून, ती घाईने पण शांतपणे घराबाहेर आली. त्या द्विजाला पाहून, ती दारात उभी राहिली.
तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा। प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि
तिला पाहून, श्रेष्ठ ब्राह्मण आनंदाने म्हणाला — मला जे प्रिय आणि हितकारक आहे, ते तू प्रत्यक्ष पाहिलं आहेस, ते सांग.
पतिव्रतोवाच-। सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता। पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै
पतीव्रता म्हणाली — सध्या मी पतीच्या पूजेत गुंतले आहे, आणि आम्हाला स्वतंत्रपणा नाही. नंतर मी आवश्यक ते करीन; आज तुम्ही अतिथ्य स्वीकारा.
विप्र उवाच-। मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः। अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते
ब्राह्मण म्हणाला — मला ना भूक आहे, ना तहान, ना थकवा. हे कल्याणी, मला जे विचारायचं आहे ते सांग, नाहीतर तुला शाप देईन.
तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम। गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज
ती म्हणाली — मी बक नाही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण. तू धर्मतुला या धर्माचे पालन करणाऱ्याकडे जा आणि त्याला तुझ्या हिताचं विचार.
इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम्। तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि
असं म्हणून ती पुण्यवती स्त्री घराच्या आत गेली. तिथे त्या ब्राह्मणाने चांडाळाच्या घरासारख्या ठिकाणी दुसऱ्या ब्राह्मणाला पाहिलं.
विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः। तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्
हे पाहून तो ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला आणि त्याच्यासोबत गेला. तिथे त्याने त्या निर्भय मनाच्या ब्राह्मणाला उभं पाहिलं.
स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः। देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल
त्याने आनंदाने त्या सत्पत्नीला आणि ब्राह्मणाला पाहून बोलायला सुरुवात केली; आणि तिने त्या दूर देशात घडलेली सर्व हकीगत सांगितली.
कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता। अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्
ही चांडाळ स्त्री, जरी पतीव्रता असली तरी, माझ्या वागण्याची माहिती तिला कशी झाली? म्हणूनच, बाबा, मला फारच आश्चर्य वाटतं—हे किती अद्भुत आहे!
हरिउवाच-। ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः। अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः
हरी म्हणाले: मुला, सर्व गोष्टींचं कारण हे सृष्टीकर्त्यांना माहीत असतं; तुझ्या मोठ्या पुण्यामुळे आणि चांगल्या वागणुकीमुळेच तुला हे आश्चर्य वाटलं.
किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने। विप्र उवाच-। प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्
पण तिने तुला काय सांगितलं, ते आता सांग, मुनी. ब्राह्मण म्हणाला: तिने मला धर्माचे पालन करणाऱ्याला विचारायला सांगितलं.
हरिरुवाच-। आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति। गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति
हरी म्हणाले: ये, मुनीश्रेष्ठा, मी त्याच्याकडे जाईन. हरी जात असताना, तुलाधार म्हणाला, 'तो कुठे राहतो?''
हरिरुवाच-। जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये। विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः
हरी म्हणाले: जिथे लोकांची गर्दी असते आणि खूप वस्तूंचा खरेदी-विक्रीचा व्यवहार चालतो, तिथे तुलाधार विक्री आणि खरेदी करत असतो.
जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं। सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि
लोक जसा रस, जसा प्रेमभाव, किंवा अगदी भेसळयुक्त अन्न आणतात, ते सगळं तो त्यांच्या तोंडूनच घेतो आणि देतो.
सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते। नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः
तो धर्मनिष्ठ तुलाधार, मरण जवळ आलं तरी, कधीही सत्य सोडून एकही असत्य बोललेला नाही.
इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून्। मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्
असं म्हणताच, त्याने त्याला अनेक रस विकताना पाहिलं—माती आणि चिखलानं माखलेला, दात मिटलेले आणि मळकटलेला तो माणूस.
तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम्। वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः
तिथे, अनेक पुरुष आणि स्त्रिया वेढून उभे असताना, तो विक्रीच्या वस्तू आणि संपत्तीबद्दल वेगवेगळ्या गोष्टी बोलत होता.