मूक उवाच-। किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना। कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन
मूक म्हणाला: 'वाया रागावतोस कशाला, ब्राह्मण? मी आता तुझा बगळा नाही. तुझा राग बगळ्याप्रमाणे दुसरीकडे काहीच साधणार नाही.'
गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति। वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्
'आकाशात तुझं स्नानाचं वस्त्र न कोरडं पडतं, न तिथेच राहतं; हे शब्द ऐकूनच तू माझ्या घरी आलास.'
तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां। तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति
'थांब, थांब, मी सांगतो; नाहीतर, त्या पतिव्रतेकडे जा. तिला पाहिल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुझी इच्छा पूर्ण होईल.'
ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः। विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं
मग त्याच्या घरातून, विष्णू ब्राह्मणाचे रूप घेऊन बाहेर आला आणि ब्राह्मणाला म्हणाला: 'मी तिच्या घरी जातो.'
स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह। गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः
तेव्हा तो श्रेष्ठ ब्राह्मण विचार करून त्याच्यासोबत निघाला; जात असताना, तो हरिला आश्चर्याने म्हणाला:
किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे। सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा
'ब्राह्मण, तू चांडाळाच्या घरात, स्त्रियांनी वेढलेल्या आनंदात, नेहमी का राहतोस?'
हरिरुवाच-। इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम्। पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल
हरि म्हणाला: 'आता तुझं मन नक्कीच शुद्ध नाही; पतिव्रता आणि इतरांना पाहिल्यावर, तू मला खरी ओळखशील.'
विप्र उवाच-। पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत्। येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज
ब्राह्मण म्हणाला: 'ती पतिव्रता कोण आहे, आणि तिच्याबद्दल मी कोणती मोठी गोष्ट ऐकली नाही? मी तिथे का जातोय, हे मला सांग, ब्राह्मण.'
हरिरुवाच-। नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता। मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः
हरि म्हणाला: 'नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे; स्त्रियांमध्ये पतिव्रता; माणसांमध्ये प्रजापती; देवांमध्ये जनार्दन.'
पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता। कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं५० 1.50.
पतिव्रता तीच जी नेहमी पतीच्या हितासाठी मन लावते; ती दोन्ही कुलांतील शेकडो पुरुषांना उध्दरते.
स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं। स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः
ती जेवढ्या काळापर्यंत सृष्टीचा प्रलय होत नाही, तेवढ्या काळापर्यंत स्वर्गात सुख उपभोगते; तिचा पती, जो सार्वभौम राजा आहे, स्वर्गातून खाली पडला तरी पुन्हा तिचाच पती होतो.
अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं। पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः
त्याची राणी होऊन, ती पुढेही सुख अनुभवते; पुन्हा पुन्हा स्वर्गराज्य मिळवते—यात काहीच शंका नाही.
एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम्। विप्र उवाच-। पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं
अशा प्रकारे शंभर जन्मं घेतल्यावर शेवटी नक्कीच मुक्ती मिळते. ब्राह्मण म्हणाला — पतीव्रता स्त्री कोण असते? तिची लक्षणं कोणती?
ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः। हरिरुवाच-। पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ
माझ्या मनातली खरी गोष्ट समजावी म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजा, मला सांग. हरि म्हणाले — जी स्त्री आपल्या मुलावर शंभरपट प्रेम करते आणि राजाला भीतीने पाहते,
आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता। कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा
जी आपल्या पतीला परमेश्वर मानून त्याची सेवा करते, तीच खरी पतीव्रता असते. कामात ती दासीसारखी, रमण्यात वेश्यासारखी, आणि जेवताना आईसारखी असते.
विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता। भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः
अडचणीच्या वेळी ती पतीची सल्लागार असते; अशी पत्नीच खरी पतीव्रता असते. ती कधीही मनाने, वाणीने किंवा कृतीने पतीच्या आज्ञेचं उल्लंघन करत नाही.
भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता। यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः
पतीने जेवल्यावरच ती नेहमी जेवते; अशी स्त्रीच पतीव्रता असते. पती ज्या पलंगावर झोपतो, तिथे ती काळजीपूर्वक त्याची सेवा करते.
तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः। नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी
ती प्रत्येक ठिकाणी पतीसोबत नेहमी पूजन करते. ती न कधी मत्सर करते, न कंजूषपणा करते, न गर्व करते.
मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता। सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं
मान मिळो वा अपमान, दोन्ही तिला सारखेच वाटतात — अशीच स्त्री पतीव्रता असते. एखादा पुरुष सुंदर पोशाखात दिसला, तो भाऊ असो, वडील असो, किंवा मुलगा असो,
मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता। तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव
ती त्याला परका समजते, हे सज्जन; अशीच पत्नी खरी पतीव्रता असते. तिच्याकडे जा, हे श्रेष्ठ द्विजा, आणि तुला हवे ते विचार.
तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी। रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी
त्याला आठ पत्नी आहेत; त्यात एक अत्यंत सुंदर वर्णाची, रूपवान, तरुण, दयाळू आणि कीर्तीने प्रसिद्ध आहे.
शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं। एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत
ती शुभा नावाने प्रसिद्ध आहे; तिच्याकडे जाऊन तुझ्या हिताचं विचार. असे म्हणून भगवान तिथेच अदृश्य झाले.
तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा। स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां
त्यांना अदृश्य होताना पाहून तो ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला. मग तो त्या सतीच्या घरी गेला आणि पतीव्रता स्त्रीला विचारलं.
अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात्। दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्
अतिथीचे बोल ऐकून, ती घाईने पण शांतपणे घराबाहेर आली. त्या द्विजाला पाहून, ती दारात उभी राहिली.
तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा। प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि
तिला पाहून, श्रेष्ठ ब्राह्मण आनंदाने म्हणाला — मला जे प्रिय आणि हितकारक आहे, ते तू प्रत्यक्ष पाहिलं आहेस, ते सांग.
पतिव्रतोवाच-। सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता। पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै
पतीव्रता म्हणाली — सध्या मी पतीच्या पूजेत गुंतले आहे, आणि आम्हाला स्वतंत्रपणा नाही. नंतर मी आवश्यक ते करीन; आज तुम्ही अतिथ्य स्वीकारा.
विप्र उवाच-। मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः। अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते
ब्राह्मण म्हणाला — मला ना भूक आहे, ना तहान, ना थकवा. हे कल्याणी, मला जे विचारायचं आहे ते सांग, नाहीतर तुला शाप देईन.
तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम। गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज
ती म्हणाली — मी बक नाही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण. तू धर्मतुला या धर्माचे पालन करणाऱ्याकडे जा आणि त्याला तुझ्या हिताचं विचार.
इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम्। तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि
असं म्हणून ती पुण्यवती स्त्री घराच्या आत गेली. तिथे त्या ब्राह्मणाने चांडाळाच्या घरासारख्या ठिकाणी दुसऱ्या ब्राह्मणाला पाहिलं.
विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः। तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्
हे पाहून तो ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला आणि त्याच्यासोबत गेला. तिथे त्याने त्या निर्भय मनाच्या ब्राह्मणाला उभं पाहिलं.