तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम्। कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः
त्याला त्या कर्मांचे फळ मिळत नाही आणि तो किड्यासारखा पृथ्वीवर भटकतो; हे एक प्राचीन घडलेले सांगतो, ब्राह्मणांनो, लक्षपूर्वक ऐका.
यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि। पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः
हे ऐकल्यावर तुम्ही पुन्हा कधीच मोहात पडणार नाही; पूर्वी एक ब्राह्मण होता, जो श्रेष्ठ पुरुष म्हणून ओळखला जायचा.
स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया। ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च
त्याने आपल्या आईवडिलांचा तिरस्कार करून तीर्थसेवेसाठी निघून गेला; मग तो सर्व तीर्थक्षेत्रे फिरू लागला.
आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने। अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च
त्याचे स्नानाचे कपडे रोज आकाशात वाळत असत; त्या ब्राह्मणाच्या मनात अहंकार भरून राहिला.
मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः। इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा
तो म्हणाला, 'माझ्यासारखा पुण्यवान आणि कीर्तीमान कोणीच नाही'; असे त्याने बोलताच, एका बकाने त्याला उत्तर दिले.
क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम्। पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः
त्या ब्राह्मणाने रागाने त्या बकाला शाप दिला; मग तो बक पृथ्वीवर पडला आणि त्याचे शरीर राख झाले.
भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि। ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति
मृत्यूसमयी त्या ब्राह्मणाला भीती आणि मोठा मोह व्यापून गेला; मग पापामुळे त्याचे वस्त्र आणि तो स्वतः आकाशात जाऊ शकले नाहीत.
विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह। गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्
तो लगेचच निराश झाला; मग आकाशाने त्याला सांगितले, 'जा, ब्राह्मण, त्या मूक चांडाळाकडे, जो फार अधर्मी आहे.'
तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत्। खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्
'तिथे तुला धर्म कळेल; त्याच्या बोलण्याने तुझे कल्याण होईल.' हे ऐकून तो ब्राह्मण त्या मूकाच्या घरी गेला.
शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः। ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः
त्याने पाहिले की तो मूक आपल्या आईवडिलांची प्रत्येक गोष्टीत सेवा करतो, थंडीत त्यांना नीट गरम पाणी देतो.
तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम्। नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च
तो त्यांना तेल लावायला, तांबूल, मऊ कापडी वस्त्र, रोज गोड पदार्थ, दूध, साखर असे सर्व काही देत असे.
दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां। अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च
वसंत ऋतूत तो त्यांना सुगंधी फुलांच्या माळा देई आणि इतर अनेक उपयुक्त व आनंददायक वस्तूही देई.
उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि। ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा
उन्हाळ्यात तो त्यांना सतत वारा घाली आणि नेहमीच आईवडिलांची सेवा करी; त्यांची सेवा करूनच तो जेवण करी.
श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च। एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्
तो त्यांचा थकवा आणि दुःख दूर करत असे; या पुण्यामुळे विष्णू त्याच्या घरात दीर्घकाळ वास करत होते.
अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते। तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं
आकाशात खेळत असताना, कुठलाही आधार नसलेल्या जागेत, त्याच्या घरातही नेहमी त्रिभुवनाचा स्वामी वास करतो.
विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम्। तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं
तो ब्राह्मणाचे रूप धारण करून, सुंदर, इतरांना न दिसणारा, खरोखरच श्रेष्ठ, तेजस्वी आणि बलवान, त्या मंदिराला उजळवतो.
दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम्। विप्र उवाच-। आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं
हे पाहून ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला आणि मुकाकडं म्हणाला: 'माझ्या जवळ ये, मला तुझ्याकडून शाश्वत गोष्ट हवी आहे.'
हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि। मूक उवाच-। पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं
'सर्व लोकांच्या हितासाठी खरी गोष्ट मला सांग,' असं ब्राह्मण म्हणाला. मूक म्हणाला: 'आज मी माझ्या आईवडिलांची पूजा करतोय; मी तुझ्याकडे कसा येऊ?'
अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै। तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्
'आईवडिलांची पूजा करून, तुझं काम मी नक्की करीन; तू माझ्या दाराजवळ थांब, मी तुझं आदरातिथ्य करीन.'
इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा। ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव
असं चांडाळाने म्हटल्यावर ब्राह्मण रागावला: 'माझ्यासारख्या ब्राह्मणाला सोडून तुला याहून मोठं काय काम आहे?'
मूक उवाच-। किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना। कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन
मूक म्हणाला: 'वाया रागावतोस कशाला, ब्राह्मण? मी आता तुझा बगळा नाही. तुझा राग बगळ्याप्रमाणे दुसरीकडे काहीच साधणार नाही.'
गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति। वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्
'आकाशात तुझं स्नानाचं वस्त्र न कोरडं पडतं, न तिथेच राहतं; हे शब्द ऐकूनच तू माझ्या घरी आलास.'
तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां। तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति
'थांब, थांब, मी सांगतो; नाहीतर, त्या पतिव्रतेकडे जा. तिला पाहिल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुझी इच्छा पूर्ण होईल.'
ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः। विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं
मग त्याच्या घरातून, विष्णू ब्राह्मणाचे रूप घेऊन बाहेर आला आणि ब्राह्मणाला म्हणाला: 'मी तिच्या घरी जातो.'
स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह। गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः
तेव्हा तो श्रेष्ठ ब्राह्मण विचार करून त्याच्यासोबत निघाला; जात असताना, तो हरिला आश्चर्याने म्हणाला:
किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे। सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा
'ब्राह्मण, तू चांडाळाच्या घरात, स्त्रियांनी वेढलेल्या आनंदात, नेहमी का राहतोस?'
हरिरुवाच-। इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम्। पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल
हरि म्हणाला: 'आता तुझं मन नक्कीच शुद्ध नाही; पतिव्रता आणि इतरांना पाहिल्यावर, तू मला खरी ओळखशील.'
विप्र उवाच-। पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत्। येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज
ब्राह्मण म्हणाला: 'ती पतिव्रता कोण आहे, आणि तिच्याबद्दल मी कोणती मोठी गोष्ट ऐकली नाही? मी तिथे का जातोय, हे मला सांग, ब्राह्मण.'
हरिरुवाच-। नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता। मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः
हरि म्हणाला: 'नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे; स्त्रियांमध्ये पतिव्रता; माणसांमध्ये प्रजापती; देवांमध्ये जनार्दन.'
पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता। कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं५० 1.50.
पतिव्रता तीच जी नेहमी पतीच्या हितासाठी मन लावते; ती दोन्ही कुलांतील शेकडो पुरुषांना उध्दरते.