सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता। मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्
आई म्हणजे सर्व तीर्थांचं स्वरूप, वडील म्हणजे सर्व देवतांचं मूर्तिमंत रूप; जो आई-वडिलांची प्रदक्षिणा करतो.
प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा। जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः
त्याने जणू सातही द्वीपांची पृथ्वी प्रदक्षिणा केली असते; जो आई-वडिलांना गुडघे आणि हात टेकून वंदन करतो, त्याचं डोकं जमिनीला टेकतं.
निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं। तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके
तो पृथ्वीवर वाकतो आणि त्याला नाश न होणारा स्वर्ग मिळतो; जोपर्यंत आई-वडिलांच्या पायांखालचं धूळ त्याच्या डोक्यावर आहे.
प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः। पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः
तोपर्यंत तो मुलगा शुद्ध राहतो; जो आई-वडिलांच्या पायांतील पाणी श्रद्धेने पितो.
तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं। धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्
त्याचे शेकडो कोटी जन्मांतील पाप नाहीसे होतात; असा माणूस जगात धन्य होतो आणि सर्व दोषांपासून शुद्ध होतो.
विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः। पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः
एकाच जन्मात माणूस विनायकपदाला पोहोचतो; पण जो आपल्या आई-वडिलांचा अपमान करतो, तो सगळ्यात नीच माणूस आहे.
निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं। पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः
जो मुलगा आपल्या आईवडिलांचा सन्मान करत नाही, तो नीच नरकात राहतो आणि जगाचा विनाश होईपर्यंत तिथेच राहतो.
क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति। रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्
जो आपल्या वडिलांना आजार, वृद्धत्व किंवा गरिबीने त्रास देतो, तो जंतूंच्या खड्ड्यात, नरकात एक कल्पभर राहतो.
विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम्। अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते
ज्याने आपल्या वडिलांना डोळे किंवा कान निकामी असताना टाकून दिले, तो रौरव नरकात जातो आणि नंतर नीच जाती, परदेशी किंवा अगदी चांडाळ म्हणून जन्म घेतो.
पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत्। नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि
आईवडिलांची काळजी न घेतल्याने सर्व पुण्य नष्ट होते; आपल्या आईवडिलांचा सन्मान न करता, तीर्थक्षेत्रे किंवा देवांची पूजा केली तरी काहीच फळ मिळत नाही.
तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम्। कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः
त्याला त्या कर्मांचे फळ मिळत नाही आणि तो किड्यासारखा पृथ्वीवर भटकतो; हे एक प्राचीन घडलेले सांगतो, ब्राह्मणांनो, लक्षपूर्वक ऐका.
यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि। पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः
हे ऐकल्यावर तुम्ही पुन्हा कधीच मोहात पडणार नाही; पूर्वी एक ब्राह्मण होता, जो श्रेष्ठ पुरुष म्हणून ओळखला जायचा.
स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया। ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च
त्याने आपल्या आईवडिलांचा तिरस्कार करून तीर्थसेवेसाठी निघून गेला; मग तो सर्व तीर्थक्षेत्रे फिरू लागला.
आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने। अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च
त्याचे स्नानाचे कपडे रोज आकाशात वाळत असत; त्या ब्राह्मणाच्या मनात अहंकार भरून राहिला.
मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः। इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा
तो म्हणाला, 'माझ्यासारखा पुण्यवान आणि कीर्तीमान कोणीच नाही'; असे त्याने बोलताच, एका बकाने त्याला उत्तर दिले.
क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम्। पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः
त्या ब्राह्मणाने रागाने त्या बकाला शाप दिला; मग तो बक पृथ्वीवर पडला आणि त्याचे शरीर राख झाले.
भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि। ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति
मृत्यूसमयी त्या ब्राह्मणाला भीती आणि मोठा मोह व्यापून गेला; मग पापामुळे त्याचे वस्त्र आणि तो स्वतः आकाशात जाऊ शकले नाहीत.
विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह। गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्
तो लगेचच निराश झाला; मग आकाशाने त्याला सांगितले, 'जा, ब्राह्मण, त्या मूक चांडाळाकडे, जो फार अधर्मी आहे.'
तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत्। खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्
'तिथे तुला धर्म कळेल; त्याच्या बोलण्याने तुझे कल्याण होईल.' हे ऐकून तो ब्राह्मण त्या मूकाच्या घरी गेला.
शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः। ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः
त्याने पाहिले की तो मूक आपल्या आईवडिलांची प्रत्येक गोष्टीत सेवा करतो, थंडीत त्यांना नीट गरम पाणी देतो.
तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम्। नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च
तो त्यांना तेल लावायला, तांबूल, मऊ कापडी वस्त्र, रोज गोड पदार्थ, दूध, साखर असे सर्व काही देत असे.
दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां। अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च
वसंत ऋतूत तो त्यांना सुगंधी फुलांच्या माळा देई आणि इतर अनेक उपयुक्त व आनंददायक वस्तूही देई.
उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि। ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा
उन्हाळ्यात तो त्यांना सतत वारा घाली आणि नेहमीच आईवडिलांची सेवा करी; त्यांची सेवा करूनच तो जेवण करी.
श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च। एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्
तो त्यांचा थकवा आणि दुःख दूर करत असे; या पुण्यामुळे विष्णू त्याच्या घरात दीर्घकाळ वास करत होते.
अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते। तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं
आकाशात खेळत असताना, कुठलाही आधार नसलेल्या जागेत, त्याच्या घरातही नेहमी त्रिभुवनाचा स्वामी वास करतो.
विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम्। तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं
तो ब्राह्मणाचे रूप धारण करून, सुंदर, इतरांना न दिसणारा, खरोखरच श्रेष्ठ, तेजस्वी आणि बलवान, त्या मंदिराला उजळवतो.
दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम्। विप्र उवाच-। आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं
हे पाहून ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला आणि मुकाकडं म्हणाला: 'माझ्या जवळ ये, मला तुझ्याकडून शाश्वत गोष्ट हवी आहे.'
हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि। मूक उवाच-। पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं
'सर्व लोकांच्या हितासाठी खरी गोष्ट मला सांग,' असं ब्राह्मण म्हणाला. मूक म्हणाला: 'आज मी माझ्या आईवडिलांची पूजा करतोय; मी तुझ्याकडे कसा येऊ?'
अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै। तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्
'आईवडिलांची पूजा करून, तुझं काम मी नक्की करीन; तू माझ्या दाराजवळ थांब, मी तुझं आदरातिथ्य करीन.'
इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा। ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव
असं चांडाळाने म्हटल्यावर ब्राह्मण रागावला: 'माझ्यासारख्या ब्राह्मणाला सोडून तुला याहून मोठं काय काम आहे?'