दशधेनूश्च यो दद्यादेकं चैव धुरंधरं। समानं तु फलं प्रोक्तं ब्रह्मणा समुदाहृतम्
जो कोणी दहा गायी आणि एक बलवान बैल दान करतो, त्याला ब्रह्मदेवाने सांगितलेल्या प्रमाणे तेच फळ मिळते.
एकं च दशभिर्दद्यात्सहस्राणां शतं फलम्। तस्यानुसारतो वेद्यं फलं नारद यत्नतः
दहा गायींबरोबर एक बैल दिल्यास, शंभर हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते. त्यामुळे, हे नारद, हे फळ काळजीपूर्वक समजून घ्यावे.
पितॄनुद्दिश्य यः पुत्रो वृषं च मोक्षयेद्भुवि। पितरो विष्णुलोकेषु महीयंते यथेप्सितम्
जो पुत्र पितरांसाठी पृथ्वीवर बैल सोडतो, त्याचे पितर विष्णूच्या लोकात इच्छेनुसार सन्मानित होतात.
चतस्रो वत्सतर्यश्च एकस्यैव वृषस्य च। मोक्ष्यंते सर्वतः पुत्र विधिरेष सनातनः
चार वासरे आणि एक बैल — यामुळे सर्वांचा उद्धार होतो, हे पुत्रा. हा सनातन नियम आहे.
यावंति चैव रोमाणि तस्य तासां च सर्वशः। तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गं भुजंति मानवाः
ज्या त्या बैलाच्या अंगावर जितक्या केसांचा संख्येने, तितक्या हजार वर्षे माणसांना स्वर्गसुख मिळते.
लांगूलेन वृषो यच्च जलं चोत्क्षिपति ध्रुवं। तत्तोयं तु सहस्राब्दं पितॄणाममृतं भवेत्
बैल आपल्या शेपटीने जे पाणी उडवतो, ते पाणी नक्कीच पितरांसाठी हजार वर्षे अमृतासारखे होते.
खुरेण कर्षयेद्भूमिं ततो लोष्ठं च कर्दमः। पितृभ्यश्च स्वधा तत्र लक्षकोटिगुणं भवेत्
बैलाने खुराने जमीन नांगरली आणि त्यातून माती किंवा चिखल तयार झाला, तर तो पितरांसाठी लाखो कोटी पट अधिक स्वाधा म्हणून मिळतो.
विद्यमाने च जनके यदि माता विनश्यति। चंदनेनांकिता धेनुस्तस्याः स्वर्गाय दीयते
वडील जिवंत असताना जर आईचे निधन झाले, तर तिच्या स्वर्गप्राप्तीसाठी चंदन लावलेली गाय दान दिली जाते.
दाता चैव पितॄणां च ऋणं चैव प्रमुंचति। अक्षयं लभते स्वर्गं पूजितो मघवा यथा
दान करणारा पितरांचे ऋण फेडतो आणि अक्षय स्वर्ग मिळवतो, जसा इंद्राला सन्मान मिळतो तसा.
सर्वलक्षणसंयुक्ता तरुणा गौः पयस्विनी। समाप्रसूतिका भद्रा सा च गौः पृथिवी स्मृता
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, तरुण, दूध देणारी, एकदाच वासरू दिलेली आणि शांत स्वभावाची गाय पृथ्वीप्रमाणे मानली जाते.
तस्य दानेन मंत्रस्य पृथ्वीदानसमं फलं। शतक्रतुसमो मर्त्यः कुलमुद्धरते शतं
अशा गायीचे योग्य मंत्राने दान केल्याने पृथ्वीदानाइतके फळ मिळते; माणूस इंद्रासारखा होतो आणि आपल्या शंभर पिढ्या तारतो.
गवां च हरणं कृत्वा मृते गोरथवत्सके। क्रिमिपूर्णे स कूपे च तिष्ठेदाभूतसंप्लवं
गायी चोरल्यास किंवा गाय किंवा तिच्या वासराचे वध केल्यास, कीटकांनी भरलेल्या विहिरीत सृष्टीच्या शेवटापर्यंत राहावे लागते.
गवां चैव वधं कृत्वा पितृभिः सह पच्यते। रौरवे नरके घोरे तावत्कालं प्रतिक्रिया
गायीचा वध केल्यावर, पितरांसह भीषण रौरव नरकात तोपर्यंत शिजावे लागते, जोपर्यंत फळ भोगून संपत नाही.
गोप्रचारप्रभग्नश्च षंडवाहनबंधनः। अक्षयं नरकं प्रायान्पुनर्जन्मनि जन्मनि
गायींच्या चरणाचे कुरण नष्ट करणारा किंवा बैलाला बांधणारा, असा माणूस पुन्हा पुन्हा जन्म घेऊन न संपणाऱ्या नरकात जातो.
सकृच्च श्रावयेद्यस्तु कथां पुण्यतमामिमां। सर्वपापक्षयस्तस्य देवैश्च सह मोदते
जो कोणी ही पुण्यश्लोक कथा एकदाच जरी ऐकवतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो देवांसोबत आनंदाने राहतो.
य इदं शृणुयाद्वापि परं पुण्यतमं महत्। सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते तत्क्षणेन हि
जो कोणी ही अत्यंत पुण्यवान आणि महान कथा ऐकतो, तो त्या क्षणी सात जन्मांचे पापांपासून मुक्त होतो.
एकोनपञ्चाशोऽध्यायः । नारद उवाच- केनाचारेण विप्रस्य ब्रह्मतेजो विवर्धते। केनाचारेण तस्यैव ब्राह्मं तेजो विनश्यति
नारद म्हणाले— कोणत्या वर्तनामुळे ब्राह्मणाचे तेज वाढते? आणि कोणत्या वर्तनामुळे त्याचेच तेज कमी होते?
ब्रह्मोवाच-। शयनीयात्समुत्थाय रात्र्यंशे द्विजसत्तमः। देवांश्चैव स्मरेन्नित्यं तथा पुण्यवतो ध्रुवम्
ब्रह्मा म्हणाले— रात्रीच्या शेवटी झोपेतून उठून, श्रेष्ठ द्विजाने नेहमी देवांची आणि सत्पुरुषांची आठवण ठेवावी.
गोविंदं माधवं कृष्णं हरिं दामोदरं तथा। नारायणं जगन्नाथं वासुदेवमजं विभुम्
गोविंद, माधव, कृष्ण, हरि, दामोदर, नारायण, जगन्नाथ, वासुदेव, अजन्मा, सर्वव्यापी—
सरस्वतीं महालक्ष्मीं सावित्रीं वेदमातरम्। ब्रह्माणं भास्करं चन्द्रं दिक्पालांश्च ग्रहांस्तथा
सरस्वती, महालक्ष्मी, सावित्री, वेदांची माता, ब्रह्मा, सूर्य, चंद्र, दिशा रक्षणारे आणि ग्रह—
शङ्करं च शिवं शंभुमीश्वरं च महेश्वरम्। गणेशं च तथा स्कन्दं गौरीं भागीरथीं शिवाम्
शंकर, शिव, शंभू, ईश्वर, महेश्वर, गणेश, स्कंद, गौरी, भागीरथी आणि शिवा—
पुण्यश्लोको नलो राजा पुण्यश्लोको जनार्दनः। पुण्यश्लोका च वैदेही पुण्यश्लोको युधिष्ठिरः
पुण्यश्लोक राजा नल, पुण्यश्लोक जनार्दन, पुण्यश्लोका वैदेही आणि पुण्यश्लोक युधिष्ठिर—
अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनूमांश्च विभीषणः। कृपः परशुरामश्च सप्तैते चीरजीविनः
अश्वत्थामा, बळी, व्यास, हनुमान, विभीषण, कृप आणि परशुराम — हे सात जण दीर्घायुषी आहेत.
एतान्यस्तु स्मरेन्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः। ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
जो माणूस दररोज सकाळी उठल्यावर या सात जणांची आठवण काढतो, त्याला ब्रह्महत्येसारख्या पापांपासून मुक्ती मिळते; यात काहीच शंका नाही.
सकृदुच्चरिते तात सर्वयज्ञफलं लभेत्। गवां शतसहस्राणां दानस्य फलमश्नुते
माझ्या प्रिय, एकदाच त्यांचे नाव घेतले तरी सर्व यज्ञांचे फळ मिळते आणि लाख गायी दान केल्याचे पुण्य मिळते.
ततश्चापि शुचौ देशे मलमूत्रं परित्यजेत्। दक्षिणाभिमुखो रात्रौ दिवा कुर्यादुदङ्मुखः
यानंतर स्वच्छ जागेत मलमूत्र त्यागावे. रात्री दक्षिणेकडे तोंड करून, दिवसा उत्तर दिशेला तोंड करून हे करावे.
परतो दंतकाष्ठं च तृणैरुदुंबरादिभिः। अतः परं च संध्यायां संयतश्च द्विजो भवेत्
नंतर तृण, उडुंबर किंवा अशा लाकडाचा दात घासावा. त्यानंतर संध्याकाळच्या वेळी द्विजाने संयम पाळावा.
पूर्वाह्णे रक्तवर्णां तु मध्याह्ने शुक्लवर्णिकाम्। सायं सरस्वतीं कृष्णां द्विजो ध्यायेद्यथाविधि
पूर्वार्धी सरस्वतीला लाल रंगाची, मध्यान्ही पांढऱ्या रंगाची आणि संध्याकाळी काळ्या रंगाची म्हणून योग्य पद्धतीने ध्यान करावे.
ततः समाचरेत्स्नानं यथाज्ञानेन यत्नतः। अंगं प्रक्षालयित्वा तु मृद्भिः संलेपयेत्ततः
त्यानंतर, सांगितल्याप्रमाणे काळजीपूर्वक स्नान करावे आणि अंग धुतल्यानंतर माती लावावी.
शिरोदेशे ललाटे च नासिकायां हृदि भ्रुवोः। बाह्वोः पार्श्वे तथा नाभौ जान्वोरङ्घ्रिद्वये तथा
डोके, कपाळ, नाक, हृदय, भुवया, बाहू, कंबर, नाभी, दोन्ही गुडघे आणि दोन्ही पाय —