एषां मध्ये महाकुष्ठास्त्रय एव प्रकीर्तिताः। कालकुष्ठस्तथा शुक्लस्तरुणश्चातिदारुणः
यामध्ये तीन प्रकारचे मोठे कुष्ठरोग सांगितले आहेत: काळा कुष्ठरोग, पांढरा कुष्ठरोग आणि अत्यंत भयंकर तरुणपणीचा प्रकार.
महापातकभावानां ज्ञानात्संसर्गतोपि वा। अतिपातकिनामेव त्रयो देहे भवंति वै
महापाप करणाऱ्यांशी संगती किंवा त्यांचं ज्ञान झाल्याने हे तीन प्रकार त्यांच्या शरीरात उत्पन्न होतात.
संसर्गात्सहसंबंधाद्रोगः संचरते नृणाम्। दूरात्परित्यजेद्धीरः स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत्
संगती आणि जवळच्या संबंधामुळे रोग लोकांमध्ये पसरतो; शहाण्याने लांबून टाळावं आणि स्पर्श केल्यावर स्नान करावं.
पतितं कुष्ठसंयुक्तं चांडालं च गवाशिनम्। श्वानं रजस्वलां भिल्लं स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत्
पतित, कुष्ठरोगी, चांडाळ, गायीचं मांस खाणारा, कुत्रा, रजस्वला स्त्री किंवा भील यांना स्पर्श केल्यावर स्नान करावं.
दुरितस्यानुरूपेण देहे कुष्ठा व्यवस्थिताः। इहलोके परत्रैवाप्यत्र नास्ति तु संशयः
पापाच्या स्वरूपानुसार कुष्ठरोग शरीरात ठरतो, या जगात आणि पुढच्या जन्मातही; यात काहीच शंका नाही.
न्यायेनोपार्जितां वृत्तिं ब्रह्मस्वं हरते तु यः। अक्षयं नरकं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते
जो कोणी न्यायाने मिळवलेलं ब्राह्मणाचं धन चोरतो, तो नाश न होणाऱ्या नरकात जातो आणि त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
पिशुनो यस्तु विप्राणां रंध्रान्वेषणतत्परः। तं दृष्ट्वाप्यथवा स्पृष्ट्वा सचेलो जलमाविशेत्
जो ब्राह्मणांचे दोष शोधतो किंवा निंदा करतो, त्याला पाहिल्यावर किंवा स्पर्श केल्यावर कपड्यासकट पाण्यात जावं.
ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम्। विक्रमेण तु भुंजानो दशपूर्वान्दशापरान्
आपुलकीने खाल्लेलं ब्राह्मणाचं धन सात पिढ्या जाळून टाकतं; पण जबरदस्तीने घेतल्यास दहा पूर्वज आणि दहा पुढील पिढ्या नष्ट होतात.
न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते। विषमेकाकिनं हंति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रकम्
लोक विषाला विष म्हणत नाहीत; ब्राह्मणाचं धन हेच खरं विष आहे. विष एकट्याला मारतं, पण ब्राह्मणाचं धन मुलं आणि नातवंडं यांनाही नष्ट करतं.
मोहाच्च मातरं गत्वा ब्राह्मणीं च गुरोस्त्रियम्। पतित्वा रौरवे घोरे पुनरुत्पत्तिदुर्लभः
मोहामुळे जर कोणी आपल्या आईकडे, ब्राह्मणाची किंवा गुरूची पत्नी यांच्याकडे जातो, तर तो रौरव या भयंकर नरकात पडतो आणि त्याला पुन्हा जन्म मिळणं कठीण होतं.
पतंति पितरस्तस्य कुंभीपाकेथ तापने। अवीचिकालसूत्रे च महारौरवरौरवे
त्याच्या पूर्वजांना कुंभिपाक, तापन, अवीचि, काळसूत्र, महारौरव आणि रौरव या नरकांत पडावे लागते.
कदाचिदपि वा तेषां निष्कृतिं नानुमेनिरे। प्राणं हत्वा द्विजातीनां स्वयं यात्यपुनर्भवम्
त्यांच्यासाठी कधीच प्रायश्चित्त मान्य केले जात नाही; द्विजांच्या प्राणाचा संहार केल्यावर तो स्वतः पुन्हा जन्म घेत नाही.
पतंति पुरुषास्तस्य रौरवे च सहस्रशः। नारद उवाच-। सर्वेषामेव विप्राणां वधे च पातकं समम्
त्याच्यामुळे हजारो पुरुष रौरव नरकात पडतात. नारद म्हणाले— सर्व ब्राह्मणांच्या वधामध्ये पाप समानच आहे.
विषमं वा कुतस्तिष्ठेत्तत्त्वतो वक्तुमर्हसि। ब्रह्मोवाच-। हत्वा विप्रं ध्रुवं पुत्र पातकं यदुदाहृतम्
यात काही वेगळेपण असू शकते का? हे सत्य तू सांग. ब्रह्मा म्हणाले— पुत्रा, ब्राह्मणाचा वध केल्यावर ज्या पापाचे वर्णन केले आहे, ते निश्चितच होते.
लभते ब्रह्महा घोरं वक्तव्यं चापरं शृणु। लक्षकोटिसहस्राणां ब्राह्मणानां वधं भजेत्
ब्राह्मणहत्यारा भीषण फळाला पात्र होतो; आणखी ऐक— तो जणू लक्ष कोटी ब्राह्मणांच्या वधाचे पाप अंगी घेतो.
वेदशास्त्रयुतं हत्वा श्रोत्रियं विजितेंद्रियम्। विप्रं च वैष्णवं हत्वा तस्माद्दशगुणोत्तरम्
जो वेदशास्त्र शिकलेला, इंद्रियांवर संयम असलेला किंवा वैष्णव ब्राह्मण मारतो, त्याचे पाप दहा पटीने वाढते.
स्ववंशान्पातयित्वा तु पुनर्जन्म न विंदते। त्रिवेदं स्नातकं हत्वा वधस्यांतं न विन्दते
स्वतःच्या वंशाला अधःपात घडवून तो पुन्हा जन्म घेत नाही; त्रिवेदी ब्राह्मणाचा वध केल्यावर वधाचे अंत त्याला सापडत नाही.
श्रोत्रियं च सदाचारं तीर्थमंत्रप्रपूतकम्। ईदृशं ब्राह्मणं हन्तुः पापस्यांतो न विद्यते
जो ब्राह्मण वेदशास्त्रज्ञ, सदाचार्य, तीर्थयात्रा व मंत्रांनी शुद्ध झालेला आहे, अशा ब्राह्मणाचा वध करणाऱ्याच्या पापाला कधीच अंत नाही.
अपकारं समुद्दिश्य द्विजः प्राणान्परित्यजेत्। दृश्यते येन चान्येन ब्रह्महा स भवेन्नरः
कोणीतरी अपकाराच्या हेतूने द्विजाने प्राण सोडले आणि ते दुसऱ्याने पाहिले, तर तो पुरुष ब्राह्मणहत्यारा ठरतो.
वचोभिः परुषैर्वृत्तैः पीडितस्ताडितो द्विजः। यमुद्दिश्य त्यजेत्प्राणांस्तमाहुर्ब्रह्मघातिनम्
कोणीतरी कठोर शब्दांनी किंवा वागणुकीने ब्राह्मणाला त्रास दिला, मारहाण केली आणि त्याने त्या व्यक्तीमुळे प्राण सोडले, तर त्याला ब्राह्मणहत्यारा म्हणतात.
ऋषयो मुनयो देवाः सर्वे ब्रह्मविदस्तथा। देशानां पार्थिवानां च स च वध्यो भवेदिह
सर्व ऋषी, मुनि, देव, ब्रह्मज्ञानी आणि देशांचे राजेही सांगतात की तो येथे मारण्यास पात्र आहे.
अतो ब्रह्मवधं प्राप्य पितृभिः सह पच्यते। प्रायोपवेशकं विप्रं बुधः संमानयेद्ध्रुवम्५० 1.48.
म्हणून ब्राह्मणहत्येचे पाप केल्यावर तो आपल्या पूर्वजांसह नरकात भाजला जातो; जो ब्राह्मण प्रायोपवेशन करतो, त्याचा नक्कीच सन्मान करावा.
दोषैश्चापि विनिर्मुक्तमुद्दिश्य प्राणमुत्सृजेत्। स प्रलिप्तो वधैर्घोरैर्न तु यं परिकीर्तयेत्
जो दोषरहित असून दुसऱ्यासाठी प्राण सोडतो, त्याच्यावर भयंकर वधाचे पाप लागते, पण ज्याच्यासाठी हे केले त्याला नाही.
आत्मघातं द्रुमारोहं कोटरै रूपजीविनं। यः कुर्यादात्मनोघातं स्ववंशे ब्रह्महा भवेत्
स्वतःचा जीव घेणे, झाडावर चढून मरणे, गुहेत राहणे किंवा पशुरूप धारण करून आत्महत्या करणे— जो असे करतो, तो स्वतःच्या वंशात ब्राह्मणहत्यारा ठरतो.
भ्रूणं च घातयेद्यस्तु शिशुं वा आतुरं गुरुम्। ब्रह्महा स्वयमेव स्यान्न तु यं परिकीर्तयेत्
जो भ्रूण, लहान मूल, आजारी माणूस किंवा गुरु यांचा वध करतो, तो स्वतः ब्राह्मणहत्यारा होतो, पण ज्याच्यासाठी हे केले त्याला पाप लागत नाही.
मारयेच्च सगोत्रं वा ब्राह्मणं ब्राह्मणाधमः। तस्यैव तद्भवेत्पापं न तु यं परिकीर्त्तयेत्
जर नीच ब्राह्मण आपल्या वंशातील दुसऱ्या ब्राह्मणाचा वध करतो, तर त्या पापाचा भार फक्त त्याच्यावरच येतो, ज्याच्यासाठी हे केले त्याला नाही.
पीडयित्वा द्विजं शूद्रः स्वकार्यं चापि साधयेत्। तत्रापापे च शूद्रस्य पातकं नान्यथा भवेत्
कोणताही शूद्र ब्राह्मणाला त्रास देऊन स्वतःचे काम साध्य करतो, तर त्या पापाचा दोष शूद्रालाच लागतो, दुसऱ्याला नाही.
तात्कालिक वधं हत्वा हंतारमाततायिनं। न च हंता च तत्पापैर्लिप्यते द्विजसत्तम
त्या वेळी मारेकऱ्याचा वध केल्यावर, मारणारा किंवा मारलेला— दोघेही त्या पापांनी लागलेले राहत नाहीत, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा.
आततायिनमायांतमपि वेदांतगं रणे। जिघांसंतं जिघांसेच्च न तेन ब्रह्महा भवेत्
युद्धात एखादा वेदज्ञ ब्राह्मण जर शत्रू म्हणून समोर आला आणि मारण्याचा हेतू ठेवून हल्ला केला, तर त्याला ठार मारल्याने ब्रह्महत्येचा दोष लागत नाही.
अग्निदो गरदश्चैव धनहारी च सुप्तघः। क्षेत्रदारापहारी च षडेते ह्याततायिनः
जो आग लावतो, विष देतो, धन चोरतो, झोपेत असणाऱ्याला मारतो, शेत किंवा पत्नी पळवतो — हे सहा जण 'आततायी' म्हणून ओळखले जातात.