तमुवाच महाप्राज्ञश्चराचरगुरुं हरिम्। कस्त्वं किं वा प्रियं तेद्य करिष्यामि च सांप्रतम्
त्या अत्यंत बुद्धिमानाने चराचरांचे गुरु हरिला विचारले, 'तू कोण आहेस? आणि मी आता तुझ्यासाठी कोणते प्रिय कार्य करू?'
नारायण उवाच-। विद्धि नारायणं मां हि त्वत्प्रियार्थं समागतम्। रूपं स्वं दर्शयामास प्रत्ययार्थं च तस्य वै
नारायण म्हणाले, 'माझ्यासाठी आलेला नारायण मीच आहे, हे जाण.' मग त्याच्या खात्रीसाठी त्याने आपले खरे रूप दाखवले.
पीतवस्त्रं घनश्यामं चतुर्भुजमनोहरम्। शंखचक्रगदापद्मधरं सर्वसुरेश्वरम्
पिवळ्या वस्त्रात, काळ्या मेघासारखा, चार भुजा असलेला आणि मन मोहून टाकणारा, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात धरलेला, सर्व देवांचा स्वामी तो होता.
तं च दृष्ट्वा गरुत्मांश्च प्रणम्य शिरसा हरिम्। प्रियं किं ते करिष्यामि वद नः पुरुषोत्तम
त्याला पाहून गरुडाने आपले डोके वाकवून हरिला नमस्कार केला आणि म्हणाला, 'हे पुरुषोत्तम, तुला प्रिय असे काय करावे ते मला सांग.'
तमब्रवीन्महातेजा देवदेवेश्वरो हरिः। भव मे वाहनं शूर सखे त्वं सार्वकालिकम्
महातेजस्वी देवांचा देव हरि त्याला म्हणाला, 'हे वीर, माझ्या मित्रा, सर्व काळ माझे वाहन हो.'
तमुवाच खगश्रेष्ठो धन्योहं विबुधेश्वर। सफलं जन्म मे नाथ त्वां च दृष्ट्वाद्य मे प्रभो
पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने उत्तर दिले, 'हे देवांचा स्वामी, मी धन्य आहे; आज तुला पाहून माझे जन्म फळाला आले, प्रभो.'
प्रार्थयित्वा च पितरावागमिष्यामि तेऽन्तिकम्। प्रीतो विष्णुरुवाचेदं भव त्वमजरामरः
'माझ्या आईवडिलांची परवानगी घेऊन मी तुझ्याकडे येतो,' असे त्याने मागितले. विष्णू प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'तू अजन्मा आणि अमर हो.'
अवध्यः सर्वभूतेभ्यः कर्म तेजश्च मत्समम्। सर्वत्र ते गतिश्चास्तु निखिलं तु सुखं ध्रुवम्
तुला सर्व प्राण्यांकडून काहीही हानी होणार नाही; तुझे कृत्य आणि तेज माझ्यासारखेच राहो. तुला सर्वत्र मुक्तपणे वावरता येईल आणि नेहमीच सुख मिळो.
संमिलतु द्रुतं सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। यथेष्टं प्रीतिमाहारमकष्टेन प्रलप्स्यसे
तुझ्या मनात जे काही आहे ते सर्व लवकर मिळो; तुला हवे ते सर्व सहज मिळेल आणि आनंद उपभोगशील.
व्यसनान्मातरं सद्यो मोचयिष्यसि नान्यथा। एवमुक्त्वा हरिः सद्यस्तत्रैवांतरधीयत
तू आपल्या आईला त्वरित दुःखातून मुक्त करशील; दुसरा मार्ग नाही. असे म्हणून हरि तिथेच क्षणात अदृश्य झाला.
तार्क्ष्योपि पितरं गत्वा कथयच्चाखिलं ततः। स तच्छ्रुत्वा प्रहृष्टात्मा तनयं पुनरब्रवीत्
तार्क्ष्यानेही आपल्या वडिलांकडे जाऊन सर्व घडलेले सांगितले. ते ऐकून वडील आनंदित होऊन पुन्हा आपल्या मुलाला म्हणाले.
धन्योहं च खगश्रेष्ठ धन्या ते जननी शिवा। धन्यं क्षेत्रं कुलं चैव यस्य पुत्रस्त्वमीदृशः
हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी धन्य आहे; तुझी शुभ माता धन्य आहे; ज्या कुळात आणि ज्या पोटी असा पुत्र जन्माला आला ते क्षेत्र आणि कुळही धन्य आहे.
यस्य पुत्रः कुले जातो वैष्णवः पुरुषोत्तमः। कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्
ज्या कुळात विष्णूभक्त, पुरुषोत्तमाचा भक्त असा पुत्र जन्मतो, त्या कुळातील कोट्यवधी लोक उध्दरले जातात आणि त्यांना विष्णूचे सायुज्य प्राप्त होते.
विष्णुं यः पूजयेन्नित्यं विष्णुं ध्यायेत गायति। जपेन्मंत्रं सदा विष्णोः स्तोत्रं तस्य पठिष्यति
जो रोज विष्णूची पूजा करतो, त्याचे ध्यान करतो, त्याचे गुण गातो, विष्णूचा मंत्र आणि स्तोत्र नेहमी म्हणतो—
प्रसादं च भजेन्नित्यमुपवासं हरेर्दिने। क्षयाच्च सर्वपापानां मुच्यते नात्र संशयः
जो नेहमी त्याची कृपा घेतो, हरिच्या दिवशी उपवास करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो पापमुक्त होतो; यात शंका नाही.
यस्य तिष्ठति गोविंदो मानसे च सदैव हि। स एव च लभेद्दास्यं सपुण्यैः पुरुषोत्तमः
ज्याच्या मनात गोविंदा नेहमी वास करतो, तोच पुण्याने पुरुषोत्तमाची सेवा मिळवतो.
जन्मकोटिसहस्रेभ्यः कृत्वा सत्कर्मसंचयम्। क्षयाच्च सर्वपापानां विष्णोः किंकरतां व्रजेत्
कोट्यवधी जन्मांत सत्कर्मे साठवून आणि सर्व पाप नष्ट झाल्यावर, मनुष्याला विष्णूची दास्य-स्थिती प्राप्त होते.
धन्योसौ मानवो लोके विष्णोस्सादृश्यमाव्रजेत्। नित्यः सुरवरैः पूज्यो लोकनाथोऽच्युतोऽव्ययः
या जगात तो मनुष्य धन्य आहे, जो विष्णूसारखा होतो; तो शाश्वत, श्रेष्ठ देवांनी पूजला जाणारा, लोकांचा स्वामी, अचल आणि अव्यय असतो.
सुप्रसन्नो भवेद्यस्य स एव पुरुषोत्तमः। तपोभिर्बहुभिर्धर्मैर्मखैर्नानाविधैरपि
ज्याच्यावर पुरुषोत्तम अत्यंत प्रसन्न होतो, त्याला अनेक तपश्चर्या, धर्मकर्मे आणि विविध यज्ञांनीही मिळवता येते—
विष्णुर्न लभ्यते देवैस्त्वयासौ विप्र लभ्यते। सपत्नीव्यसनाद्धोरान्मातरं ते प्रमोचय
विष्णूला देवांना मिळवता येत नाही, पण तुला, हे ब्राह्मण, तो मिळतो. आपल्या सावत्र आईच्या भीषण दुःखातून आपल्या आईला मुक्त कर.
ततो यास्यसि देवेशं कृत्वा मातुः प्रतिक्रियाम्। गृहीत्वा जनकस्याज्ञां लब्ध्वा विष्णोर्वरं महत्
मग तू आपल्या आईचं मागणं पूर्ण करून, वडिलांची परवानगी घेऊन, विष्णूंकडून मोठं वर मिळवून, देवांच्या देवाकडे जाशील.
अंबापार्श्वं गतो हृष्टस्तां प्रणम्याग्रतः स्थितः। विनतोवाच-। अभवद्भोजनं तेऽद्य पुत्र दृष्टः पितापि च
तो आनंदानं आईजवळ गेला, तिला वाकून नमस्कार केला आणि तिच्यासमोर उभा राहिला. विनता म्हणाली, "बाळा, आज तू जेवलास आणि वडिलांनाही भेटलास."
किमर्थं वा विलंबस्ते चिंतया व्यथिता ह्यहम्। स मातुर्वचनं श्रुत्वा गरुडः प्रहसन्निव
"कशासाठी एवढा उशीर झाला? मी तुझी काळजी करत होते." आईचं बोलणं ऐकून गरुड हसला.
कथयामास वृत्तांतं सा श्रुत्वा विस्मिताऽभवत्। कथं च दुःष्करं कर्म शिशुभावात्त्वया कृतम्
त्याने घडलेला सगळा प्रकार सांगितला. ते ऐकून ती आश्चर्यचकित झाली आणि म्हणाली, "अजून लहान असताना तू इतकं कठीण काम कसं केलंस?"
धन्याहं मे कुलं धन्यं यस्त्वं विष्णुसखोऽभवः। लब्ध्वा वरं महात्मानं दृष्ट्वा मे हृष्यते मनः
"मी धन्य आहे, माझं घराणंही धन्य आहे, कारण तू विष्णूचा मित्र झालास. त्या महापुरुषाकडून वर मिळवून तुला पाहून माझं मन आनंदित झालं."
पौरुषेण त्वया वत्स उद्धृतं मे कुलद्वयम्। सुपर्ण उवाच-। मातः किं ते करिष्यामि प्रियमेव तदुच्यताम्
"माझ्या लेकरा, तुझ्या शौर्यानं माझं दोन्ही घराणं उन्नत झालं." सुपर्ण म्हणाला, "आई, तुला काय हवंय ते सांग, मी तुझ्या आवडीचं नक्की करीन."
कार्यं कृत्वाथ यास्यामि पार्श्वं नारायणस्य च। एतच्छ्रुत्वा तु सा प्राह गरुडं विनता सती
"तुझं काम पूर्ण करून मी नारायणाच्या जवळही जाईन." हे ऐकून विनता गरुडाला म्हणाली,
महद्दुःखं च मे चास्ति कुरु तात प्रतिक्रियाम्। भगिनी मे सपत्नी सा पणितहं तया पुरा
"माझ्या लेकरा, मला फार दु:ख आहे; तू कृपा करून त्यावर उपाय कर. माझी सावत्र बहीण, जी माझी सवत आहे, तिने पूर्वी माझ्याशी पैज लावली होती."
तस्या दास्यमहं प्राप्ता कस्तारयति मामितः। कृष्णं कृत्वा विषैरश्वं तस्याः पुत्रैर्महोरगैः
"त्यामुळे मी तिची दासी झाले. आता मला या अवस्थेतून कोण सोडवणार? तिच्या मुलांनी, बलाढ्य नागांनी, विष्णूच्या घोड्याला विष लावून काळा केला."
उषःकालेऽवदत्सा च अश्वोयं कृष्णतां व्रजेत्। ततोहमवदं तत्र सदा चायं रुचासितः
"पहाटे तिने म्हटलं, 'हा घोडा काळा होईल.' तेव्हा मी तिथे उत्तर दिलं, 'हा घोडा नेहमीच तेजस्वी आणि काळसर असतो.'"