इत्युक्ते पतगश्रेष्ठं प्रोवाचेदं हरिस्तदा। अस्मद्बाहुं समारुह्य भक्षेमौ गजकच्छपौ
हे ऐकून, हरिने त्या पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हातावर ये आणि आपण हे हत्ती-कासव खाऊ.'
गरुड उवाच-। ममाधारं न गच्छंति सागराश्च नगोत्तमाः। अथ चैवं महासत्वं कथं त्वं धारयिष्यसि
गरुड म्हणाला, 'माझा भार सागर किंवा मोठे पर्वतही सहन करू शकत नाहीत; मग हे महात्म्या, तू मला कसा पेलशील?'
ऋते नारायणादन्यः को मां धारयितुं क्षमः। त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेद्यो वेगं मे सहिष्यति
'नारायणाशिवाय दुसरा कोण मला पेलू शकेल? या तिन्ही लोकांत माझ्या वेगाला कोण तोंड देऊ शकेल?'
हरिरुवाच-। स्वकार्यमुद्धरेत्प्राज्ञः स्वकार्यं कुरु सांप्रतम्। कृत्वा कार्यं खगश्रेष्ठ विजानीषे च मां ध्रुवम्
हरि म्हणाला, 'शहाण्याने आपले काम स्वतः करावे; आता तुझे काम कर. हे पक्षिराज, काम पूर्ण केल्यावर तू मला नक्कीच ओळखशील.'
महासत्वं च तं दृष्ट्वा विमृश्य मनसा खगः। एवमस्त्विति चोक्त्वा स पपात ह महाभुजे
त्या महान व्यक्तीला पाहून, त्या पक्ष्याने मनाशी विचार केला आणि 'तसेच होवो' असे म्हणून तो त्या महाबाहूवर उतरला.
न चचाल भुजस्तस्य सन्निपाते खगेशितुः। तत्र स्थित्वा स तां शाखां मुमोच पर्वतालये
पक्षिराज त्या हातावर उतरला तरी तो हात हलला नाही; तिथे उभा राहून त्याने ती फांदी पर्वतावर सोडली.
शाखापतनमात्रेण सचराचरकानना। चचाल वसुधा चैव सागराः प्रचकंपिरे
फक्त फांदी खाली पडल्यावरच संपूर्ण पृथ्वी, तिची जंगले आणि सागर हादरले.
ततश्च खादितौ सत्त्वौ सहसा गजकच्छपौ। तृप्तिं न प्राप्तवान्सोपि क्षुधा तस्य न शाम्यति
मग अचानक हत्ती आणि कासव खाल्ले गेले, तरीही त्याला समाधान मिळाले नाही; त्याची भूक शमली नाही.
एतज्ज्ञात्वा तु गोविंदस्तमुवाच खगेश्वरम्। भुजस्य मम मांसं तु भक्षयित्वा सुखी भव
हे जाणून, गोविंदाने पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हाताचे मांस खाऊन तृप्त हो.'
इत्युक्ते प्रचुरं मांसं भुजस्य तस्य तेन हि। खादितं क्षुधया पुत्र व्रणं तस्य न विद्यते1.47.
असे म्हटल्यावर, त्याने त्या हाताचे पुष्कळ मांस भुकेने खाल्ले, पण त्याला कुठेही जखम दिसली नाही.
तमुवाच महाप्राज्ञश्चराचरगुरुं हरिम्। कस्त्वं किं वा प्रियं तेद्य करिष्यामि च सांप्रतम्
त्या अत्यंत बुद्धिमानाने चराचरांचे गुरु हरिला विचारले, 'तू कोण आहेस? आणि मी आता तुझ्यासाठी कोणते प्रिय कार्य करू?'
नारायण उवाच-। विद्धि नारायणं मां हि त्वत्प्रियार्थं समागतम्। रूपं स्वं दर्शयामास प्रत्ययार्थं च तस्य वै
नारायण म्हणाले, 'माझ्यासाठी आलेला नारायण मीच आहे, हे जाण.' मग त्याच्या खात्रीसाठी त्याने आपले खरे रूप दाखवले.
पीतवस्त्रं घनश्यामं चतुर्भुजमनोहरम्। शंखचक्रगदापद्मधरं सर्वसुरेश्वरम्
पिवळ्या वस्त्रात, काळ्या मेघासारखा, चार भुजा असलेला आणि मन मोहून टाकणारा, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात धरलेला, सर्व देवांचा स्वामी तो होता.
तं च दृष्ट्वा गरुत्मांश्च प्रणम्य शिरसा हरिम्। प्रियं किं ते करिष्यामि वद नः पुरुषोत्तम
त्याला पाहून गरुडाने आपले डोके वाकवून हरिला नमस्कार केला आणि म्हणाला, 'हे पुरुषोत्तम, तुला प्रिय असे काय करावे ते मला सांग.'
तमब्रवीन्महातेजा देवदेवेश्वरो हरिः। भव मे वाहनं शूर सखे त्वं सार्वकालिकम्
महातेजस्वी देवांचा देव हरि त्याला म्हणाला, 'हे वीर, माझ्या मित्रा, सर्व काळ माझे वाहन हो.'
तमुवाच खगश्रेष्ठो धन्योहं विबुधेश्वर। सफलं जन्म मे नाथ त्वां च दृष्ट्वाद्य मे प्रभो
पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने उत्तर दिले, 'हे देवांचा स्वामी, मी धन्य आहे; आज तुला पाहून माझे जन्म फळाला आले, प्रभो.'
प्रार्थयित्वा च पितरावागमिष्यामि तेऽन्तिकम्। प्रीतो विष्णुरुवाचेदं भव त्वमजरामरः
'माझ्या आईवडिलांची परवानगी घेऊन मी तुझ्याकडे येतो,' असे त्याने मागितले. विष्णू प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'तू अजन्मा आणि अमर हो.'
अवध्यः सर्वभूतेभ्यः कर्म तेजश्च मत्समम्। सर्वत्र ते गतिश्चास्तु निखिलं तु सुखं ध्रुवम्
तुला सर्व प्राण्यांकडून काहीही हानी होणार नाही; तुझे कृत्य आणि तेज माझ्यासारखेच राहो. तुला सर्वत्र मुक्तपणे वावरता येईल आणि नेहमीच सुख मिळो.
संमिलतु द्रुतं सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। यथेष्टं प्रीतिमाहारमकष्टेन प्रलप्स्यसे
तुझ्या मनात जे काही आहे ते सर्व लवकर मिळो; तुला हवे ते सर्व सहज मिळेल आणि आनंद उपभोगशील.
व्यसनान्मातरं सद्यो मोचयिष्यसि नान्यथा। एवमुक्त्वा हरिः सद्यस्तत्रैवांतरधीयत
तू आपल्या आईला त्वरित दुःखातून मुक्त करशील; दुसरा मार्ग नाही. असे म्हणून हरि तिथेच क्षणात अदृश्य झाला.
तार्क्ष्योपि पितरं गत्वा कथयच्चाखिलं ततः। स तच्छ्रुत्वा प्रहृष्टात्मा तनयं पुनरब्रवीत्
तार्क्ष्यानेही आपल्या वडिलांकडे जाऊन सर्व घडलेले सांगितले. ते ऐकून वडील आनंदित होऊन पुन्हा आपल्या मुलाला म्हणाले.
धन्योहं च खगश्रेष्ठ धन्या ते जननी शिवा। धन्यं क्षेत्रं कुलं चैव यस्य पुत्रस्त्वमीदृशः
हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी धन्य आहे; तुझी शुभ माता धन्य आहे; ज्या कुळात आणि ज्या पोटी असा पुत्र जन्माला आला ते क्षेत्र आणि कुळही धन्य आहे.
यस्य पुत्रः कुले जातो वैष्णवः पुरुषोत्तमः। कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्
ज्या कुळात विष्णूभक्त, पुरुषोत्तमाचा भक्त असा पुत्र जन्मतो, त्या कुळातील कोट्यवधी लोक उध्दरले जातात आणि त्यांना विष्णूचे सायुज्य प्राप्त होते.
विष्णुं यः पूजयेन्नित्यं विष्णुं ध्यायेत गायति। जपेन्मंत्रं सदा विष्णोः स्तोत्रं तस्य पठिष्यति
जो रोज विष्णूची पूजा करतो, त्याचे ध्यान करतो, त्याचे गुण गातो, विष्णूचा मंत्र आणि स्तोत्र नेहमी म्हणतो—
प्रसादं च भजेन्नित्यमुपवासं हरेर्दिने। क्षयाच्च सर्वपापानां मुच्यते नात्र संशयः
जो नेहमी त्याची कृपा घेतो, हरिच्या दिवशी उपवास करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो पापमुक्त होतो; यात शंका नाही.
यस्य तिष्ठति गोविंदो मानसे च सदैव हि। स एव च लभेद्दास्यं सपुण्यैः पुरुषोत्तमः
ज्याच्या मनात गोविंदा नेहमी वास करतो, तोच पुण्याने पुरुषोत्तमाची सेवा मिळवतो.
जन्मकोटिसहस्रेभ्यः कृत्वा सत्कर्मसंचयम्। क्षयाच्च सर्वपापानां विष्णोः किंकरतां व्रजेत्
कोट्यवधी जन्मांत सत्कर्मे साठवून आणि सर्व पाप नष्ट झाल्यावर, मनुष्याला विष्णूची दास्य-स्थिती प्राप्त होते.
धन्योसौ मानवो लोके विष्णोस्सादृश्यमाव्रजेत्। नित्यः सुरवरैः पूज्यो लोकनाथोऽच्युतोऽव्ययः
या जगात तो मनुष्य धन्य आहे, जो विष्णूसारखा होतो; तो शाश्वत, श्रेष्ठ देवांनी पूजला जाणारा, लोकांचा स्वामी, अचल आणि अव्यय असतो.
सुप्रसन्नो भवेद्यस्य स एव पुरुषोत्तमः। तपोभिर्बहुभिर्धर्मैर्मखैर्नानाविधैरपि
ज्याच्यावर पुरुषोत्तम अत्यंत प्रसन्न होतो, त्याला अनेक तपश्चर्या, धर्मकर्मे आणि विविध यज्ञांनीही मिळवता येते—
विष्णुर्न लभ्यते देवैस्त्वयासौ विप्र लभ्यते। सपत्नीव्यसनाद्धोरान्मातरं ते प्रमोचय
विष्णूला देवांना मिळवता येत नाही, पण तुला, हे ब्राह्मण, तो मिळतो. आपल्या सावत्र आईच्या भीषण दुःखातून आपल्या आईला मुक्त कर.