आधारतां न गच्छंति नगाश्च मंदरादयः। ततो योजनलक्षे द्वे गत्वा मारुतरंहसा
मंदारासारखे मोठे पर्वतही त्याचा भार सहन करू शकले नाहीत; मग वाऱ्याच्या वेगाने दोन लक्ष योजन अंतर पार करून,
महत्यां जंबुशाखायां निपपात महाबलः। भग्ना सा सहसा शाखा तां पतंतीं खगेश्वरः
तो महाबली एका मोठ्या जांभूळाच्या फांदीवर उतरला; ती फांदी अचानक तुटली, आणि खाली पडू लागली, तेव्हा पक्षीराजाने,
गोब्राह्मणवधाद्भीतो दधार तरसा बली। धृत्वा तां रुचिरं वेगाद्द्रवंतं खे महाबलम्
गायी आणि ब्राह्मण मारण्याच्या पापाच्या भीतीने, त्या बलाढ्याने ती फांदी झपाट्याने धरली; ती सुंदर, वेगाने पडणारी फांदी आकाशात धरून ठेवली.
गत्वा विष्णुरुवाचेदं नररूपधरो हरिः। कस्त्वं भ्रमसि चाकाशे किमर्थं पतगेश्वर
तेथे जाऊन, विष्णूने मानवाचे रूप घेऊन त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस, आकाशात फिरतोस, आणि कशासाठी, हे पक्षीराज?'
विधृत्य महतीं शाखां महांतौ गजकच्छपौ। तमुवाच द्विजस्तस्मिन्नररूपधरं हरिम्
मोठी फांदी, बलाढ्य हत्ती आणि कासव पकडून त्या ठिकाणी मनुष्यरूप धारण केलेल्या हरिला त्या ब्राह्मणाने संबोधले.
गरुडोहं महाबाहो खगरूपः स्वकर्मणा। कश्यपस्य मुनेस्सूनुर्विनतागर्भसंभवः
महाबाहू, मी गरुड आहे, माझ्या कर्माने पक्षीरूप घेतले आहे. मी कश्यप ऋषींचा पुत्र आणि विनतेच्या पोटी जन्मलेला आहे.
पश्यैतौ च महासत्वौ भक्षणार्थं मया धृतौ। न धरा च ममाधारो न वृक्षा न च पर्वताः
हे पाहा, हे दोन बलाढ्य प्राणी मी अन्नासाठी पकडले आहेत. मला ना पृथ्वी, ना झाडे, ना पर्वत आधार देऊ शकतात.
अनेकयोजनान्यूर्ध्वं दृष्ट्वा जंबूमहीरुहम्। अपतंतस्य शाखायां सहेमौ परिभक्षितुं
अनेक योजन उंच असलेले जांभूळाचे मोठे झाड पाहून, मी या दोघांना खाण्यासाठी त्याच्या फांदीवर उतरलो.
भग्ना सा सहसा शाखा तां च धृत्वा भ्रमाम्यहम्। कोटिकोटिसहस्राणां ब्राह्मणानां गवां वधात्
ती फांदी अचानक तुटली आणि ती धरून मी भटकत आहे, कारण कोट्यवधी ब्राह्मण आणि गायींच्या नाशाची भीती वाटते.
भयं तत्र विषादो मे सहसा प्राविशद्बुध। किं करोमि कथं यामि को मे वेगं सहिष्यति
तेथे मला अचानक भीती आणि निराशा आली, हे बुद्धिमान, आता मी काय करू, कुठे जाऊ, आणि माझ्या वेगाला कोण तोंड देईल?
इत्युक्ते पतगश्रेष्ठं प्रोवाचेदं हरिस्तदा। अस्मद्बाहुं समारुह्य भक्षेमौ गजकच्छपौ
हे ऐकून, हरिने त्या पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हातावर ये आणि आपण हे हत्ती-कासव खाऊ.'
गरुड उवाच-। ममाधारं न गच्छंति सागराश्च नगोत्तमाः। अथ चैवं महासत्वं कथं त्वं धारयिष्यसि
गरुड म्हणाला, 'माझा भार सागर किंवा मोठे पर्वतही सहन करू शकत नाहीत; मग हे महात्म्या, तू मला कसा पेलशील?'
ऋते नारायणादन्यः को मां धारयितुं क्षमः। त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेद्यो वेगं मे सहिष्यति
'नारायणाशिवाय दुसरा कोण मला पेलू शकेल? या तिन्ही लोकांत माझ्या वेगाला कोण तोंड देऊ शकेल?'
हरिरुवाच-। स्वकार्यमुद्धरेत्प्राज्ञः स्वकार्यं कुरु सांप्रतम्। कृत्वा कार्यं खगश्रेष्ठ विजानीषे च मां ध्रुवम्
हरि म्हणाला, 'शहाण्याने आपले काम स्वतः करावे; आता तुझे काम कर. हे पक्षिराज, काम पूर्ण केल्यावर तू मला नक्कीच ओळखशील.'
महासत्वं च तं दृष्ट्वा विमृश्य मनसा खगः। एवमस्त्विति चोक्त्वा स पपात ह महाभुजे
त्या महान व्यक्तीला पाहून, त्या पक्ष्याने मनाशी विचार केला आणि 'तसेच होवो' असे म्हणून तो त्या महाबाहूवर उतरला.
न चचाल भुजस्तस्य सन्निपाते खगेशितुः। तत्र स्थित्वा स तां शाखां मुमोच पर्वतालये
पक्षिराज त्या हातावर उतरला तरी तो हात हलला नाही; तिथे उभा राहून त्याने ती फांदी पर्वतावर सोडली.
शाखापतनमात्रेण सचराचरकानना। चचाल वसुधा चैव सागराः प्रचकंपिरे
फक्त फांदी खाली पडल्यावरच संपूर्ण पृथ्वी, तिची जंगले आणि सागर हादरले.
ततश्च खादितौ सत्त्वौ सहसा गजकच्छपौ। तृप्तिं न प्राप्तवान्सोपि क्षुधा तस्य न शाम्यति
मग अचानक हत्ती आणि कासव खाल्ले गेले, तरीही त्याला समाधान मिळाले नाही; त्याची भूक शमली नाही.
एतज्ज्ञात्वा तु गोविंदस्तमुवाच खगेश्वरम्। भुजस्य मम मांसं तु भक्षयित्वा सुखी भव
हे जाणून, गोविंदाने पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हाताचे मांस खाऊन तृप्त हो.'
इत्युक्ते प्रचुरं मांसं भुजस्य तस्य तेन हि। खादितं क्षुधया पुत्र व्रणं तस्य न विद्यते1.47.
असे म्हटल्यावर, त्याने त्या हाताचे पुष्कळ मांस भुकेने खाल्ले, पण त्याला कुठेही जखम दिसली नाही.
तमुवाच महाप्राज्ञश्चराचरगुरुं हरिम्। कस्त्वं किं वा प्रियं तेद्य करिष्यामि च सांप्रतम्
त्या अत्यंत बुद्धिमानाने चराचरांचे गुरु हरिला विचारले, 'तू कोण आहेस? आणि मी आता तुझ्यासाठी कोणते प्रिय कार्य करू?'
नारायण उवाच-। विद्धि नारायणं मां हि त्वत्प्रियार्थं समागतम्। रूपं स्वं दर्शयामास प्रत्ययार्थं च तस्य वै
नारायण म्हणाले, 'माझ्यासाठी आलेला नारायण मीच आहे, हे जाण.' मग त्याच्या खात्रीसाठी त्याने आपले खरे रूप दाखवले.
पीतवस्त्रं घनश्यामं चतुर्भुजमनोहरम्। शंखचक्रगदापद्मधरं सर्वसुरेश्वरम्
पिवळ्या वस्त्रात, काळ्या मेघासारखा, चार भुजा असलेला आणि मन मोहून टाकणारा, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात धरलेला, सर्व देवांचा स्वामी तो होता.
तं च दृष्ट्वा गरुत्मांश्च प्रणम्य शिरसा हरिम्। प्रियं किं ते करिष्यामि वद नः पुरुषोत्तम
त्याला पाहून गरुडाने आपले डोके वाकवून हरिला नमस्कार केला आणि म्हणाला, 'हे पुरुषोत्तम, तुला प्रिय असे काय करावे ते मला सांग.'
तमब्रवीन्महातेजा देवदेवेश्वरो हरिः। भव मे वाहनं शूर सखे त्वं सार्वकालिकम्
महातेजस्वी देवांचा देव हरि त्याला म्हणाला, 'हे वीर, माझ्या मित्रा, सर्व काळ माझे वाहन हो.'
तमुवाच खगश्रेष्ठो धन्योहं विबुधेश्वर। सफलं जन्म मे नाथ त्वां च दृष्ट्वाद्य मे प्रभो
पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने उत्तर दिले, 'हे देवांचा स्वामी, मी धन्य आहे; आज तुला पाहून माझे जन्म फळाला आले, प्रभो.'
प्रार्थयित्वा च पितरावागमिष्यामि तेऽन्तिकम्। प्रीतो विष्णुरुवाचेदं भव त्वमजरामरः
'माझ्या आईवडिलांची परवानगी घेऊन मी तुझ्याकडे येतो,' असे त्याने मागितले. विष्णू प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'तू अजन्मा आणि अमर हो.'
अवध्यः सर्वभूतेभ्यः कर्म तेजश्च मत्समम्। सर्वत्र ते गतिश्चास्तु निखिलं तु सुखं ध्रुवम्
तुला सर्व प्राण्यांकडून काहीही हानी होणार नाही; तुझे कृत्य आणि तेज माझ्यासारखेच राहो. तुला सर्वत्र मुक्तपणे वावरता येईल आणि नेहमीच सुख मिळो.
संमिलतु द्रुतं सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। यथेष्टं प्रीतिमाहारमकष्टेन प्रलप्स्यसे
तुझ्या मनात जे काही आहे ते सर्व लवकर मिळो; तुला हवे ते सर्व सहज मिळेल आणि आनंद उपभोगशील.
व्यसनान्मातरं सद्यो मोचयिष्यसि नान्यथा। एवमुक्त्वा हरिः सद्यस्तत्रैवांतरधीयत
तू आपल्या आईला त्वरित दुःखातून मुक्त करशील; दुसरा मार्ग नाही. असे म्हणून हरि तिथेच क्षणात अदृश्य झाला.