नैर्ऋते कुवदाः पापा गोब्राह्मणवधोद्यताः। खर्पराः पश्चिमे पूर्वे निवसंति च दारुणाः
नैऋत्य दिशेला वाईट, पापी, गायी आणि ब्राह्मण मारण्यास तयार असणारे लोक आहेत; पश्चिम आणि पूर्व दिशेला कवटी घेऊन राहणारे, क्रूर लोक वसतात.
वायव्यां च तुरुष्काश्च श्मश्रुपूर्णा गवाशिनः। अश्वपृष्ठसमारूढाः प्रयुद्धेष्वनिवर्तिनः
उत्तर-पश्चिमेला तुरुष्क लोक आहेत, ज्यांना दाढी भरपूर असते, गायी खाणारे, घोड्यावर बसणारे आणि युद्धात मागे न फिरणारे.
उत्तरस्यां च गिरयो म्लेच्छाः पर्वतवासिनः। सर्वभक्षा दुराचाराः वधबंधरताः किल
उत्तर दिशेला पर्वतांमध्ये राहणारे म्लेच्छ आहेत, जे काहीही खातात, वाईट वागणारे आणि मारणे व बांधणे यात गुंतलेले.
ऐशान्यां निरयास्संति कर्तॄणां वृक्षवासिनः। एते म्लेच्छा स्थिता दिक्षु घोरास्ते शस्त्रपाणयः
ईशान्य दिशेला नरकवासीय, झाडांवर राहणारे आणि शिक्षा देणाऱ्यांमध्ये असतात; हे सगळे म्लेच्छ भयंकर असून, हातात शस्त्र घेऊन सर्व दिशांना उभे आहेत.
येषां च स्पर्शमात्रेण सचेलो जलमाविशेत्। एतेषां च कलौ देशेप्यकाले धर्मवर्जिते
त्यांना स्पर्श केल्यावर, अगदी वस्त्र घातलेल्यानेही पाण्यात जावे लागते; कलियुगात, जेथे धर्म नाही अशा देशांत आणि काळात हे लोक आढळतात.
संस्पर्शं च प्रकुर्वंति वित्तलोभात्समंततः। म्लेच्छांस्तान्मोचयित्वा तु क्षुधया परिपीडितः
संपूर्ण जगात धनाच्या लोभाने लोक त्यांच्याशी संपर्क साधतात; त्या म्लेच्छांना सोडून, उपासेने त्रस्त झालेले,
पुनराह द्विजस्तात क्षुधा मे बाधतेतराम्। अवदद्गरुडं तत्र कश्यपः कृपया द्रुतम्
पुन्हा त्या द्विजाने म्हणाले, 'वडील, मला भूक अजून जास्त त्रास देते.' तेव्हा कश्यपाने दयाळूपणाने गरुडाला तिथेच पटकन सांगितले.
तिष्ठंतौ विपुलौ तत्र जिघांसू गजकच्छपौ। अप्रमेयौ महासत्वौ सागरस्यैकदेशतः
तेथे समुद्राच्या एका भागाजवळ दोन मोठे प्राणी—हत्ती आणि कासव—एकमेकांना मारण्याच्या उद्देशाने, अफाट शक्तीचे, एकत्र उभे होते.
तावप्सु च द्रुतं वत्स क्षुधां ते वारयिष्यतः। स पितुर्वचनं श्रुत्वा तत्र गत्वाभिपद्य तौ
मुला, पाण्यात असलेल्या त्या दोघांकडे लवकर जा; ते तुझी भूक भागवतील. वडिलांचे शब्द ऐकून, तो तिथे जाऊन त्यांच्याजवळ पोहोचला.
नखैर्भित्वा कूर्मगजौ महासत्वौ महाजवः। खमुत्पपात तौ धृत्वा विद्युद्वेगो महाबलः
त्या बलाढ्य आणि वेगवान गरुडाने आपल्या नखांनी हत्ती आणि कासवाला पकडले, आणि वीजेच्या वेगाने, त्यांना धरून आकाशात झेपावला.
आधारतां न गच्छंति नगाश्च मंदरादयः। ततो योजनलक्षे द्वे गत्वा मारुतरंहसा
मंदारासारखे मोठे पर्वतही त्याचा भार सहन करू शकले नाहीत; मग वाऱ्याच्या वेगाने दोन लक्ष योजन अंतर पार करून,
महत्यां जंबुशाखायां निपपात महाबलः। भग्ना सा सहसा शाखा तां पतंतीं खगेश्वरः
तो महाबली एका मोठ्या जांभूळाच्या फांदीवर उतरला; ती फांदी अचानक तुटली, आणि खाली पडू लागली, तेव्हा पक्षीराजाने,
गोब्राह्मणवधाद्भीतो दधार तरसा बली। धृत्वा तां रुचिरं वेगाद्द्रवंतं खे महाबलम्
गायी आणि ब्राह्मण मारण्याच्या पापाच्या भीतीने, त्या बलाढ्याने ती फांदी झपाट्याने धरली; ती सुंदर, वेगाने पडणारी फांदी आकाशात धरून ठेवली.
गत्वा विष्णुरुवाचेदं नररूपधरो हरिः। कस्त्वं भ्रमसि चाकाशे किमर्थं पतगेश्वर
तेथे जाऊन, विष्णूने मानवाचे रूप घेऊन त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस, आकाशात फिरतोस, आणि कशासाठी, हे पक्षीराज?'
विधृत्य महतीं शाखां महांतौ गजकच्छपौ। तमुवाच द्विजस्तस्मिन्नररूपधरं हरिम्
मोठी फांदी, बलाढ्य हत्ती आणि कासव पकडून त्या ठिकाणी मनुष्यरूप धारण केलेल्या हरिला त्या ब्राह्मणाने संबोधले.
गरुडोहं महाबाहो खगरूपः स्वकर्मणा। कश्यपस्य मुनेस्सूनुर्विनतागर्भसंभवः
महाबाहू, मी गरुड आहे, माझ्या कर्माने पक्षीरूप घेतले आहे. मी कश्यप ऋषींचा पुत्र आणि विनतेच्या पोटी जन्मलेला आहे.
पश्यैतौ च महासत्वौ भक्षणार्थं मया धृतौ। न धरा च ममाधारो न वृक्षा न च पर्वताः
हे पाहा, हे दोन बलाढ्य प्राणी मी अन्नासाठी पकडले आहेत. मला ना पृथ्वी, ना झाडे, ना पर्वत आधार देऊ शकतात.
अनेकयोजनान्यूर्ध्वं दृष्ट्वा जंबूमहीरुहम्। अपतंतस्य शाखायां सहेमौ परिभक्षितुं
अनेक योजन उंच असलेले जांभूळाचे मोठे झाड पाहून, मी या दोघांना खाण्यासाठी त्याच्या फांदीवर उतरलो.
भग्ना सा सहसा शाखा तां च धृत्वा भ्रमाम्यहम्। कोटिकोटिसहस्राणां ब्राह्मणानां गवां वधात्
ती फांदी अचानक तुटली आणि ती धरून मी भटकत आहे, कारण कोट्यवधी ब्राह्मण आणि गायींच्या नाशाची भीती वाटते.
भयं तत्र विषादो मे सहसा प्राविशद्बुध। किं करोमि कथं यामि को मे वेगं सहिष्यति
तेथे मला अचानक भीती आणि निराशा आली, हे बुद्धिमान, आता मी काय करू, कुठे जाऊ, आणि माझ्या वेगाला कोण तोंड देईल?
इत्युक्ते पतगश्रेष्ठं प्रोवाचेदं हरिस्तदा। अस्मद्बाहुं समारुह्य भक्षेमौ गजकच्छपौ
हे ऐकून, हरिने त्या पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हातावर ये आणि आपण हे हत्ती-कासव खाऊ.'
गरुड उवाच-। ममाधारं न गच्छंति सागराश्च नगोत्तमाः। अथ चैवं महासत्वं कथं त्वं धारयिष्यसि
गरुड म्हणाला, 'माझा भार सागर किंवा मोठे पर्वतही सहन करू शकत नाहीत; मग हे महात्म्या, तू मला कसा पेलशील?'
ऋते नारायणादन्यः को मां धारयितुं क्षमः। त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेद्यो वेगं मे सहिष्यति
'नारायणाशिवाय दुसरा कोण मला पेलू शकेल? या तिन्ही लोकांत माझ्या वेगाला कोण तोंड देऊ शकेल?'
हरिरुवाच-। स्वकार्यमुद्धरेत्प्राज्ञः स्वकार्यं कुरु सांप्रतम्। कृत्वा कार्यं खगश्रेष्ठ विजानीषे च मां ध्रुवम्
हरि म्हणाला, 'शहाण्याने आपले काम स्वतः करावे; आता तुझे काम कर. हे पक्षिराज, काम पूर्ण केल्यावर तू मला नक्कीच ओळखशील.'
महासत्वं च तं दृष्ट्वा विमृश्य मनसा खगः। एवमस्त्विति चोक्त्वा स पपात ह महाभुजे
त्या महान व्यक्तीला पाहून, त्या पक्ष्याने मनाशी विचार केला आणि 'तसेच होवो' असे म्हणून तो त्या महाबाहूवर उतरला.
न चचाल भुजस्तस्य सन्निपाते खगेशितुः। तत्र स्थित्वा स तां शाखां मुमोच पर्वतालये
पक्षिराज त्या हातावर उतरला तरी तो हात हलला नाही; तिथे उभा राहून त्याने ती फांदी पर्वतावर सोडली.
शाखापतनमात्रेण सचराचरकानना। चचाल वसुधा चैव सागराः प्रचकंपिरे
फक्त फांदी खाली पडल्यावरच संपूर्ण पृथ्वी, तिची जंगले आणि सागर हादरले.
ततश्च खादितौ सत्त्वौ सहसा गजकच्छपौ। तृप्तिं न प्राप्तवान्सोपि क्षुधा तस्य न शाम्यति
मग अचानक हत्ती आणि कासव खाल्ले गेले, तरीही त्याला समाधान मिळाले नाही; त्याची भूक शमली नाही.
एतज्ज्ञात्वा तु गोविंदस्तमुवाच खगेश्वरम्। भुजस्य मम मांसं तु भक्षयित्वा सुखी भव
हे जाणून, गोविंदाने पक्षिराजाला सांगितले, 'माझ्या हाताचे मांस खाऊन तृप्त हो.'
इत्युक्ते प्रचुरं मांसं भुजस्य तस्य तेन हि। खादितं क्षुधया पुत्र व्रणं तस्य न विद्यते1.47.
असे म्हटल्यावर, त्याने त्या हाताचे पुष्कळ मांस भुकेने खाल्ले, पण त्याला कुठेही जखम दिसली नाही.