रौद्रं द्वाविंशकं ज्ञेयं ब्राह्मं ज्ञेयमतः परं। वैष्णवं तु चतुर्विंशमेता अक्षरदेवताः
रौद्र मंत्र बावीस अक्षरी आहे, त्यानंतर ब्राह्म मंत्र येतो. वैष्णव चोवीस अक्षरी आहे—हे सर्व अक्षरदेवताच आहेत.
जपकाले तु संचिंत्य तासु सायुज्यतां व्रजेत्। ज्ञात्वा तु देवतास्तस्य वाङ्मयं विदितं भवेत्
जपाच्या वेळी या मंत्रांचा विचार केल्यास त्यांच्याशी ऐक्य मिळते. त्यांच्या देवतांचे ज्ञान झाल्यावर त्या देवतांच्या वाणीचे ज्ञान होते.
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः पदवीं व्रजेत्। गायत्रीं विन्यसेत्पूर्वं शरीरे चात्मनो बुधः
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन ब्रह्मपद मिळते. ज्ञानी माणसाने आधी गायत्री आपल्या शरीरात स्थापन करावी.
चतुर्विंशति स्थानेषु आपादमस्तकेषु च। तत्कारं विन्यसेद्योगी पदांगुष्ठे विचक्षणः
पायापासून डोक्यापर्यंत चोवीस ठिकाणी, योग्याने प्रत्येक अक्षर मोठ्या अंगठ्यापासून सुरुवात करून योग्य प्रकारे ठेवावे.
सकारं गुल्फदेशे तु विकारं जंघयोर्न्यसेत्। तुकारं जानुमध्ये च वकारं चोरुदेशतः
'स' अक्षर घोट्याजवळ, 'वि' पिंडऱ्यांवर, 'तु' गुडघ्यांमध्ये, 'व' मांड्यांवर ठेवावे.
रेकारं गुह्यदेशे तु णिकारं वृषणे न्यसेत्। यंकारं कटिदेशे तु भकारं नाभिमण्डले
'रे' गुप्तेंद्रियाजवळ, 'णि' वृषणांवर, 'यं' कंबरेवर, 'भ' नाभीवर ठेवावे.
गोकारं जठरे न्यस्य देकारं स्तनयोर्न्यसेत्। वकारं हृदये न्यस्य स्यकारं करदेशतः
'गो' पोटावर, 'दे' स्तनांवर, 'व' हृदयावर, 'स्य' हातांवर ठेवावे.
धीकारं वदने न्यस्य मकारं तालुके न्यसेत्। हिकारं नासिकाग्रे च धिकारं चक्षुषोर्न्यसेत्
'धी' तोंडावर, 'म' तालूमध्ये, 'हि' नाकाच्या टोकावर, 'धी' डोळ्यांवर ठेवावे.
योकारं तु भ्रुवोर्मध्ये योकारं च ललाटके। नःकारं तु मुखे पूर्वे प्रकारं दक्षिणे मुखे
'यो' भुवयांच्या मध्ये, 'यो' कपाळावर, 'नः' तोंडाच्या पुढे, 'प्र' तोंडाच्या उजव्या बाजूला ठेवावे.
चोकारं पश्चिमे न्यस्य दकारं चोत्तरे न्यसेत्। यात्कारं मूर्ध्नि विन्यस्य सर्वव्यापी व्यवस्थितः
'चो' डाव्या बाजूला, 'द' वरच्या बाजूला, 'यात्' डोक्याच्या टोकावर ठेवून, सर्वत्र व्यापून राहावे.
एतान्विन्यस्य धर्मात्मा ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः। महायोगी महाज्ञानी परं निर्वाणकं व्रजेत्
हे सर्व अक्षरें स्थापन केल्यावर, धर्मात्मा, ज्याच्यात ब्रह्मा, विष्णु, शिव यांचे स्वरूप आहे, असा महान योगी, महान ज्ञानी, परम निर्वाण प्राप्त करतो.
संध्याकाले पुनर्न्यासं शृणु त्वं तद्यथार्थतः। ॐभूरिति हृदये न्यस्य ॐभुवश्शिरसि न्यसेत्
संध्याकाळी पुन्हा स्थापन कसे करावे ते ऐक. 'ॐ भूः' हृदयावर, 'ॐ भुवः' डोक्यावर ठेवावे.
ॐस्वः शिखायै तत्सवितुर्वरेण्यमिति कलेवरे। ॐभर्गो देवस्य धीमहीति नेत्रयोः
'ॐ स्वः' शिखेवर, 'तत्सवितुर्वरेण्यम्' शरीरावर, 'ॐ भर्गो देवस्य धीमहि' डोळ्यांवर ठेवावे.
ॐधियो यो नः प्रचोदयादिति करयोर्न्यसेत्। ॐआपो ज्योती रसोमृतं ब्रह्म भूर्भुवःस्वरोम्। इत्युदकस्पर्शमात्रेण पापात्पूतो व्रजेद्धरिं
'ॐ धियो यो नः प्रचोदयात्' हातांवर ठेवावे. 'ॐ आपो ज्योती रसो अमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वः ॐ'—फक्त पाण्याचा स्पर्श केल्याने पापांपासून शुद्ध होऊन हरिप्राप्ती होते.
ॐभूः ॐभुवः ॐस्वः ॐमहः ॐजनः ॐतपः ॐसत्यम्। ॐतत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्। ॐआपो ज्योती रसोमृतं ब्रह्म भूर्भुवःस्वरोम्। इति सव्याहृति सप्रणवां द्वादश ॐकारां संध्याकाले कुंभकेन वारत्रयं जप्त्वा। सूर्योपस्थाने सावित्रीं चतुर्विंशत्यक्षरां जप्त्वा। महाविद्याधिको भवति ब्रह्मत्वं लभते
षट्कुक्षिलक्षणां पुत्र गायत्रीं शृणु यत्नतः। यां ज्ञात्वा तु परं ब्रह्मस्थानं गच्छति वै द्विजः
मुला, सहा कुक्षी असलेली गायत्री लक्षपूर्वक ऐक. ती जाणल्यावर द्विज माणूस खरेच ब्रह्माचे परम स्थान प्राप्त करतो.
ॐतत्सवितुर्वरेणियं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्
ॐ। आपण त्या पूज्य सवित्याच्या दिव्य तेजाचे चिंतन करतो; तो आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो.
अथ गायत्री पंचशीर्षलक्षणम्। ॐभूः ॐभुवः ॐस्वः ॐमहः ॐजनः ॐतपः ॐसत्यम्। ॐतत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्
आता गायत्रीचे पंचशिर रूप: ॐ भूः, ॐ भुवः, ॐ स्वः, ॐ महः, ॐ जनः, ॐ तपः, ॐ सत्यं. ॐ। आपण त्या पूज्य सवित्याच्या दिव्य तेजाचे चिंतन करतो; तो आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो.
सव्याहृतिं तु गायत्रीं पुनर्न्यासं तु कारयेत्। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्
गायत्री आणि व्याहृतिंसह पुन्हा न्यास करावा; सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूच्या सायुज्यात पोहोचतो.
ॐभूः पादाभ्याम् ॐभुवः जानुभ्याम् ॐस्वः कट्याम् ॐमहः नाभौ ॐजनः हृदये न्यसेत् ॐतपः करयोः ॐसत्यं ललाटे। ॐतत्सवितुर्वरेणियं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्। इति शिखायाम्
ॐ भूः पायांवर, ॐ भुवः गुडघ्यांवर, ॐ स्वः कंबरेवर, ॐ महः नाभीवर, ॐ जनः हृदयावर, ॐ तपः हातांवर, ॐ सत्यं कपाळावर ठेवावे; ॐ। आपण त्या पूज्य सवित्याच्या दिव्य तेजाचे चिंतन करतो; तो आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो—असे शिखेवर.
एवं विप्रो न जानाति स एव ब्राह्मणाधमः। न तस्य क्षीयते पाप्मा भवेद्भूरिप्रतिग्रहः
जो ब्राह्मण हे जाणत नाही, तो ब्राह्मणांत सर्वात नीच मानला जातो; त्याचे पाप कमी होत नाही आणि तो अनेक दान घेणारा होतो.
इमां यो वेत्ति गायत्रीं सर्वबीजसमन्विताम्। स वेत्ति चतुरो वेदान्योगज्ञानं जपत्रयम्
जो ही सर्व बीजांनी युक्त गायत्री जाणतो, तो चारही वेद, योगाचे ज्ञान आणि त्रैविध्य जप जाणतो.
य एनां नैव जानाति स शूद्रात्परतः स्मृतः। तस्यापूतस्य विप्रस्य न देयं पितृपार्वणम्
जो हे मुळीच जाणत नाही, तो शूद्राहूनही खालचा समजला जातो; अशा अपवित्र ब्राह्मणाला पितरांसाठी अर्पण द्यावे नाही.
न स्नानफलदः कश्चित्सर्वं च निष्फलं भवेत्। विद्या वित्तं तथा जन्म द्विजत्वं कारणं यतः
अशा व्यक्तीस स्नानाचे फळ मिळत नाही; सर्व काही निष्फळ होते. विद्या, संपत्ती आणि जन्म—हे द्विजत्वाचे कारण असते.
निष्फलं सकलं तस्य मेध्यं पुष्पं यथाऽशुचौ। चतुर्वेदाश्च गायत्री पुरा वै तुलिता मया
त्याच्यासाठी सर्व काही निष्फळ होते, जणू शुद्ध फुलं अपवित्र ठिकाणी ठेवली असावीत; चारही वेद आणि गायत्री मी पूर्वी तौलनिक केली आहेत.
चतुर्वेदात्परा गुर्वी गायत्री मोक्षदा स्मृता। दशभिर्जन्मजनितं शतेन च पुरा कृतम्
चारही वेदांपेक्षा गायत्री श्रेष्ठ आणि जड मानली जाते, ती मोक्ष देणारी आहे असे स्मरणात आहे; ती दहा जन्मांत आणि शंभर वेळा पूर्वी केली गेली.
त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हंति किल्बिषम्। गायत्रीमक्षमालायां सायं प्रातश्च यो जपेत्
गायत्री तीन युगांत आणि हजार वर्षांत साठवलेले पाप नष्ट करते; जो सकाळी आणि संध्याकाळी माळेवर गायत्री जपतो.
चतुर्णामपि वेदानां फलं प्राप्नोत्यसंशयम्। त्रिसंध्यं यो जपेन्नित्यं गायत्रीं हायनं द्विजः
जो द्विज दररोज तीन संध्याकाळी गायत्री जपतो, तो नक्कीच चारही वेदांचे फळ मिळवतो.
तस्य पापं क्षयं याति जन्मकोटिसमुद्भवम्। गायत्र्युच्चारमात्रेण पापकूटात्पुनाति च
त्याचे जन्मोजन्मीचे पाप नष्ट होते; फक्त गायत्रीचा उच्चार केल्यानेही पापाचा डोंगर शुद्ध होतो.
स्वर्गापवर्गमाप्नोति जप्त्वा नित्यं द्विजोत्तमः। वासुदेवस्य मंत्राणि जपेद्यस्तु दिनेदिने
जो उत्तम द्विज दररोज जप करतो, तो स्वर्ग आणि मोक्ष प्राप्त करतो; जो वासुदेवाचे मंत्र दररोज जपतो.
'ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यं ॐ तत्सवितुर्वरेण्यम् भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात् ॐ आपो ज्योती रसो अमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वः ॐ'—अशा सात व्याहृती आणि प्रणवासह बारा ॐकार संध्याकाळी तीनदा श्वास रोखून जपावे. सूर्योपस्थानानंतर चोवीस अक्षरी सावित्री जपावी. यामुळे माणूस महान विद्येने युक्त होतो आणि ब्रह्मत्व प्राप्त करतो.