सर्पैर्ज्वलद्भिर्धावद्भिर्भीमं भीमभुजंगवत्। जटासटाभिराकाशं फणिरत्नशिखार्चिषा
तेजस्वी, धावणाऱ्या, भयंकर सर्पांसारखे नाग त्याच्या भोवती होते; त्याच्या जटांनी आकाश व्यापले होते, आणि नागमण्यांच्या फणांनी मुकुट शोभला होता.
दहन्नतीवतेजोभिः कालाग्निरिव संक्षये। मुखैर्दंष्ट्रांकुरांकैश्च द्वितीयेन्दुकलोज्ज्वलैः
तो प्रलयकाळच्या अग्नीप्रमाणे प्रचंड तेजाने जळत होता; त्याच्या मुखांमध्ये भयानक दात आणि चंद्रकोरी चमकत होत्या.
पातालोदररूपाभैर्भैरवारावनादिभिः। भुजैरनेकसाहस्रैर्बहुशस्त्रकृतग्रहः
पाताळासारख्या गडद रूपांनी, भैरव आणि आरावाच्या गर्जनेसारख्या आवाजांनी, त्याच्या असंख्य हातांत विविध शस्त्रे होती.
बह्वाभरणभूषाढ्यै रणे घोरनिनादिभिः। सिंहचर्मपरीधानं व्याघ्रत्वगुत्तरीयकं
अनेक दागिन्यांनी सजलेला, रणभूमीत भयंकर गजर करणारा, त्याने सिंहाची कातडी वस्त्र म्हणून आणि वाघाची कातडी अंगावर घेतली होती.
गजाजिनकृताटोपं पतद्भृंगरवाकुलं। ईदृग्रूपं विधायेशो दनुदैत्यभयावहं
प्रभूने हत्तीच्या कातडीचं वस्त्र घातलेलं, भोवती गूंजणाऱ्या मधमाश्यांनी भरलेलं आणि दैत्य-दानवांना भीती वाटावी असं रूप धारण केलं.
अवातरन्महीं भीमो दनूनां क्षयकारकः। अंधासुरोपि दनुजः पुत्रं श्रुत्वा हतं युधि
तो भयंकर आणि दानवांचा नाश करणारा पृथ्वीवर उतरला; आणि आंधळ्या असुराने, युद्धात आपला मुलगा मारला गेल्याचं ऐकलं.
क्रोधेन तमसाविष्टो रणतूर्याण्यचोदयत्। संहत्यावहितः प्राप्तो यत्र ते त्रिदशाः स्थिताः
राग आणि अंधार याने पछाडून, त्याने रणवाद्ये वाजवायला सांगितली; मग आपली सेना गोळा करून जिथे देवता जमले होते तिथे पोहोचला.
महत्या सेनया सार्द्धं रथवारणयुक्तया। ते देवा दानवान्वीक्ष्य महाहवकृतादरान्
मोठ्या सैन्यासह, रथ आणि हत्ती घेऊन, देवांनी दानव येताना पाहिले आणि ते मोठ्या युद्धासाठी सज्ज झालेले दिसले.
व्यपयाततनुत्राणाः शंभुं शरणमन्वयुः। मा भैरिति च तान्देवो देवानुक्त्वा त्रिलोचनः
तेव्हा देवांनी आपली हलकी कवचं टाकून शंभूच्या आश्रयाला धाव घेतली; आणि त्रिनेत्री देवाने त्यांना सांगितले, 'भीऊ नका.'
गृहीत्वा शूलमातिष्ठद्दंष्ट्रारवधरो रुषा। अंधकेनाथ रुष्टेन शतकोटिशरैर्गणाः
त्याने त्रिशूळ उचलला, रागाने दात दाखवत उभा राहिला; मग आंधक दानवाने संतापून, कोट्यवधी बाणांनी देवांच्या सैन्यावर हल्ला केला.
निहताश्चापि देवानां बहूनामेकताकृतां। सस्फुलिंगार्चिषो वह्नेर्मुंचमानः पिनाकधृक्
खूप देव, एकत्रित झालेले, मारले गेले; पिनाकधारी प्रभू, जणू काही अग्नीप्रमाणे ठिणग्या आणि ज्वाळा सोडत होता.
शरैः समावृतं चक्रे अंधकं रथगं ततः। दनुनाथो रथस्थोथ शिथिलः शिथिलायुधः
मग त्याने रथावर असलेल्या आंधकाला बाणांनी झाकून टाकले; दानवांचा राजा, रथावर उभा, त्याची शस्त्रे सैल आणि थकलेली होती.
निमंत्र्य दानवान्सर्वान्स योद्धुमुपचक्रमे। बहुधा तद्बलं भग्नं विविधायुधयोधिभिः
त्याने सर्व दानवांना बोलावून युद्ध सुरू केले; पण त्या सैन्याचा विविध शस्त्रांनी लढणाऱ्या वीरांनी अनेक प्रकारे पराभव केला.
युधि वीरैर्हतं देवैः स्थाणुना सख्यमाश्रितैः। दानवश्चांधकः सैन्यं भिन्नं दृष्ट्वा कृतं सुरैः
युद्धात, स्थाणुच्या सोबतीने असलेल्या देवांनी वीर दानवांचा नाश केला; आणि आंधकाने पाहिले की त्याचं सैन्य देवांनी फोडून टाकलंय.
आत्मानं च महेशेन निरुद्धं बाणकोटिभिः। विह्वलीभूतदेहोसौ धैर्यमालंब्य केवलम्
आणि स्वतःला महेशाने असंख्य बाणांनी बांधून ठेवलेलं पाहून, त्याचं शरीर थकून गेलं, तरीही तो फक्त आपल्या धैर्यावर टिकून राहिला.
पिनाकं चैव रुद्रस्य गृह्य रुद्रमताडयत्। पिनाकस्याभिघातेन रुद्रो भूमिमथागमत्
त्याने रुद्राचं पिनाक उचलून रुद्रावर प्रहार केला; त्या प्रहाराने रुद्र पृथ्वीवर कोसळला.
भूमौ निपातिते देवे चलितं भुवनत्रयं। तत्यजुः सागरा वेलां पर्वताः शिखराणि च
देव पृथ्वीवर पडल्यावर, तिन्ही लोक हलले; समुद्रांनी आपली काठं सोडली आणि पर्वतांनी शिखरं गमावली.
नक्षत्राणि वियोगीनि जग्मुर्मुक्तान्यनेकशः। पतिते भुवि देवेशे अंधको गदया पुनः
नक्षत्रं वेगवेगळ्या दिशांना तुटून अनेकदा खाली पडली; देवांचा स्वामी जमिनीवर पडलेला असताना, आंधकाने पुन्हा गदेनं हल्ला केला.
जघान रुषितो नागं हत्वा तं पातयद्भुवि। शिवं त्यक्त्वा नागराजः प्रपलाय्यान्यतो गतः
रागाने त्याने नागावर प्रहार केला; त्याला मारून तो जमिनीवर फेकला; आणि शिवाला सोडून नागराज दुसरीकडे पळून गेला.
मुहूर्त्ताच्चेतनां लब्ध्वा उत्थितः परमेश्वरः। गृहीत्वा परशुं दिव्यं दानवं नैव पश्यति
थोड्या वेळाने परमेश्वर शुद्धीवर आला; त्याने आपली दिव्य कुऱ्हाड उचलली, पण दानव कुठे आहे हे त्याला दिसले नाही.
कृत्वा तु तामसीं मायां मायाशतविशारदः। तया विमोहिते देवे क्व नु वै दानवो गतः
शंभर प्रकारच्या मायेत पटाईत असलेल्या त्याने काळी माया केली; त्या मायेने देव गोंधळले आणि तो विचार करू लागला, 'दानव कुठे गेला असेल?'
शंभोर्भयमथो प्राप्य किं नु पापः करिष्यति। तमसा छादिता यावद्देवा व्याकुलतां गताः
शंभूला भीती दाखवून, तो पापी काय करेल याची चिंता वाटू लागली; आणि देव अंधाराने झाकले गेले म्हणून ते सगळे गोंधळले.
संभ्रांतमानसानीकास्तदोचुः कार्यगौरवात्। एतस्मिन्नंतरे सूर्यस्तेजोरूपो व्यवस्थितः
त्यांच्या मनात घालमेल निर्माण झाली होती, म्हणून त्या सभेतील लोकांनी परिस्थितीच्या गांभीर्यामुळे बोलायला सुरुवात केली. त्याच क्षणी तेजस्वी सूर्य तिथे प्रकट झाला.
उत्तस्थौ नररूपेण कुर्वन्वितिमिरा दिशः। नष्टे तमसि हृष्टाङ्गे खद्योते प्रकटे स्थिते
तो मानवाच्या रूपात उभा राहिला आणि सर्व दिशांमधील अंधार दूर केला. अंधार नाहीसा होताच, जसा काजवा दिसू लागला, तसंच त्यांच्या अंगात आनंद संचारला.
देवा मुदमवापुस्ते स्पष्टाननविलोचनाः। उद्दीप्तास्तु सुराः सर्वे गणाः स्कंदपुरोगमाः
देवतांचे चेहरे आणि डोळे स्पष्ट झाले, त्यांना मोठा आनंद मिळाला. सर्व तेजस्वी देवगण, स्कंद यांच्या पुढाकाराने, उजळून निघाले.
स्तुवंति विविधैस्तोत्रैः नररूपं दिवाकरम्। अनौपम्यं जगद्व्यापि ब्रह्मविष्णुशिवात्परम्
ते सर्वजण त्या मानवरूप सूर्याची विविध स्तोत्रांनी स्तुती करू लागले—जो अद्वितीय आहे, संपूर्ण जग व्यापणारा आहे आणि ब्रह्मा, विष्णू, शिव यांच्याही पलीकडे आहे.
स्निग्धविद्रुमसच्छायं सिंदूरारुणसप्रभम्। प्रभासंतं तदा दृष्ट्वा पंचांगालिंगितावनिः
कोमल प्रवाळासारखा रंग आणि सिंदूरासारखी लाल छटा असलेला तो तेजस्वी सूर्य पाहून, पाचही तत्त्वांनी व्यापलेली पृथ्वी त्याच्याकडे पाहू लागली.
पुनः प्रणामप्रवणं प्रणिधानपुरःसरम्। आलोक्य स्निग्धया दृष्ट्या देवदेवं त्रिलोचनः
पुन्हा एकदा, मनापासून आणि एकाग्रतेने, त्रिनेत्री भगवान शंकर देवाधिदेवांकडे कोमल नजरेने पाहत, नम्रतेने वाकले.
उवाच स्निग्धगंभीर वाचा देवं शनैर्हरः। पूरयन्निव तेजोभिर्भगवान्भुवनत्रयम्
मृदू आणि गंभीर आवाजात, हळूहळू, हराने त्या देवतेला बोलले, जणू आपल्या तेजाने तीनही लोकांना भरून टाकत आहे.
दैत्यमायाभिपन्नानां दर्शनाकुलचेतसाम्। प्राणिनामिदमेवैकमविसंवादि दैवतम्
जे जीव दैत्यांच्या मायेमुळे त्रस्त आहेत, ज्यांचे मन विविध दृश्यांनी अस्वस्थ झाले आहे, त्यांच्यासाठी हेच एक खरे आणि अचूक दैवत आहे.