क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जगाम हरिरीश्वरः। नारसिंहं वपुर्देवः स्थापयित्वा सुदीप्तिमान्
हरि, ईश्वर, क्षीरसागराच्या उत्तरेकडील काठी गेला, आणि तेजस्वी नरसिंह रूप तिथेच ठेवले.
पौराणं रूपमास्थाय प्रययौ गरडध्वजः। अष्टचक्रेण यानेन भूतियुक्तेन भास्वता
आपले प्राचीन रूप धारण करून, गरुडध्वज असलेला तो प्रभू, तेजस्वी आणि ऐश्वर्ययुक्त अशा आठ चाकांच्या रथावर निघून गेला.
अव्यक्तप्रकृतिर्देवः स्वस्थानं गतवान्प्रभुः
अव्यक्त स्वरूप असलेला देव, आपल्याच स्थानावर परत गेला.
श्री भीष्म उवाच-। नरसिंहस्य माहात्म्यं विस्तरेण त्वयेरितं। तथा भवस्य माहात्म्यं भैरवस्याभिधीयताम्
श्री भीष्म म्हणाले—'तुम्ही नरसिंहाचे माहात्म्य विस्ताराने सांगितले; आता भवरूप, भैरवाचे माहात्म्य सांगा.'
पुलस्त्य उवाच। तस्यापि देवदेवस्य शृणु त्वं कर्म चोत्तमं। आसीद्दैत्योंधको नाम भिन्नांजनचयोपमः
पुलस्त्य म्हणाले—'त्या देवाधिदेवाचे श्रेष्ठ कर्म ऐक. एक अंधक नावाचा दैत्य होता, जो फुटलेल्या काजळासारखा काळा होता.'
तपसा महता युक्तो ह्यवध्यस्त्रिदिवौकसाम्। स कदाचिन्महादेवं पार्वत्या सहितं विभुं
महान तपाने युक्त असल्यामुळे तो स्वर्गातील देवांना मारता येत नव्हता; एकदा त्याने पार्वतीसह असलेल्या महादेवाला पाहिले.
क्रीडमानं तदा दृष्ट्वा हर्तुं देवीं प्रचक्रमे। एतां देवीं हराम्यद्य वियोगे मृत्युमेष्यति
त्या वेळी तिला खेळताना पाहून, त्याने ठरवले, 'आज मी ह्या देवीला घेऊन जाईन; ती माझ्यापासून वेगळी झाली तर मृत्यूच तिच्या वाट्याला येईल.'
ततः स्थिरा भवित्री मे भार्यैषा लोकसुंदरी। बिबौष्ठं चारुवदनं चारुकांततरं मुखं
म्हणूनच ही स्थिर सौंदर्याची स्त्री माझी पत्नी होईल; ती या लोकांमध्ये सर्वांत सुंदर आहे. तिचे ओठ आणि तिचे मोहक मुख सर्वांपेक्षा अधिक सुंदर आहे.
यद्येषा न भवेद्भार्या जीविते किं प्रयोजनम्। एतां मतिमथास्थाय मंत्रिभिः सह मंत्र्य च
जर ती माझी पत्नी झाली नाही, तर जगण्यात काय अर्थ आहे? असे ठरवून त्याने आपल्या मंत्र्यांशी चर्चा केली.
चक्रे योगं ससैन्यस्य सेनापतिमभाषत। आनयस्व रथं मह्यं जैत्रं देवनिपातनम्
त्याने सैन्यासह तयारी केली आणि सेनापतीला सांगितले, 'माझ्यासाठी विजयाचा, देवांना जिंकणारा रथ घेऊन ये.'
जयिष्ये त्रिदशान्सर्वान्विष्णुरुद्रपुरोगमान्। हरिष्ये पर्वतसुतां तया मेऽपहृतं मनः
'मी विष्णू, रुद्र आणि सर्व देवांना जिंकणार; पर्वतराजाची कन्या मी घेऊन जाईन, कारण माझे मन तिच्यामुळे हरपले आहे.'
मंत्रिणा तस्य चाख्यातः कनकस्य वधस्सुरैः। परभार्यानुरक्तस्य कृतो देवैः सवासवैः
त्याच्या मंत्र्याने त्याला सांगितले की, इंद्रासह देवांनी कनकाचा वध करण्याचा कट रचला, कारण तो दुसऱ्याच्या पत्नीवर आसक्त झाला होता.
ततः कोपपरीतात्मा हन्मि देवान्सशंकरान्। तं हत्वा दानवं शक्रो भयादंधासुरस्य च
मग रागाने भरून त्याने ठरवले, 'मी देवांना, शंकरासह, ठार मारीन.' त्या दानवाचा वध केल्यावर, इंद्र अंध असुराच्या भीतीने पळून गेला.
जगाम शरणान्वेषी कैलासं शंकरालयं। दृष्ट्वा प्रणम्य देवेशं चंद्रार्द्धकृतशेखरं
तो आश्रय शोधत कैलासावर, शंकराच्या निवासस्थानी गेला; तिथे चंद्रकोरीने सुशोभित असलेल्या देवाधिदेवाला पाहून त्याने वंदन केले.
भीतो विज्ञापयामास धृतसाहस्रलोचनः। अभयं देहि मे देव दानवादंधकादहं
भीतीने, हजार डोळ्यांचा इंद्र नम्रतेने म्हणाला, 'देवा, मला त्या अंधक दानवापासून संरक्षण दे.'
बिभेमि तस्य पुत्रोद्य मया युधि निपातितः। तद्यावन्न स जानाति हतं पुत्रं महासुरः
'मला त्याची भीती वाटते, कारण मी युद्धात त्याचा मुलगा मारला आहे; तो महादानव आपल्या मुलाचा मृत्यू कळण्याआधी—'
तावत्तत्रस्थ एवाशु हन्यतां मद्भयावहः। स्त्रीलौल्याद्दानवः क्रूरः परभार्यापहारकः
'तो माझ्या भीतीचा कारण असलेला, स्त्रीलंपट, दुसऱ्याच्या पत्नीला पळवणारा क्रूर दानव इथेच त्वरित मारला जावा.'
सर्वथा घातनीयस्ते भवता सुरसत्तम। शक्रस्यैवं वचः श्रुत्वा शरण्यः शंकरस्तदा
'सर्व प्रकारे, हे श्रेष्ठ देवता, तुम्ही त्याचा नाश केला पाहिजे.' इंद्राची ही वचने ऐकून, सर्वांचा आश्रय असलेला शंकर—
ददावभयमेवासौ मा भैरिति शतक्रतोः। दत्ताभयोथ कैलासादाजगाम कुशस्थलीम्
त्याने इंद्राला दिलासा दिला, 'घाबरू नकोस.' असे सांगून, कैलासावरून तो कुशस्थळीला गेला.
वृतो भूतगणैरीशो वधार्थमंधकस्य तु। कृत्वा रूपं महाकायं विश्वरूपं सुभैरवं
भूतगणांनी वेढलेला ईश्वर, अंधकाचा वध करण्यासाठी, त्याने महाकाय, भयंकर आणि विश्वरूप धारण केले.
सर्पैर्ज्वलद्भिर्धावद्भिर्भीमं भीमभुजंगवत्। जटासटाभिराकाशं फणिरत्नशिखार्चिषा
तेजस्वी, धावणाऱ्या, भयंकर सर्पांसारखे नाग त्याच्या भोवती होते; त्याच्या जटांनी आकाश व्यापले होते, आणि नागमण्यांच्या फणांनी मुकुट शोभला होता.
दहन्नतीवतेजोभिः कालाग्निरिव संक्षये। मुखैर्दंष्ट्रांकुरांकैश्च द्वितीयेन्दुकलोज्ज्वलैः
तो प्रलयकाळच्या अग्नीप्रमाणे प्रचंड तेजाने जळत होता; त्याच्या मुखांमध्ये भयानक दात आणि चंद्रकोरी चमकत होत्या.
पातालोदररूपाभैर्भैरवारावनादिभिः। भुजैरनेकसाहस्रैर्बहुशस्त्रकृतग्रहः
पाताळासारख्या गडद रूपांनी, भैरव आणि आरावाच्या गर्जनेसारख्या आवाजांनी, त्याच्या असंख्य हातांत विविध शस्त्रे होती.
बह्वाभरणभूषाढ्यै रणे घोरनिनादिभिः। सिंहचर्मपरीधानं व्याघ्रत्वगुत्तरीयकं
अनेक दागिन्यांनी सजलेला, रणभूमीत भयंकर गजर करणारा, त्याने सिंहाची कातडी वस्त्र म्हणून आणि वाघाची कातडी अंगावर घेतली होती.
गजाजिनकृताटोपं पतद्भृंगरवाकुलं। ईदृग्रूपं विधायेशो दनुदैत्यभयावहं
प्रभूने हत्तीच्या कातडीचं वस्त्र घातलेलं, भोवती गूंजणाऱ्या मधमाश्यांनी भरलेलं आणि दैत्य-दानवांना भीती वाटावी असं रूप धारण केलं.
अवातरन्महीं भीमो दनूनां क्षयकारकः। अंधासुरोपि दनुजः पुत्रं श्रुत्वा हतं युधि
तो भयंकर आणि दानवांचा नाश करणारा पृथ्वीवर उतरला; आणि आंधळ्या असुराने, युद्धात आपला मुलगा मारला गेल्याचं ऐकलं.
क्रोधेन तमसाविष्टो रणतूर्याण्यचोदयत्। संहत्यावहितः प्राप्तो यत्र ते त्रिदशाः स्थिताः
राग आणि अंधार याने पछाडून, त्याने रणवाद्ये वाजवायला सांगितली; मग आपली सेना गोळा करून जिथे देवता जमले होते तिथे पोहोचला.
महत्या सेनया सार्द्धं रथवारणयुक्तया। ते देवा दानवान्वीक्ष्य महाहवकृतादरान्
मोठ्या सैन्यासह, रथ आणि हत्ती घेऊन, देवांनी दानव येताना पाहिले आणि ते मोठ्या युद्धासाठी सज्ज झालेले दिसले.
व्यपयाततनुत्राणाः शंभुं शरणमन्वयुः। मा भैरिति च तान्देवो देवानुक्त्वा त्रिलोचनः
तेव्हा देवांनी आपली हलकी कवचं टाकून शंभूच्या आश्रयाला धाव घेतली; आणि त्रिनेत्री देवाने त्यांना सांगितले, 'भीऊ नका.'
गृहीत्वा शूलमातिष्ठद्दंष्ट्रारवधरो रुषा। अंधकेनाथ रुष्टेन शतकोटिशरैर्गणाः
त्याने त्रिशूळ उचलला, रागाने दात दाखवत उभा राहिला; मग आंधक दानवाने संतापून, कोट्यवधी बाणांनी देवांच्या सैन्यावर हल्ला केला.