ब्रह्मोवाच-। किं पुनः प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते। विरम्यतामतिक्लेशात्तपसोस्मान्मदाज्ञया
ब्रह्मदेव म्हणाला — तुला पुन्हा काय हवं आहे? असं काही आहे का जे मी तुला देऊ शकत नाही? माझ्या आज्ञेने हे कठीण तप सोड.
तच्छ्रुत्वोवाचगिरिजा गुरोर्गौरवयंत्रितं। वाक्यं वाचाहरोद्गीर्णवर्णनिर्गमवांछितं
हे ऐकून, गुरूंच्या आदरामुळे गिरिजा संयमितपणे बोलली; तिने आपल्या इच्छेचं वर्णन करणारे शब्द उच्चारले.
देव्युवाच-। तपसा दुष्करेणाप्तः पतिर्वै शंकरो मया। समां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्रहः
देवी म्हणाली — कठीण तप करून मी शंकरास पती म्हणून मिळवला; पण तो अनेकदा गुप्तपणे मला 'श्यामवर्णा' असं म्हणतो.
तस्मादहं कांचनाभवर्णा तन्नामसंयुता। भर्तुर्भूतपतेरंगमेकतो निर्विषं भवेत्
म्हणून मला सोन्यासारखा वर्ण आणि तसंच नाव हवं आहे; माझ्या पती, भूतांच्या स्वामीच्या अंगात मी विषरहित व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जगदीश्वरः। एवं भव त्वं भूयश्च भर्तुर्देहार्द्धचारिणी
तिचं बोलणं ऐकून जगाचा स्वामी म्हणाला — तसेच होवो; आणि पुन्हा, तू आपल्या पतीच्या देहाची अर्धांगिनी राहशील.
ततस्तत्याजतां कृष्णां फुल्लनीलोत्पलत्वचं। त्वक्च साप्यभवद्भीमा घंटाहस्तात्रिलोचना
मग तिने फुललेल्या निळ्या कमळासारखा काळा रंग सोडला; ती त्वचा भीमा झाली, तिच्या हातात घंटा होती आणि ती त्रिनेत्री होती.
नानाभरणसंपूर्णा पीतकौशेयधारिणी। तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषं
ती विविध दागिन्यांनी सजलेली आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रात होती; मग ब्रह्मदेव निळ्या कमळासारख्या कांतीच्या देवीला म्हणाला.
निशे भूधरजा देह संपर्का त्वं मदाज्ञया। संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुरो ह्यसि
रात्री, माझ्या आज्ञेने, तुझ्या देहावर पर्वताच्या धुळीचा स्पर्श झाला; तू आपलं कार्य पूर्ण केलं आहेस आणि आता स्वतंत्र रूपात उभी आहेस.
य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने। स तेस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः
हे देवी, तुझ्या रागातून जन्मलेला हा सिंह तुझं वाहन होईल आणि तो तुझ्या ध्वजाजवळ नेहमी बलशाली राहील.
गच्छ विंध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि। पंचालो नाम यक्षोयं यक्षलक्षपदानुगः
विंध्य पर्वतावर जा; तिथे तू देवांचं कार्य करशील. हा पंचाल नावाचा यक्ष, यक्षराजाच्या मागे चालणारा आहे.
दत्तस्ते किंकरो देवि मया मायाशतैर्युतः। इत्युक्त्वा कौशिकी देवी विंध्यशैलं जगाम ह
हे देवी, मी तुला शेकडो मायावी शक्तींनी युक्त असा हा सेवक दिला आहे; असं म्हणून कौशिकी देवी विंध्य पर्वतावर गेली.
उमापि प्राप्तसंकल्पा जगाम गिरिशांतिकं। प्रविशंतीं तु तां द्वारादपहृत्य समाहितः
उमाने आपली मनोकामना पूर्ण करून गिरीराजाजवळ प्रस्थान केलं; ती दारातून आत येत असताना, त्याने तिला आदराने सामोरं घेतलं.
रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः। तामुवाच च कोपेन रूपे तु व्यभिचारिणीं
वीरक नावाचा द्वारपाल, सोन्याचा काठी आणि वेलांनी वेढलेली, त्या देवीला आडवा उभा राहिला. तो रागाने म्हणाला, "तुझं सौंदर्य फसवं आहे."
प्रयोजनं न तेत्रास्ति गच्छ यावन्न भक्ष्यसे। देव्यारूपधरो दैत्यो देवं वंचितुमागतः
इथे तुझं काहीच काम नाही, लवकर निघून जा, नाहीतर तुला खाऊन टाकतील. ही राक्षस देवीचं रूप घेऊन देवाला फसवायला आला आहे.
प्रविष्टो न च दृष्टोसौ स च देवेन घातितः। घातिते चाहमाज्ञप्तो नीलकंठेन कोपिना
तो आत गेला पण देवाला दिसला नाही, आणि मग देवाने त्याचा वध केला. त्याचा वध झाल्यावर रागावलेल्या नीलकंठाने मला आज्ञा दिली.
द्वारे त्वनवधानं ते यस्मात्पश्यामि वै ततः। भविष्यसि न मे द्वास्थो वर्षपूगाननेकशः
तुझं द्वारावर लक्ष नाही असं मला दिसतं, म्हणून तू अनेक वर्षं माझा द्वारपाल राहू शकणार नाहीस.
अतस्ते नात्र दास्यामि प्रवेशं गम्यतां द्रुतम्। एकां मुक्त्वा गिरिसुतां मातरं स्नेहवत्सलाम्
म्हणून मी तुला इथे प्रवेश देणार नाही, लवकर निघून जा. फक्त पर्वतराजाची कन्या, मायाळू माता, तिला सोडून इतर कोणालाही नाही.
प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने। इत्युक्त्वा तु तदा देवी चिंतयामास चेतसा1.44.
कमळासारख्या डोळ्यांची ती सोडून दुसऱ्या कोणत्याही स्त्रीला इथे प्रवेश नाही. असं सांगून देवीने मनात विचार केला.
नारी नैव स दैतेयो वायुर्मे यामभाषत। वृथैव वीरकश्शप्तो मया क्रोधपरीतया
ती स्त्री नव्हती, ना तो राक्षस, हे वाऱ्याने मला सांगितलं. मी रागाच्या भरात वीरकाला उगाच शाप दिला.
अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः। क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थितां श्रियम्
रागाने भरलेल्या मूर्खांकडून नेहमीच चुकीची कामं होतात. रागामुळे कीर्ती नष्ट होते आणि संपत्तीही हातातून जाते.
अपरिच्छिन्नतत्वार्था पुत्रं शापितवत्यहं। विपरीतार्थबुद्धीनां सुलभो विपदागमः
खरं काय आहे हे न कळता मी माझ्या मुलाला शाप दिला. चुकीच्या समजुतीमुळे संकट लगेच येतं.
संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा। सज्जलज्जाविकारेण वदनेनाम्बुजत्विषा
असं मनाशी ठरवून, पर्वतराजकन्या लाज आणि संकोचाने फुललेल्या कमळासारख्या चेहऱ्याने वीरकाला म्हणाली.
देव्युवाच-। अहं वीरक ते माता न तेस्तु मनसो भ्रमः। शंकरस्यास्मि दयिता सुता तुहिनभूभृतः
देवी म्हणाली — "वीरका, मी तुझी आई आहे, तुझ्या मनात काहीही संभ्रम ठेवू नकोस. मी शंकराची प्रिय आणि हिमालयाची कन्या आहे."
मम गात्रच्छविभ्रांत्या मा शंकां पुत्र धारय। तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मजन्मना
माझ्या अंगाचा रंग वेगळा वाटला म्हणून शंका करू नकोस, मुला. हे गौरवर्ण मला कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने प्रसन्न होऊन दिलं आहे.
मया शप्तोस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते। ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्थिते
खरी गोष्ट न कळता, राक्षसाने काहीतरी केलं असं समजून मी तुला शाप दिला. शंकर एकांतात असताना स्त्री आत गेली असं कळल्यावर असं झालं.
ननिवर्तयितुं शक्यः शापः किंतु ब्रवीमि ते। शीघ्रमेष्यसि मानुष्यात्सर्वकामसमन्वितः
शाप मागे घेता येत नाही, पण मी तुला सांगते — तू लवकरच माणूस म्हणून जन्म घेशील आणि सर्व इच्छा पूर्ण होतील.
शिरसा तु ततो वंद्य मातरं पूर्णमानसः। उवाच साध्वीं पूर्णेन्दु द्युतिं तुहिनशैलजां
मग शुद्ध मनाने, डोकं झुकवून त्याने आपल्या आईचं वंदन केलं. ती हिमालयकन्या, पूर्ण चंद्रासारखी तेजस्वी आणि सती होती.
वीरक उवाच-। नतसुरासुरमौलिलसन्मणिप्रवरकांतिकरालिनखाङ्घ्रिके। नगसुते शरणागतवत्सले नवनमोवनतार्त्तिविनाशिनि
वीरक म्हणाला — "देवी, तुझ्या पायांच्या नखांना देव आणि दैत्य जे वाकतात त्यांच्या मुकुटातील रत्नांचा प्रकाश लाभतो. तू शरण आलेल्यांवर प्रेम करतेस, आणि दु:खी व नव्यांना त्रास दूर करतेस. मी तुझ्या चरणी शरण येतो."
तपनमंडलमंडितकंधरे पृथुसुवर्णनगद्युतिहारिके। विषमभंगविषंगमभीषितो गिरिसुते भवतीमहमाश्रये
पर्वतराजकन्ये, तुझ्या गळ्यात सूर्याच्या तेजाने झळकणारा हार आहे, मोठ्या सोन्याच्या दागिन्यांची शोभा आहे, आणि शत्रू व विषारी लोक तुझ्यापासून घाबरतात. मी तुझ्या चरणी शरण आलो आहे.
जगतिकाप्रणताभिमता ददौ झटिति सिद्धिमृते भवतीं यथा। जगतिकां प्रणमेच्छशिशेखरो भुवनभृन्मुनयो भवतीं यथा
देवी, जगातील जे भक्त तुला वंदन करतात त्यांना तू लगेच सिद्धी देतेस. जसा शशिशेखर आणि जगाला आधार देणारे ऋषी तुला वंदन करतात, तसंच सगळ्या जगाने तुला वंदन करावं.